Anastazjusz I - Polski Serwis Naukowy

Anastazjusz (Flavius Anastasius; ur. ok. 430, zm. 9 lipca 518), zwany Dikoros – jeden z pierwszych cesarzy bizantyńskich, panował w latach 491–518. Pochodził prawdopodobnie z okolic miasta Dyrrachium (obecnie Durrës w Albanii), leżącego w Epirze. Zanim został imperatorem, sprawował rozmaite godności w administracji pałacowej, m.in. był sekretarzem (silentarius). Tron objął 11 kwietnia 491 r. przy poparciu Ariadny, żony poprzedniego cesarza Zenona Izauryjskiego, którą poślubił 20 kwietnia.

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.

Zeno (Imperator Caesar Flavius Zeno Augustus, Tarasicodissa, Trascalissaeus) (ur. ok. 425, zm. 9 kwietnia 491) – cesarz wschodniorzymski od 9 lutego 474 do 9 kwietnia 491. Był zięciem cesarza Leona I, mężem jego córki Ariadny.

W początkach panowania Anastazjusz musiał walczyć z Longinem, bratem Zenona i jego zwolennikami, głównie wywodzącymi się z małoazjatyckiego plemienia Izauryjczyków. Ostatecznie oddziały prawowitego władcy pokonały buntowników w bitwie pod Cotyaeum (ob. Kütahya) w 496 r., ale mimo to walki w Azji Mniejszej trwały jeszcze jakiś czas, zwłaszcza w górach Taurus, gdzie schronili się przegrani.

Epir (grecki Ήπειρος, co po polsku oznacza kontynet lub wnętrze dużego lądu) – górzysta kraina położona w północno-zachodniej części Grecji, nad Morzem Jońskim, na północy graniczy z Albanią, na wschodzie z Tesalią, a na południu z Etolią i Akarnanią. Ponadto istnieje także Epir Północny, czyli zamieszkały przez Albańczykow, Greków i Wołochów obszar, położony po albańskiej stronie granicy.

Monofizytyzm - kierunek w teologii chrześcijańskiej przyjmujący, że w Chrystusie jest tylko jedna natura boska, a ludzka natura zaraz po wcieleniu została wchłonięta przez boską. Pogląd ten został sformułowany przez mnicha z Konstantynopola, Eutychesa. Według niego ludzka natura Chrystusa była jak plaster miodu, boską naturę można natomiast porównać do morza. Po Wcieleniu ludzka natura wrzucona w boską została w niej rozpuszczona jak plaster miodu w wodach morza.

Palącą kwestią początków panowania tego cesarza stało się rozwiązanie problemów Półwyspu Apenińskiego. Od upadku cesarstwa zachodniorzymskiego Italia pogrążona była w chaosie. W Rzymie władał wódz germański z plemienia Herulów Odoaker, który w 476 r. obalił ostatniego cesarza Romulusa Augustulusa, a insygnia imperialne odesłał do Konstantynopola. Tymczasem do Italii zbliżała się kolejna fala germańskich najeźdźców – Ostrogotów pod wodzą ich króla Teodoryka, zwanego później Wielkim z rodu Amalów. Zamiarem tego najwybitniejszego z ówczesnych władców było stworzenie silnego państwa. W 493 zdobył Rzym, a następnie zabił Odoakra i ogłosił się królem Italii. Bezradny wobec trudności w polityce wewnętrznej Anastazjusz w 497 roku uznał władzę Teodoryka Wielkiego w Italii jako (formalnie) cesarskiego namiestnika, zwracając insygnia. Ostrogoci wspierali wojska cesarskie w walkach z koczowniczymi plemionami Unogodurów i Kotrigurów.

Taurus – góry w południowej Turcji, graniczą z Wyżyną Anatolijską. Ciągną się na długości ok. 1500 km i szerokości do ok. 200 km. Składają się z szeregu, często równoległych, pasm górskich i płaskowyży stromo opadających do M. Śródziemnego i ku wąskim nizinom nadmorskim.

Diyarbakır, staroż. Amida (arab. Diarbekir lub Diyarbakir, tur. Amid, Kara-Amid, aram. i asyr. Omid) – miasto nad rzeką Tygrys w południowo-wschodniej Turcji, stolica prowincji o tej samej nazwie.

W 502 r. wybuchła wojna Bizancjum z perskim imperium Sasanidów. Armia perska będąca stroną atakującą, zdobyła kilka twierdz bizantyjskich m.in. Teodosipolis i Amidę. Jednakże wodzom Anastazjusza udało się opanować groźną sytuację i po kilku latach bezowocnych walk w 506 r. podpisano pokój przywracający granice sprzed wojny.

Herulowie – lud germański wywodzący się z terenów południowej Szwecji. W nieznanych okolicznościach nastąpił podział plemienia (na dwie grupy – wschodnią i zachodnią), którego część (ok. poł. III wieku n.e.) powędrowała (a raczej popłynęła) na zachód (nad dolnym Renem już w III wieku), a część ruszyła w ślad za Gotami, zatrzymując się na jakiś czas w okolicach ujścia Wisły. W połowie III wieku Herulowie pojawili się na stepach nad Morzem Czarnym, i dotarli nad Morze Azowskie, skąd organizowali łupieżcze wyprawy (po części morskie) na nabrzeżne miasta. W 267 roku napadli Półwysep Bałkański, docierając aż do Sparty. W 269 roku zostali pobici wraz z Gotami przez cesarza Klaudiusza w bitwie pod Naissus (Nisz w Serbii). Około połowy IV wieku dostali się pod panowanie Ostrogotów, których z kolei ujarzmili Hunowie. Około 405 roku przeszli wraz z Hunami w rejon dorzecza środkowego Dunaju. Po upadku potęgi Hunów, ok. 455 roku Herulowie utworzyli własne państewko na terenie południowych Moraw. Poczęli niepokoić najazdami Noricum i Pannonię i podbijać sąsiadów, m.in. Langobardów, Burów i innych, zmuszając ich do składania trybutu. Około 501 roku rozpoczęli kolejne najazdy na sąsiadów, tym razem wraz z Ostrogotami. W początkach VI wieku wdali się w konflikt z Longobardami, którzy zajmowali w tym czasie siedziby w Kotlinie Czeskiej. Langobardowie w 505 rozbijają ich niemal doszczętnie. Część Herulów osiedla się wówczas w Dacji, inni wracają do stron rodzinnych (w Skandynawii), przechodząc m.in. przez opustoszałe tereny Śląska i zachodniej Małopolski. Z czasem część plemienia pozostająca na południu zostaje wchłonięta przez Langobardów.

Teodoryk, zwany Wielkim (got. Þiuda-reiks "Król ludów") (451/455 - 30 sierpnia 526), król Ostrogotów z dynastii Amalów. Wychowywał się, jako zakładnik, na dworze cesarza w Bizancjum. Król od 471, otrzymał od Ostrogotów Mezję Górną, po wojnie z Odoakrem (489-493) założył w Italii państwo ostrogockie, uznając nad sobą zwierzchnictwo Bizancjum, w 498 ogłosił się niezależnym władcą. Teodoryk Wielki należy do najpotężniejszych, a zarazem do najbardziej światłych władców wczesnego średniowiecza, dzięki popieraniu rozwoju nauki i sztuki oraz wybitnym zdolnościom organizacyjnym.

W przeciwieństwie do kompromisowego w polityce religijnej Zenona, Anastazjusz był jawnym zwolennikiem monofizytyzmu. Początkowo do ortodoksów odnosił się łaskawie. Sytuacja zmieniła się pod wpływem uzurpacji Areobindusa i Witaliana. W wystąpieniach obu buntowników kwestie natury religijnej odgrywały ważną rolę.

Flawiusz Romulus Augustus (Flavius Romulus Augustus) zwany później Augustulusem (urodzony ok. 463, zmarł po 507 r.) - ostatni cesarz zachodniorzymski. Syn Orestesa, naczelnika wojsk, który w rzeczywistości sprawował władzę.

Albania (Shqipëria, Republika Albanii – Republika e Shqipërise) – państwo w południowo-wschodniej Europie na Bałkanach, nad Morzem Adriatyckim. Graniczy z Grecją (282 km), Macedonią (151 km) oraz Kosowem (114 km) i Czarnogórą (173 km). Albania na zachodzie graniczy z morzem Adriatyckim i z morzem Jońskim na południowym zachodzie. Od Włoch oddziela ją cieśnina Otranto o szerokości ok. 72 km. Łączna długość granic lądowych wynosi 720 km, natomiast wybrzeża morskiego – 362 km.

Do jego niewątpliwych zasług należy uspokojenie i ustabilizowanie sytuacji wewnętrznej i obniżenie podatków, zwłaszcza likwidacja podatku bezpośredniego zwanego chrysargyron przysporzyła mu popularności. W 498 dokonał reformy monetarnej, faktycznie likwidując inflację. W 502 roku wprowadził emancipatio Anastasiana.

Izauryjczycy, Isauryjczycy – lud zamieszkujący w starożytności i wczesnym średniowieczu Izaurię (Isaurię - Cylicję Górzystą) krainę w południowej Anatolii. Dla cesarstwa rzymskiego, a później bizantyńskiego byli to wewnętrzni barbarzyńcy - ze swych niedostępnych, górskich siedzib od III wieku najeżdżali sąsiednie rejony Syrii, Anatolii i Cylicji. Cesarstwo korzystało z nich jako żołnierzy najemnych, w miejsce usuwanych z armii Gotów.

Konstantynopol – nazwa Bizancjum nadana miastu przez Konstantyna Wielkiego, który wybrał je na swoją siedzibę; w latach 330–395 stolica cesarstwa rzymskiego; w latach 395–1453 stolica cesarstwa Bizantyjskiego i Cesarstwa Łacińskiego (1204–1261); stolica państwa ottomańskiego w latach 1453–1922.

Przypisy

Praca zbiorowa: Oxford - Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Wędrówka ludów - Merowingowie. T. 15. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 107. ISBN 83-7425-025-9.