Amalrycjanie - Polski Serwis Naukowy

XV-wieczna iluminacja Jeana Fouqueta do Grandes Chroniques de France przedstawiająca spalenie amalrycjan w 1210

Amalrycjanie, amolrianie, amorianie – średniowieczna herezja swobodnie nawiązująca do poglądów Amalryka z Bène.

Amarycjanie, działający w XIII wieku we Francji, byli sektą niewielką. Ich głównym przedstawicielem był G. Orfèvre. Poglądy czerpali z Eriugeny, Dawida z Dinant i Amalryka, od którego nominalnie się wywodzili - główna doktryna teologiczna amalrycjan, mówiąca o trzech wiekach ludzkości, nie wywodzi się jednak z jego myśli.

Dawid z Dinant (ur. ok. 1160, zm. ok. 1217) – średniowieczny teolog, komentator pism Arystotelesa. Był uczniem Amalryka z Bène i kapelanem Innocentego III. Jego własne dociekania filozoficzne doprowadziły go do - zdaniem Kościoła - herezji panteizmu. Napisał komentarz Quaternuli, odnaleziony we fragmentach w 1933 roku. Wraz z Amalrykiem został potępiony na synodzie paryskim w 1210, a jego pisma spalone.

Jan Szkot Eriugena (ok. 810-877) – teolog i filozof chrześcijański, pochodzący z Irlandii. Imię Eriugeny to pleonazm, który brzmi dosłownie "Jan Irlandczyk urodzony w Irlandii". W jego czasach Szkotami nazywano mieszkańców Irlandii, zaś "Eriugena" oznacza "urodzony w Ériu", czyli Irlandii.

Amalrycjanie wierzyli, że dzieje podzielone są na trzy ery: erę Ojca, erę Chrystusa i erę Ducha Świętego. Era Ojca cechowała się moralnym rygoryzmem Starego Testamentu i prawa mojżeszowego, Era Chrystusa częściowo zniosła te rygory, wprowadzając jednak w Ewangeliach własne prawa i ustanawiając sakramenty, era Ducha Świętego miała zaś przynieść zniesienie wszelkich praw, znieść "ciemności wiary i nadziei" i być stanem raju ziemskiego.

Herezja – pojęcie zaczerpnięte z religii i sensu stricto, odnosi się tylko do wydarzeń w obrębie chrześcijaństwa. Podobne do chrześcijańskiej herezji zjawiska zdarzały się w obrębie innych wielkich religii, mając w nich jednak inne znaczenie, inny wymiar i inne skutki. Dlatego można je określać jako herezję tylko umownie, przez analogię. W tym sensie przez herezję rozumie się poglądy jednostek bądź grupy wyznawców danej religii sprzeczne z dogmatami, podstawowymi zasadami, naukami lub ustaleniami autorytetów konstytuującymi tę religię.

Amalryk (Amalricus, Amaury) z Bène, Amalryk z Chartres (ur. w drugiej połowie XII w. w Bène, zm. w 1206 lub 1207 w Paryżu) – francuski ksiądz, filozof i teolog opowiadający się za heterodoksyjnym panteizmem. Jego poglądy stały się inspiracją dla herezji amalrycjan, która jednak dość daleko odbiegła od poglądów Amalryka.

Amalrycjanie uważali, że są zmartwychwstali, bo wcielił się w nich Duch Święty. Wcielony w nich Duch Święty stale miał przekazywać im Objawienie - uznawali więc, że to on jest autorem wszystkich ich czynów, które dzięki temu są pozbawione grzechu i wykraczają poza zło i dobro, nie podlegają ani wartościowaniu, ani karze w życiu wiecznym.

Doktrynę amalrycjan potępił razem z poglądami Amalryka synod w Paryżu w 1210 - kilku z nich wtedy stracono. Potępienie powtórzył Sobór laterański IV.