Ampelografia - Polski Serwis Naukowy

Kultywar winorośli właściwej o nazwie 'Ripatella'

Ampelografia (gr. ámpelos = winna latorośl) – nauka o winoroślach (Vitis spp.) zajmująca się opisywaniem i klasyfikowaniem tych roślin. Dawniej główną metodą była obserwacja i porównywanie kształtu i barwy owoców i liści winorośli. Współcześnie nauka ta zrewolucjonizowana została za sprawą badań molekularnych DNA.

Sangiovese - odmiana winorośli wywodząca się ze środkowych Włoch. Używana jest do produkcji czerwonego wina w regionach Chianti (Środkowa Toskania), Lazio i Romagna. Jest składnikiem wina Chianti, Vino Nobile di Montepulciano, Brunello di Montalcino, Morellino di Scansano, Rosso di Montalcino i Sangiovese di Romagna. Używana jest też jako składnik współczesnych win znanych jako supertoskany.

Montpellier (oksyt. Montpelhièr) - miasto i gmina na południu Francji w odległości 10 km od wybrzeża Morza Śródziemnego, nad rzeką Lez, w regionie Langwedocja-Roussillon, w departamencie Hérault.

Winorośl właściwa Vitis vinifera to wyjątkowo zmienny gatunek, u którego bardzo często dochodzi do mutacji. Równocześnie to gatunek o ogromnym znaczeniu gospodarczym, o bardzo długiej tradycji uprawy. W tej sytuacji duże znaczenie miała i ma właściwa identyfikacja roślin. W XIX wieku dodatkowym powodem rozwoju tej nauki było odkrycie istotnych różnic w odporności między rozmaitymi odmianami na choroby i szkodniki. Powstawać zaczęły atlasy służące do identyfikacji roślin (np. księga Victora Rendu Ampélographie française z 1857 roku).

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Przez dziesięciolecia ampelografia pozostawała bardziej dziedziną sztuki niż nauki. Klasyfikując winorośla opierano się na wybranych cechach morfologicznych. Uznawane i stosowane kryteria służące do opisu i identyfikacji winorośli stworzył Pierre Galet z Narodowej Wyższej Szkoły Rolniczej (fr. Ecole Nationale Supérieure Agronomique) w Montpellier. System Galeta oparty był na analizie takich cech jak kształt liścia, charakterystyka pędów, płeć kwiatów, kształt owocostanów, rozmiary, barwę, a nawet smak owoców (jagód). Galet opublikował swoje dzieło ("Ampélographie Pratique") w 1952 roku opisując 9600 odmian winorośli. Liczba ta powtarza się w aktualnym wydaniu jego dzieła z 2000 r., a w międzynarodowym katalogu odmian winorośli z 2003 roku figuruje 16 tysięcy ich nazw (w tym synonimy).

Płeć – każda z kategorii, grup, na jakie dzieli się komórki rozrodcze, a często także wytwarzające je narządy (u zwierząt) czy organy (u roślin) i osobniki tego samego gatunku, zależnie od ich roli w procesie rozmnażania i rekombinacji genów. Uwarunkowana jest genetycznie lub fizjologicznie (z przewagą jednego lub drugiego z tych czynników u przedstawicieli różnych taksonów).

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

W końcu XX wieku wiedzę o winoroślach znacznie wzbogaciło zastosowanie badań nad DNA tych roślin. Szczególne zasługi ma w tym amerykanka Carole Meredith z University of California, Davis. Dowiodła ona m.in. że kultywary Zinfandel, Primitivo, i Crljenak Kaštelanski są identyczne. Podobnie jest z Charbono i Corbeau. Udowodniła, że odmianami rodzicielskimi dla Sangiovese są Ciliegiolo i Calabrese Montenuovo. Tego typu informacje są istotne dla poznania dawnych szlaków przemieszczania poszczególnych odmian. Badania molekularne pozwoliły także odkryć genetyczne podłoże pewnych cech roślin, np. stwierdzono, że geny VvMYBA1 i VvMYBA2 decydują o barwie owoców.
Kształt liścia – ważna cecha rozpoznawcza roślin. Kształt liścia jest bowiem charakterystyczny dla poszczególnych gatunków. Zdarza się jednak nierzadko, że na tej samej roślinie występują liście różnego kształtu - zjawisko takie określane jest mianem heterofilii (różnolistności). Do rozpoznawania, czyli oznaczania gatunków roślin stosuje się tzw. klucze. Każdy klucz posługuje się specyficzną terminologią. Na opis liścia składają się na przykład szczegółowe opisy jego części, kształtu, osadzenia na łodydze. Nie bez znaczenia jest też rodzaj ulistnienia oraz nerwacja.

Owocostan, owoc złożony — owoce powstające z przeobrażenia całych kwiatostanów. Przy ich tworzeniu może brać udział (oprócz słupka) dno kwiatowe, okwiat, liście przykwiatowe i oś kwiatostanu. Owocostany po dojrzeniu w całości odpadają od rośliny.

Przypisy

Pollefeys P., Bousquet J. 2003. Molecular genetic diversity of the French–American grapevine hybrids cultivated in North America. Genome, 46: 1037-1048.

Linki zewnętrzne

Karta z dzieła "Ampélographie française" Victora Rendu (1857, Paryż)