Ami Argand - Polski Serwis Naukowy

widok lampy olejowej z palnikiem Arganda

Ami Argand (właśc. François Pierre Amédée Argand; (ur. 5 lipca 1750 w Genewie, zm. 14 października 1803 tamże, niektóre źródła podają jako miejsce jego śmierci Londyn) – szwajcarski fizyk i chemik, konstruktor, wynalazca.

Pochodził z tradycyjnej mieszczańskiej, protestanckiej rodziny genewskiej. Był dziewiątym spośród 10 dzieci zegarmistrza Jean-Louisa. Studiował w Genewie, początkowo literaturę. Później, pod wpływem wybitnego przyrodnika epoki, H.-B. de Saussure'a, zgłębiał tajniki fizyki i chemii na wydziale filozoficznym. Z polecenia tego ostatniego, od 1775 r. kontynuował studia w Paryżu pod kierunkiem Lavoisiera i Fourcroya.

Jezioro Genewskie (Jezioro Lemańskie, Lac Léman, Lac de Geneve, Genfersee) – jezioro w Szwajcarii i Francji, położone w obniżeniu tektonicznym między Alpami i Jurą. Największe w Alpach i Europie Zachodniej.

Kinkiet (z franc. quinquet) – lampa albo świecznik o specjalnej konstrukcji, umożliwiającej wieszanie jej na ścianie; lampa z wypolerowaną tarczą metalową albo lustrzaną, odbijająca światło, zwłaszcza służąca do oświetlenia sceny teatralnej. Pierwotnie: stojąca lampa olejowa o palniku umieszczonym obok zbiornika paliwa (a nie nad nim).

Od 1780 r. kierował uruchomieniem wielkiej destylarni w Mèze w Langwedocji. Oparta o udoskonalone przez Arganda metody destylacji, przez następne 30 lat była największym producentem brandy we Francji. Argand został mianowany przez króla superintendentem wszystkich destylarni we Francji. Wzbogacony, w 1783 r. wrócił do Genewy.

Wodór (H, łac. hydrogenium) – pierwiastek chemiczny, niemetal z bloku s układu okresowego. Jest to najprostszy możliwy pierwiastek o liczbie atomowej 1, składający się z jednego protonu i jednego elektronu.

Latarnia morska – znak nawigacyjny w postaci charakterystycznej wieży umieszczonej na brzegu lub wodzie (latarniowiec) wysyłający znaki świetlne. W dawnych czasach ogień rozpalany był także na skałach lub unoszony za pomocą żurawia. Czasem wysyła także sygnały radiowe (radiolatarnia). W czasie mgły może wysyłać sygnały dźwiękowe.

Około 1782 r. opracował lampę olejową z oryginalnym knotem w postaci pustej w środku rurki oraz podwójnym obiegiem powietrza (powietrze omywało knot z zewnątrz i wewnątrz – tzw. palnik Arganda, franc. bec d’Argand). Dawała ona 10-12 razy więcej światła niż świeca i kilka razy więcej niż tradycyjna lampa z pełnym knotem. W tym samym roku uruchomił produkcję takich lamp w manufakturze założonej w Londynie. Po połączeniu palnika Arganda z bocznym zbiornikiem paliwa powstała nowoczesna lampa, którą w nieco innej wersji konstrukcyjnej rozpowszechnił wkrótce paryski farmaceuta Antoine Quinquet, dodając szklaną osłonkę płomienia (stąd nazwa kinkiet). W 1787 r. Argand uruchomił następną manufakturę w Versoix nad Jeziorem Genewskim, jednak brak praw patentowych we Francji i rozwój konkurencji podrabiającej jego wynalazki doprowadziły go wkrótce na skraj ruiny.

Brandy (ang. wypalanka) – angielskie określenie napojów alkoholowych destylowanych z win, głównie gronowych i pod tą nazwą na światowym rynku występuje zdecydowana większość winiaków. Nazwa brandy pochodzi od holenderskiego słowa brandewijn (tak w średniowieczu nazywano palone wino). Brandy może być destylowana również z wina owocowego, wówczas jednak powinna być odpowiednio oznaczona, np. Cherry Brandy – brandy wiśniowa itp.

Lampa naftowa – skonstruowana przez Ignacego Łukasiewicza w 1853 roku. Była efektem prac nad destylacją ropy naftowej. Odkrycie to miało bezpośredni wpływ na rozwój przemysłu naftowego.

W 1783 r. prowadził w Lyonie wraz z braćmi Montgolfier eksperymenty aerostatyczne z balonami na ogrzane powietrze. Był również autorem pomysłu napełniania balonów gazem lżejszym od powietrza (wodorem). Wraz z braćmi uczestniczył też w Paryżu w budowie papierowego balonu na ogrzane powietrze, którym 19 września 1783 r. kogut, kaczka i baran, jako pierwsze istoty żywe, odbyły trwający 8 minut lot na wysokość 500 metrów.

Knot – część świecy, znicza lub lampy spalającej paliwo ciekłe, takie jak olej bądź nafta, wyprowadzająca ciekłe (naturalne lub stopione) paliwo poza zbiornik dzięki wykorzystaniu zjawiska kapilarnego, by umożliwić lub ułatwić jego parowanie w wysokiej temperaturze płomienia. Materiałem faktycznie spalanym są wtedy opary paliwa.

Wynalazek - nowe rozwiązanie techniczne, najczęściej poprzedzone przez pomysł. Według prawa patentowego wynalazek to, poddające się ścisłej definicji prawno-technicznej, unikalne rozwiązanie techniczne, dotychczas nieopatentowane.

W 1792 r. wraz z Josephem Montgolfierem wynalazł taran hydrauliczny, a następnie wprowadził szereg udoskonaleń do zgrzeblarek i przędzarek bawełny. W Versoix wybudował także destylarnię, której zabudowania (tzw. Maison Ferrier) przetrwały do dziś i były obiektem badań historyków techniki.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Fizyka (z gr. φύσις physis - "natura") – nauka o przyrodzie w najszerszym znaczeniu tego słowa. Fizycy badają właściwości i przemiany materii i energii oraz oddziaływanie między nimi. Do opisu zjawisk fizycznych używają wielkości fizycznych, wyrażonych za pomocą pojęć matematycznych, takich jak liczba, wektor, tensor. Tworząc hipotezy i teorie fizyki, budują relacje pomiędzy wielkościami fizycznymi.

Prace Arganda od ok. 1810 r. kontynuował jego kuzyn i uczeń, Isaac-Ami Bordier-Marcet.
Palniki Arganda składające się z szeregu (od 4 do 6) koncentrycznych knotów, wysuwanych mechanizmem zegarowym, uzupełnione o reflektor przez Winslowa Lewisa, były stosowane jako źródło światła w latarniach morskich powstających w XIX w. (zob. latarnia morska Rozewie - muzeum latarnictwa) - do czasu zastąpienia prostszą i tańszą w eksploatacji lampą naftową.
Antoine Laurent de Lavoisier (ur. 26 sierpnia 1743 w Paryżu, zm. 8 maja 1794 tamże) – francuski fizyk i chemik, stracony na gilotynie w wyniku wyroku Trybunału Rewolucyjnego Republiki Francuskiej.

Horace-Bénédict de Saussure (ur. 17 lutego 1740 w Conches w gminie Chêne-Bougeries w kantonie Genewa – zm. 22 stycznia 1799 w Genewie) – szwajcarski arystokrata, paleontolog, fizyk, geolog i botanik. Powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych przyrodników XVIII w. i za inicjatora alpinizmu.

Bibliografia

Frommel Bénédict; Deuber Gérard; Peçon Yves: Ami Argand à Versoix: histoire et archéologie d'un site industriel, Genève 1999;

Frommel Bénédict: Ami Argand (1750-1803). De la science à l’industrie, Genève, 1999;

Wolfe John J.: Brandy, Balloons, & Lamps: Ami Argand, 1750-1803, Illinois, 1999, ISBN 0-8093-2278-1;

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Ami Argand

opis działania palnika Arganda zmodernizowanego przez Winslowa Lewisa ang.
Antoine Quinquet (ur. 9 marca 1745 r. w Soissons, zm. w 1803 r. w Paryżu) - francuski farmaceuta, aptekarz i przedsiębiorca. Rozpowszechnił lampę, od jego nazwiska zwaną kinkietem.

Bawełna, bawełnica (Gossypium L.) – rodzaj roślin z rodziny ślazowatych, obejmujący od 40 do 70 gatunków (w zależności od podziału taksonomicznego). W stanie dzikim występują na słabo nawodnionych obszarach wszystkich kontynentów, poza Australią i Antarktydą.

Zobacz też

kinkiet

Latarnia Morska Rozewie