Alzacja - Polski Serwis Naukowy

Alzacja (fr. Alsace, niem. Elsass, al. Elsàss) – kraina historyczna i region administracyjny we Francji, położony w północno-wschodniej części kraju nad Renem. Składa się z dwóch departamentów: Dolny Ren na północy oraz Górny Ren na południu. Historyczna Alzacja obejmowała jeszcze niewielki obszar wokół miasta Belfort, który obecnie tworzy departament Territoire-de-Belfort.

Masyw górski (ang., fr. massif, niem. massiv; od łac. massa – "bryła") – zwarty górotwór, zbudowany zwykle ze skał pochodzenia magmowego lub metamorficznego podobnego typu, występujący samodzielnie lub jako część większego łańcucha górskiego; również wyraźnie wydzielona (np. szerokimi przełęczami) część grzbietu górskiego.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Geografia

Region Alzacji ma wydłużony z północy na południe kształt. Graniczy od północy i wschodu z Niemcami, od południa ze Szwajcarią i regionem Franche-Comté, a od zachodu z Lotaryngią.

Położony jest na nadrzecznej równinie, ograniczonej od wschodu Renem, a od zachodu masywem Wogezów. Do głównej doliny schodzą z zachodu na wschód doliny mniejszych dopływów Renu. Znajdują się tu rozległe tereny leśne, głównie w Wogezach oraz na północy departamenty Bas-Rhin (lasy Haguenau).

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Chmiel (Humulus L.) – rodzaj roślin pnących z rodziny konopiowatych. Należą do niego 3 tylko gatunki pochodzące ze strefy klimatu umiarkowanego półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Humulus lupulus L..

Historia

Najważniejsze daty:

1648: traktat westfalski przekazał Alzację Królestwu Francji,

1790: Alzacja została podzielona na dwa departamenty Bas-Rhin i Haut-Rhin,

1871: traktat frankfurcki – Alzację (bez okolic Belfort) wraz z Lotaryngią przyłączono do Rzeszy Niemieckiej

22 listopada 1918: oddziały francuskie wkroczyły do Strasburga,

1919: traktat wersalski zapewnił Francji zwrot Alzacji,

1940-1944: III Rzesza niemiecka ponownie zajęła Alzację,

23 listopada 1944: generał Leclerc zajął Strasburg, Alzacja znowu francuska.

Mapa topograficzna Alzacji

Ludność

Alzacja, zajmująca powierzchnię 8280 km², jest najmniejszym regionem administracyjnym Francji metropolitalnej. Jednocześnie należy do najgęściej zaludnionych – na 1 km² przypada średnio 217 osób. Największym miastem regionu jest jego ośrodek administracyjny – Strasburg, w którym mieszka ponad 270 tys. mieszkańców. Inne większe miasta to: Miluza (111,3 tys.), Colmar (65,7 tys.), Haguenau (33,3 tys.), Schiltigheim (31,8 tys.), Illkirch-Graffenstaden (24,6 tys.) oraz Saint-Louis (20,1 tys.).

Dopływ - rzeka lub mniejszy ciek wodny, który nie uchodzi bezpośrednio do morza, ale do innej rzeki. W zależności od tego, z której strony (brzegu) rzeki dopływ łączy się z nią, wyróżnia się dopływy lewe i prawe. Ponadto dopływy posiadają swoje własne dopływy - tworzą w ten sposób hierarchię sieci rzecznej: rzeka główna, dopływy pierwszego stopnia, drugiego, trzeciego, itd., która tworzy dorzecze i zlewnię.

Alzatczycy - to ludność Alzacji, liczebność około 1,65 mln. W procesie etnogenezy szczególną rolę odegrał najazd w V wieku germańskich Alemanów na terytorium zamieszkiwane przez zromanizowaną ludność celtycką. Większość stanowią katolicy, mniejszość — ewangelicy (luteranie).

Znacząca część ludności alzackiej posługuje się płynnie miejscowym językiem – alzackim – który jest dialektem języka niemieckiego z pewnymi zapożyczeniami z francuskiego. Przez długi czas był on językiem rodzimym dla większości Alzatczyków. W okresach 1871-1919 oraz 1940-44, gdy tereny te podlegały władzy Niemiec, językiem urzędowym był niemiecki. Mimo to w niektórych górskich dolinach Wogezów, nawet w tych okresach, istniały osady, w których ludność posługiwała się wyłącznie językiem francuskim.

Departament (fr. département) – jednostka podziału administracyjnego Francji, którego odpowiednikiem mógłby być powiat w Polsce, aczkolwiek rola departamentu w systemie administracyjnym jest o wiele bardziej znacząca. Na czele administracji departamentu stoi prefekt, reprezentant władzy centralnej, oraz rada generalna (conseil général) wybierana w głosowaniu powszechnym i bezpośrednim. Departamenty dzielą się na mniejsze okręgi arrondissement, na czele których stoją podprefekci. W latach 70. departamenty zostały połączone w większe zgrupowania – regiony – które obejmują od 2 do 8 departamentów.

Wogezy (fr. Vosges, niem. Vogesen) – pasmo górskie we wschodniej Francji, oddzielone Bramą Burgundzką od Gór Jura. Stromo opadają ku Nizinie Górnoreńskiej.

Język

Językami urzędowymi są: francuski i niemiecki (dialekt alemański)

Gospodarka

Region Alzacji jest obszarem o zróżnicowanej gospodarce – jest to m.in.:

uprawa winorośli i produkcja win, np. rieslinga zwłaszcza między miastami Sélestat i Colmar

uprawa chmielu i browarnictwo (okolice Strasburga)

przemysł leśny

przemysł wydobywczy (fosfaty to głębinowe kopalnie soli potasowych m.in. pod Miluzą. Część z nich została już zamknięta i przekształcona w tzw. obszary przemysłowe zones industrielles z siedzibami firm prowadzących inną, niż wydobywczą działalność wytwórczą i usługową)

przemysł samochodowy (w Miluzie)

turystyka

Flaga

Historyczna flaga Alzacji składa się z dwóch części (pasm) : pasek czerwony na górze i biały na dole. Odnosi się ona do XIX w., kiedy to kolory biały i czerwony często występowały w herbach miast i rodów alzackich. 25 czerwca 1912 roku parlament Elsaß-Lothringen uznał tę flagę za symbol regionalny.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Herb

Herb Alzacji jest połączeniem herbu departamentu Bas-Rhin (pierwsza część) i herbu departamentu Haut-Rhin (druga część).

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Alzacja

Zobacz hasło Alzacja w Wikisłowniku