Amsterdam - wyspa - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 37°49′00″S 77°33′33″E / -37.81667, 77.55917

Wyspa Amsterdam (fr. Île Amsterdam, zwana też Nowy Amsterdam) – wyspa na południowym Oceanie Indyjskim, należąca do Francji i będąca częścią Francuskich Terytoriów Południowych i Antarktycznych. Razem z mniejszą, położoną 85 km na południe Wyspą Świętego Pawła tworzy dystrykt Wyspy Świętego Pawła i Amsterdam (fr. Saint-Paul-et-Amsterdam).

Ferdynand Magellan (port. Fernão de Magalhães, hiszp. Fernando de Magallanes; ur. wiosną 1480, zm. 27 kwietnia 1521) – żeglarz portugalski w służbie hiszpańskiej, odkrywca i morski podróżnik.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

W bazie Martin-de-Viviès, która jest stolicą tego terytorium, mieszka na stałe ok. 20 naukowców.
Topografia i klimat

Wyspa ta jest pochodzenia wulkanicznego, choć od 1792 r. nie zaobserwowano na niej aktywności. Ma ona powierzchnię 58 km². Od strony zachodniej brzeg wyspy tworzą strome klify, wznoszące się od 400 do 700 m. Najwyższy szczyt wyspy, Mont de la Dives, ma wysokość 881 m n.p.m.
Endemit - takson (najczęściej gatunek) unikalny dla danego miejsca albo regionu, występujący na ograniczonym obszarze, nigdzie indziej nie występujący naturalnie.

Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne – francuskie terytorium zależne obejmujące antarktyczne wyspy wulkaniczne, położone w południowej części Oceanu Indyjskiego. Położone są one w równej odległości od kontynentów Afryki, Australii i Antarktydy, w pobliżu 43°S i 67°E. W jego skład wchodzi również sektor Antarktydy obejmujący Ziemię Adeli, wobec której Francja zgłaszała swoje roszczenia terytorialne. Terytoria te mają od 1955 roku status terytorium zamorskiego Francji. Kilka państw nie uznaje francuskich roszczeń terytorialnych wobec Ziemi Adeli, jednocześnie roszczenia te są zawieszone zgodnie z podpisanym przez Francję Traktatem Antarktycznym.

Klimat na wyspie jest umiarkowany, morski, ze stale wiejącymi wiatrami zachodnimi. Średnia temperatura równa jest 13 °C, a najniższą zanotowaną w przeciągu ostatnich 50 lat było 1,7 °C.
Fauna i flora

Duża wilgotność sprawia, że na wyspie rośnie bujna roślinność, m.in. drzewa Phylica arborea, spotykane również na atlantyckich wyspach Tristan da Cunha. Występują tu liczne gatunki ptaków morskich, uchatki i słonie morskie. Gnieździ się tu endemiczny gatunek albatrosa – albatros białolicy.

Albatrosy (albatrosowate) (Diomedeidae) – rodzina dużych, morskich ptaków spokrewnionych z burzykami, nawałnikowatymi i nurcami z rzędu rurkonosych. Występują nad Oceanem Południowym i północną częścią Oceanu Spokojnego. Nie występują nad północną częścią Oceanu Atlantyckiego, jednak skamieniałości dowodzą, że niegdyś występowały m.in. na Bermudach.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Na wyspie żyje też dzikie stado bydła, sprowadzonego tu przez ludzi.
Historia

Wyspa ta została odkryta w 1522 r. przez Juana Sebastiana Elcano, podczas pierwszej wyprawy dookoła Ziemi, rozpoczętej przez Magellana. Nazwę nadał jej w 1633 r. holenderski kapitan Antonio van Diemen, na cześć swojego statku Nieuw Amsterdam. Wyspa ta była w latach 1841-1851 własnością Polaka – Adama Piotra Mierosławskiego. Została mu ona nadana przez rząd francuski po jej ponownym odkryciu przez Mierosławskiego w 1840 r.
Ocean Indyjski – trzeci pod względem wielkości zbiornik wodny na świecie, zajmujący około 20% powierzchni Wszechoceanu. Od północy ograniczony jest przez Azję, od zachodu przez Półwysep Arabski i Afrykę, od wschodu przez Półwysep Malajski, Wyspy Sundajskie oraz Australię, a od południa przez Antarktydę. Umownymi granicami są południki: 20° i 147° długości geograficznej wschodniej.

Uchatkowate, uszatki, uchatki (Otariidae) – rodzina dużych ssaków morskich z rzędu drapieżnych obejmująca uchatki i kotiki nazywane lwami morskimi lub niedźwiedziami morskimi. Wraz z fokami i morsami są zaliczane do ssaków płetwonogich. Prowadzą wodno-lądowy tryb życia. Polują w wodzie, a odpoczywają i rozmnażają się na lądzie.

W 1924 r. wyspy zostały zaliczone do terytorium Madagaskaru, stając się kolonią francuską.
Przypisy

Zmiany wprowadzone na XLIX posiedzeniu Komisji (7 kwietnia 2010 roku) (pol.). Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej, 2010. [dostęp 2010-06-06].

Literatura

M. A. Kowalski "Kolonie Rzeczypospolitej", Warszawa 2005.

Linki zewnętrzne

Opis wysp Świętego Pawła i Amsterdam na oficjalnej stronie TAAF (fr.)

The South Atlantic & Subantarctic Islands (ang.)