Alki - Polski Serwis Naukowy

Alki (Alcidae) – rodzina ptaków z rzędu siewkowych (Chardriiformes). Obejmuje gatunki morskie zamieszkujące skaliste wybrzeża w strefie klimatów chłodnych (chociaż niektóre gatunki zapuszczają się nawet do zatoki Kalifornijskiej).

Cechy charakterystyczne

Ptaki te charakteryzują się następującymi cechami:

stosunkowo duża głowa, małe skrzydła i krótkie nogi osadzone w tyle tułowia (w związku z tym na lądzie poruszają się w postawie wyprostowanej, prawie pionowej). Mimo, że są podobne do pingwinów nie są z nimi spokrewnione

dziób niezbyt długi, bocznie spłaszczony, o różnym kształcie

nogi o trzech palcach spiętych błoną pławną, tylny palec uwsteczniony

w upierzeniu przeważa kolorystyka biało-czarna, gęste, przylegające do ciała i podbite puchem

brak wyraźnego dymorfizmu płciowego, pojawia się dymorfizm wiekowy i sezonowy

bardzo dobrze pływają i nurkują; wiosłują zarówno nogami, jak i skrzydłami (podobnie jak pingwiny). Długie nurkowanie zapewnia ciężki szkielet z mniejszą ilością komór powietrznych. Przed podwyższonym ciśnieniem wody zabezpiecza wydłużony, szeroki mostek i klatka piersiowa

latają raczej słabo, chodzą zwykle niezgrabnie (alka olbrzymia była nielotem) i mają krótkie sterówki oraz skrzydła, które służą pod wodą jak napęd, a nie do sterowania. Wiosłują nimi 15-20 ruchów na minutę

dobrze rozwinięty gruczoł kuprowy, którego wydzieliną namaszczają pióra

pierzą się 2 razy rocznie, przez co mają upierzenie zimowe i godowe. Pozbywają się wtedy wszystkich lotek na raz i jako nieloty pływają na wodzie

gruczoł nosowy wydziela sól ze względu na duże zasolenie w jakim przebywają

gniazdo zazwyczaj wprost na skałach, w norze lub zagłębieniu. Przebywają wtedy w licznych koloniach, które mogą sięgać miliony osobników pokrywając zbocza i nabrzeżne skały

zazwyczaj 1-2 jaja w lęgu

pisklęta pokryte gęstym puchem, półgniazdowniki. Rosną szybko, potrafią wskakiwać do morza prosto ze skał. Inaczej jest z pisklętami karmionymi w norach, które przebywają tam nim nauczą się latać

żywią się przede wszystkim rybami i bezkręgowcami morskimi

Osiągają od 15 do 40 cm długości, chociaż wymarła alka olbrzymia mogła mieć nawet 70 cm.

Dymorfizm płciowy – jeden z rodzajów dymorfizmu przejawiający się różnicami w morfologii, fenotypie samicy i samca jednego gatunku (np. różnica w wielkości i kształcie ciała i/lub ubarwieniu). Dymorfizm płciowy o różnym natężeniu jest powszechny wśród zwierząt i wynika z różnego fizjologicznego przeznaczenia danych płci w procesie przedłużania gatunku.

Alka olbrzymia (†Pinguinus impennis syn. Alca impennis) – wymarły gatunek dużego, nielotnego ptaka wodnego z rodziny alk (Alcidae), zamieszkujący niegdyś północny Atlantyk, gnieżdżący się na wybrzeżach Labradoru, Grenlandii, Szkocji, Norwegii i innych, mniejszych wysepek. Zimą spotykano je bardziej na południe, aż do Florydy i Półwyspu Iberyjskiego, a nawet Półwyspu Apenińskiego.

Systematyka

Do rodziny należą następujące rodzaje:

Alle – jedynym przedstawicielem jest alczyk (Alle alle)

Uria

Alca – jedynym przedstawicielem jest alka zwyczajna (Alca torda)

Cepphus

Brachyramphus

Synthliboramphus

Ptychoramphus – jedynym przedstawicielem jest nurniczek ciemny (Ptychoramphus aleuticus)

Aethia

Cerorhinca – jedynym przedstawicielem jest nurek (Cerorhinca monocerata)

Fratercula

Pinguinus – jedynym przedstawicielem jest alka olbrzymia (Pinguinus impennis) (gatunek wymarły w 1844 r.)

Przypisy

Alcidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
↑ Encyklopedia Audiowizualna Britannica – Zoologia I – ISBN 978-83-60563-05-2
Karel Stastny, "Ptaki wodne", Wydawnictwo Delta, Warszawa 1993
Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family Alcidae (ang.). IOC World Bird List: Version 2.7. [dostęp 29 stycznia 2011].
Alcidae (ang.). Tree of Life Web Project. [dostęp 23 maja 2009].
Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Alcidae Leach, 1820 - alki - Auks. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 29 stycznia 2011].