Altrossgarten - Królewiec - Polski Serwis Naukowy

Altrossgarten – dawne przedmieście położone na północny wschód od zamku, później część śródmieścia Królewca, do 1945 siedziba parafii ewangelickiej.

Kościół na Altrossgarten w Królewcu przed 1945

Szpital Miejski w Królewcu w pocz. XX w.

Muzeum Historyczno-Artystyczne w Kaliningradzie

W średniowieczu obszar pastwiska dla bydła. W 1542 książę Albrecht założył wolniznę (niem. Freiheit) określaną jako "Neue Huben", gdzie z czasem powstały osady Hinter-Rossgarten (1560) i Vorder-Rossgarten (1576), z własnymi herbami. Altrossgarten (nazwane tak później, dla odróżnienia od założonego w następnym stuleciu Neurossgarten po zachodniej stronie Steindamm) obejmowało obszar między wschodnim brzegiem Stawu Zamkowego i wałami miejskimi, płd. granicę wyznaczała ul. Królewska (niem. Königstrasse) – obecnie ul. Frunzego (ros. ul. Frunze – ул. Фрунзе).

Epitafium (z gr. ἐπιτάφιος epi-taphios, "nad grobem", "na kamieniu nagrobnym") – napis umieszczony na nagrobku lub pomniku upamiętniający zmarłego, jak również sam pomnik w postaci ozdobnej płyty lub tablicy z napisem ku czci zmarłego, najczęściej nie w miejscu pochówku, lecz w innym związanym z daną osobą, np. w kościele, na ścianie, filarze lub posadzce.

Steindamm (Królewiec) - najstarsza część miasta, także nazwa ulicy, siedziba polskiej parafii ewangelickiej. Obecnie część śródmieścia Kaliningradu.

W 1621 na Hinterrossgarten wzniesiono mały drewniany kościół, filialny Lipnika. Jednym z duszpasterzy był ks. Georg Weissel. Na tym samym miejscu, wokół wciąż użytkowanej pierwszej świątyni, w latach 1651–1683 zbudowano większą, murowaną, trójnawową z emporami i z pozornym drewnianym sklepieniem krzyżowym, w formach nawiązujących do gotyku, zwaną kościołem na Altrossgarten (niem. Altrossgärter Kirche). Budowę wieży ukończono w 1693. Wyposażenie wnętrza było barokowe, w tym ołtarz z 1677 i ambona (1666), baptysterium (1692) i organy Adama Gottloba Caspariniego z 1747, obrazy i epitafia. W 1932 przeprowadzono restaurację kościoła. Podczas działań wojennych został uszkodzony. Ruiny zburzono w 1968, obecnie w tym miejscu przebiega ul. 9 Kwietnia (ros.: ul. 9 aprelja – ул. 9 aпреля). Przy kościele znajdowało się studnia, wodzie z której przypisywano niegdyś nadprzyrodzone właściwości lecznicze.

Termin architektura gotycka odnosi się do stylu w architekturze europejskiej okresu późnego średniowiecza, od około połowy XII do początku XVI wieku. Za wzorcowy przykład budynku gotyckiego uważa się gotycką katedrę, choć w rzeczywistości był to również okres rozwoju architektury świeckiej (mieszczańskiej i rezydencjonalnej). Architektura gotycka w zamierzeniu jej twórców miała w doskonały sposób odzwierciedlać boską naturę i wielbić Boga. Strzelista i ogromna bryła kościoła stała się symbolem czasów, w których religijność łączyła w sobie wyprawy krzyżowe i pragnienie wzniesienia się ku Bogu. W bryle dominują kierunki pionowe. Ich powtarzalność w bliskim sąsiedztwie, rozczłonkowanie bryły, delikatna dekoracja tworzą budowle ekspresyjne i lekkie. Barwne światło przenikające do wnętrza przez wysokie witraże stwarza wrażenie uduchowienia, a powtarzające się we wnętrzu wertykalne linie i znaczna odległość do sklepienia kieruje wzrok ku górze.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Z przedwojennej zabudowy dzielnicy zachowała się odbudowana reprezentacyjna Hala Miejska (niem. Stadthalle) – sala koncertowa z 1912 przy dawnej ul. Vorderrossgarten – obecnie Muzeum Historyczno-Artystyczne (ros. Istoriko-chudožestvennyj muzej – Историко-художественный музей) oraz zabudowania szpitalne z końca XIX w., nadal pełniące swe funkcje (d. Hinterrosgarten), obecnie ul. Kliniczna (ros. ul. Kliničeskaja – ул. Клиническая). Przy Hinterrossgarten znajdowała się również siedziba komendantury twierdzy.

Ewangelicy – nazwą tą od XVI wieku określa się w Polsce protestantów z najstarszych Kościołów Reformacji, czyli luteran, kalwinów oraz, od kilkunastu lat, metodystów.

Bibliografia

Caspar Stein, Das Alte Königsberg. Eine ausführliche Beschreibung der drei Städte Königsberg... anno 1644, Hamburg, Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreussen, 1998, ISBN 3-931577-14-7 (reprint wyd. Königsberg 1911)

Adolf Boetticher, Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Ostpreussen, H. 7, Königsberg, Königsberg, Teichert, 1897

Georg Dehio, Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler, neu bearb. von Ernst Gall, Deutschordensland Preussen, unter Mitw. von Bernhard Schmid und Grete Tiemann, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 1952

Anatolij Bachtin, Gerhard Doliesen, Vergessene Kultur. Kirchen in Nord-Ostpreussen. Eine Dokumentation, 2. Aufl., Husum, Husum, 1998, ISBN 3-88042-849-2

Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji. Zbiory fotograficzne dawnego Urzędu Konserwatora Zabytków w Królewcu = Ostpreussen - Dokumentation einer historischen Provinz. Die photographische Sammlung des Provinzialdenkmalamtes in Königsberg, oprac. i red. bazy danych Jan Przypkowski, Warszawa, Instytut Sztuki PAN, [2006], ISBN 83-89101-44-0

Linki zewnętrzne

Fotografie kościoła (jęz. ros.)