Aminokwasy biogenne - Polski Serwis Naukowy

Wzór ogólny L-aminokwasu w projekcji Fischera

Aminokwasy biogenne (białkowe) – aminokwasy, które łącząc się ze sobą wiązaniem peptydowym wchodzą w skład białek. Ze względu na położenie grupy aminowej względem karboksylowej należą do tak zwanych α-aminokwasów, czyli obie te grupy połączone są z atomem węgla α cząsteczki aminokwasu. Z wyjątkiem achiralnej glicyny są to związki optycznie czynne o konfiguracji L, czyli mające grupę aminową po lewej stronie łańcucha głównego w projekcji Fischera.

Kodon – jednostka w sekwencji DNA, składająca się z trzech (nukleotydów) tworzących określony aminokwas. Istnieją 64 kodony, określające 20 aminokwasów. Wyjątek stanowią cztery kodony: kodon AUG, który inicjuje translację (kodon Start) oraz kodony: UAG, UGA i UAA, które są sygnałami do zakończenia translacji (kodon Stop).

Chiralność (gr. χειρ / cheir - ręka) – cecha cząsteczek chemicznych przejawiająca się w tym, że cząsteczka wyjściowa i jej lustrzane odbicie nie są identyczne i podobnie jak wszystkie inne obiekty chiralne nie można ich nałożyć na siebie na drodze translacji i obrotu w przestrzeni.

Istnieje 20 podstawowych aminokwasów białkowych kodowanych przez 64 kodony. Niektóre źródła podają dodatkowo: selenometioninę, selenocysteinę oraz pirolizynę. Selenocysteina ulega kotranslacyjnemu wbudowaniu w powstające białko, więc jest niekanonicznym aminokwasem, który nie powstaje poprzez modyfikacje potranslacyjne. W wyniku modyfikacji łańcuchów bocznych w trakcie translacji powstają: cystyna, hydroksylizyna, hydroksyprolina.

Glicyna (skróty: G, Gly, ATC: B 05 CX 03) jest najprostszym spośród 20 standardowych aminokwasów wchodzących w skład białek. Za jej pojawienie się w łańcuchu polipeptydowym odpowiada obecność kodonów GGU, GGC, GGA lub GGG w łańcuchu mRNA.

Aminokwasy egzogenne (ang. IAA - indispensable amino acids), nazywane też aminokwasami niezbędnymi - jest to grupa aminokwasów, które nie mogą być syntetyzowane w organizmie i muszą być dostarczane w pożywieniu, w przeciwieństwie do aminokwasów endogennych. Żywienie pokarmami ubogimi w aminokwasy niezbędne może doprowadzić do zaburzeń chorobowych. Do aminokwasów niezbędnych dla człowieka zalicza się 8 aminokwasów egzogennych z dwoma dodatkowymi (histydyna i arginina) u dzieci.

Ze względu na zdolność organizmu do syntezy danego związku, wyróżnia się aminokwasy endogenne i egzogenne.

Podstawowe aminokwasy białkowe

Przypisy

↑ praca zbiorowa: Biologia : repetytorium dla maturzystów i kandydatów na wyższe uczelnie. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2006, s. 15. ISBN 83-02-09004-2.
Witold. Mizerski: Tablice chemiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2003, s. 280. ISBN 83-7350-031-6.
Marzena Popielarska-Konieczna: Słownik szkolny : biologia. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2003, s. 18. ISBN 83-7389-096-3.
(dotyczy człowieka) praca zbiorowa: Tablice biologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2003, s. 24. ISBN 83-7350-029-4.

Hydroksylizyna – organiczny związek chemiczny, jeden z aminokwasów spotykanych w przyrodzie ożywionej, hydroksylowa pochodna lizyny. W biochemii hydroksylizyna często skraca na jest do postaci trzyliterowego skrótu – Hyl. Inne oznaczenia to Liz(OH) oraz Lys(OH).

Hydroksyprolina (4-hydroksyprolina, γ-hydroksyprolina, nazwa skrótowa Hyp, Pro(OH)) - obojętny elektrycznie aminokwas niekodowany przez DNA, ale wytwarzany przez organizmy żywe. Struktura aminokwasu to pięcioczłonowy pierścień pirolidyny z dwoma centrami asymetrii o konfiguracji trans.