Amalryk z Bène - Polski Serwis Naukowy

Amalryk z Bène

Amalryk (Amalricus, Amaury) z Bène, Amalryk z Chartres (ur. w drugiej połowie XII w. w Bène, zm. w 1206 lub 1207 w Paryżu) – francuski ksiądz, filozof i teolog opowiadający się za heterodoksyjnym panteizmem. Jego poglądy stały się inspiracją dla herezji amalrycjan, która jednak dość daleko odbiegła od poglądów Amalryka.

Filozofia świata islamu, filozofia muzułmańska (zwłaszcza dla średniowiecza używa się także niedokładnych określeń filozofia arabska, klasyczna filozofia arabska, średniowieczna filozofia arabska) - zespół tradycji filozoficznych kultywowanych na terenach objętych przez islam, przy czym nie zawsze zgodnych z islamską ortodoksją religijną.

Marcin z Opawy, Marcin Polak (łac. Martinus Oppaviensis, Martinus Polonus, niem. Martin von Troppau) herbu Strzemię (? – krótko po 22 czerwca 1278 w Bolonii), arcybiskup gnieźnieński w 1278, kronikarz, dominikanin.

Życie

Dane o życiu Amalryka są skąpe. Nauki pobierał prawdopodobnie w szkole w Chartres, następnie w Uniwersytecie Paryskim. Po przyjęciu święceń kapłańskich wykładał w wpierw Paryżu nauki wyzwolone - zwłaszcza logikę, następnie teologię.

Pozostawał w bliskich związkach ze środowiskiem chartryjskim. Na podstawie skąpych danych można wysuwać wnioski, że podobnie jak pokrewny mu ideowo Joachim z Fiore (choć prawdopodobnie niezależnie) wychodził w swojej działalności poza nauczanie szkolne zbliżając się do środowisk domagających się zmian religijnych i społecznych. Jest pewne, że był znany i popierany przez różne kręgi heretyckie. Istnieją przekazy świadczące, że wpływy Amalryka nie omijały nawet otoczenia króla Filipa Augusta.

Jan Szkot Eriugena (ok. 810-877) – teolog i filozof chrześcijański, pochodzący z Irlandii. Imię Eriugeny to pleonazm, który brzmi dosłownie "Jan Irlandczyk urodzony w Irlandii". W jego czasach Szkotami nazywano mieszkańców Irlandii, zaś "Eriugena" oznacza "urodzony w Ériu", czyli Irlandii.

Średniowieczna filozofia żydowska – filozofia uprawiana od IX do XV wieku przez myślicieli zamieszkujących kraje islamu i chrześcijaństwa. Poddana była wpływom m.in. filozofów Starożytnej Grecji i Rzymu, teologię islamu oraz w okresie schyłkowym – przez chrześcijańską myśl scholastyczną. Filozofia ta zajmowała się klasycznymi kwestiami teologii i filozofii (problem wolności, prawa ludzkiego i bożego), ale także językiem hebrajskim jako takim.

Heterodoksyjne idee Amalryka zyskały dość dużą popularność, wzbudziły jednak niepokój Kościoła. Stał się on kimś w rodzaju ideologa czy nawet przywódcy środowisk skłóconych z Kościołem. Pierwsze potępienie Amalryka miało miejsce w 1204. Został wezwany do Rzymu, a po powrocie do Paryża odwołał swoje poglądy na żądanie papieża Innocentego III. Potępienie było dla Amalryka przyczyną zgryzoty - na jej skutek popadł w chorobę, która miała przyczynić się do jego śmierci.

Jezus Chrystus (z , zdaniem historyków prawdopodobnie , zm. ok. 30–33 n.e. w Jerozolimie), Jezus z Nazaretu — centralna postać chrześcijaństwa. Według chrześcijan założyciel Kościoła, Syn Boży i Zbawiciel.

Wcielenie (łac. incarnatio; od incarnare, gdzie caro – ciało, mięso) – termin teologiczny, którym w chrześcijaństwie określa się przyjęcie przez Jezusa Chrystusa ludzkiej natury przez narodzenie z Najświętszej Maryi Panny.

W 1210 synod zwołany w Paryżu potępił 8 tez Amalryka, a w 1215 potępienie to odnowił papieski legat Robert z Courçon. Decyzję soboru i legata zatwierdził Sobór laterański IV. Po śmierci Amalryka jego najbliższych uczniów rozpędzono, czterech z nich skazano zaś na zamurowanie żywcem w murze. W 1210 z polecenia biskupa Piortra z Corbeil zwłoki Amalryka zostały wydobyte z grobu, ciało spalono a prochy rozrzucono na wiatr.

Zbawienie – uwolnienie się z niekorzystnego stanu lub okoliczności. Szczególnie istotny w chrześcijaństwie i judaizmie akt wybawienia ludzi przez Boga.

Herezja – pojęcie zaczerpnięte z religii i sensu stricto, odnosi się tylko do wydarzeń w obrębie chrześcijaństwa. Podobne do chrześcijańskiej herezji zjawiska zdarzały się w obrębie innych wielkich religii, mając w nich jednak inne znaczenie, inny wymiar i inne skutki. Dlatego można je określać jako herezję tylko umownie, przez analogię. W tym sensie przez herezję rozumie się poglądy jednostek bądź grupy wyznawców danej religii sprzeczne z dogmatami, podstawowymi zasadami, naukami lub ustaleniami autorytetów konstytuującymi tę religię.

Filozofia i teologia

Metafizyka Amalryka pod wpływem Eriugeny, a także filozofii arabskiej, filozofii żydowskiej i poglądów chartryjczyków cechowała się panteizmem. Marcin Polak przypisał mu błędnie autorstwo dzieła Eriugeny Peri phiseos. Na gruncie etyki Amalryk odrzucał istnienie zła, istnienie dobra i moralną odpowiedzialność. Nie opublikował żadnego pisma - przypisywane mu poglądy znane są z aktów oskarżenia i przekazów późniejszych, a ich historyczna rekonstrukcja jest trudna.

Sługa Boży Piotr Gołębiowski (ur. 10 czerwca 1902 w Jedlińsku, zm. 2 listopada 1980 w Nałęczowie) – polski duchowny, biskup diecezji sandomierskiej.

La Sorbonne - tradycyjna nazwa historycznego uniwersytetu paryskiego założonego w 1257 roku, jednego z najstarszych (po Uniwersytecie Bolońskim) i najbardziej znanych w Europie.

Tak według oskarżeń, jak i według późniejszych przekazów głównym źródłem potępienia Amalryka miało być jego twierdzenie, że wszystko jest Bogiem (omnia sunt Deus). Nie jest jasne, skąd przejął taki pogląd - może on mieć źródło w pismach Pseudo-Dionizego, Eriugeny lub XII-wiecznych dialektyków.

Teologia Amalryka głosi wcielenie wszystkich wiernych w Chrystusa. Wcielenie to ma charakter rzeczywisty i materialny. Jednocześnie każdy wierny pełni tę samą misję, co Chrystus, ma być objawieniem Boga. Amalryk uznawał wiarę w ten niezgodny z dogmatami Kościoła pogląd za konieczny warunek zbawienia.

Bibliografia

Piotr Gołębiowski, Amalryk z Bène, w: Encyklopedia katolicka, t. 1, Lublin 1989

Jan Legowicz, Historia filozofii średniowiecznej, Warszawa 1986