Amalia Mniszchowa - Polski Serwis Naukowy

Amalia Mniszchowa z Brühlów

Nagrobek Amalii Mniszchowej w kościele św. Marii Magdaleny w Dukli

Amalia Mniszchowa (lub Amelia, Maria) z Brühlów (ur. 10 lipca 1736, zm. 30 kwietnia 1772 w Dukli) – córka pierwszego ministra Augusta III Henryka Brühla (1700-1763), żona (od 14 lipca 1750) Jerzego Augusta Mniszcha (1715-1778), marszałka nadwornego koronnego.

Dukla – miasto w woj. podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dukla. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. krośnieńskiego.

Gertruda z Komorowskich Potocka (ur. 1754 w Niestanicach, zm. 13 lutego 1771 w rzece Rata koło Sielca Bełskiego niedaleko Dukli) – córka Jakuba Komorowskiego i Antoniny Brygidy z Pawłowskich.

Starannie wykształcona pod okiem Marii Józefy Habsburżanki, znała sześć języków. Od wczesnej młodości uczestniczyła w dworskich intrygach w Warszawie króla Augusta III, w Dreźnie, Paryżu i Wiedniu, chętnie wysyłana tam przez ojca do Marii Teresy. Będąc wielokrotnie w pałacu u Marii Teresy, próbowała zainteresować cesarzową sprawami Polski. Po śmierci Augusta III (1763), wyjechała z Saksonii i bezkrólewie spędziła, bywając czasem w Dukli, a czasem w Warszawie. W czerwcu 1764 Mniszchowie przebywali w Dukli i uczestniczyli w poświęceniu nowo wybudowanego kościoła bernardyńskiego. W 1769 roku, w czasie Konfederacji barskiej, Amalia ufundowała w Trzcianie na Pustelni św. Jana z Dukli murowaną kaplicę.

Rokoko – nurt stylistyczny, obecny zwłaszcza w architekturze wnętrz, ornamentyce, rzemiośle artystycznym i malarstwie, występujący w sztuce europejskiej w latach ok. 1720-1790. Nurt rokokowy wyróżnia się także w dziejach literatury.

Polski Słownik Biograficzny (PSB) – wielotomowa publikacja mająca na celu gromadzenie biografii sławnych, nieżyjących już osób związanych z Polską, mieszkających w niej oraz poza jej granicami, od czasów Popiela do współczesności.

Amalii Mniszchowej przypisywano zorganizowanie 13 lutego 1771, wspólnie z Potockimi, zamachu na pierwszą żonę młodego (18-letniego) wówczas Szczęsnego Potockiego, Gertrudę z Komorowskich w związku z tym, że małżeństwo z Potockim Mniszchowie i Potoccy planowali dla jedynej córki Amalii, Józefiny Mniszchówny (1752-1798).

ks. Rafał Modlibowski (ur. 1740, zm. 1797) – jezuita, wykładowca filozofii i autor prac z tej dziedziny, ok. r. 1772 w Kolegium Jezuitów w Krośnie, poeta, Konfederat barski, a po likwidacji jezuitów; proboszcz, dziekan, kanonik w kościele św. Wawrzyńca w Słupcy od 1778 r.

August III (Sas), (ur. 17 października 1696 w Dreźnie, zm. 5 października 1763 w Dreźnie) – w latach 1733-1763 król Polski i wielki książę litewski oraz jako Fryderyk August II elektor saski; syn Augusta II z saskiej dynastii Wettynów i Krystyny Eberhardyny Bayreuckiej.

Amalia zmarła w wieku 35 lat, wg wersji oficjalnie ogłoszonej przez rodzinę – na gruźlicę, wg innej wersji – po zażyciu trucizny. Dwa lata po śmierci matki, Józefina Mniszchówna wyszła za mąż za tak pożądanego dla niej przez rodziców Szczęsnego Potockiego, wówczas już wdowca po zmarłej Gertrudzie Potockiej (ok. 1754-1771).

Gruźlica (łac. tuberculosis, TB – tubercule bacillus) – powszechna i potencjalnie śmiertelna choroba zakaźna, wywoływana przez prątka gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis). Gruźlica dotyczy najczęściej płuc (gruźlica płucna) lecz również może atakować ośrodkowy układ nerwowy, układ limfatyczny, naczynia krwionośne, układ kostno-stawowy, moczowo-płciowy oraz skórę. Inne mykobakterie takie jak Mycobacterium bovis, Mycobacterium africanum, Mycobacterium canetti czy Mycobacterium microti wywołują choroby zwane mykobakteriozami i z reguły nie infekują zdrowych osób dorosłych, natomiast są często spotykane u osób z upośledzeniem odporności np. w przebiegu AIDS.

Stanisław Szczęsny Potocki herbu Pilawa (ur. 1753 w Krystynopolu, zm. 14 marca 1805 w Tulczynie) – polityk polski o orientacji prorosyjskiej, wojewoda ruski w latach 1782-1788, generał-lejtnant wojsk koronnych 1784-1792, generał artylerii koronnej w latach 1788-1792, marszałek konfederacji targowickiej 1792 w Koronie, rosyjski general-en-chef od 1797, dyplomata. Stanisław Szczęsny Potocki używał tytułu hrabiowskiego, który nigdy nie był mu przyznany. Współtwórca konfederacji targowickiej.

Jerzy Mniszech na cześć żony w 1773 wystawił rokokowy grobowiec dłuta Jana Obrockiego ze Lwowa w kaplicy dukielskiego kościoła parafialnego św. Marii Magdaleny. Wykonany z czarnego i białego marmuru, przedstawia zmarłą w stroju dworskim na sarkofagu. Epitafium dla niej napisał Rafał Modlibowski.

Maria Józefa Habsburżanka (ur. 8 grudnia 1699 w Wiedniu, zm. 17 listopada 1757 w Dreźnie) – królowa Polski, żona króla polskiego i elektora saskiego Augusta III Sasa i siostra cesarzowej rzymskoniemieckiej Marii Amalii.

Źródło

Polski Słownik Biograficzny, t. 21 s. 452.