Ten artykuł dotyczy wspólnoty autonomicznej w Hiszpanii. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Andaluzja (hiszp. Andalucía, z arab. Al-Andalus, pierwotnie od plemienia Wandalów) – najludniejsza i druga pod względem powierzchni wspólnota autonomiczna położona w południowej Hiszpanii, obejmuje większą część regionu historycznego o tej samej nazwie oraz pasmo górskie na północy Sierra Morena. Graniczy na północy z Estremadurą i Kastylią-La Manchą, na wschodzie Murcją, a na zachodzie z Portugalią.

Jest to region rolniczo-przemysłowy, z rozwiniętym górnictwem, uprawami oliwek, bawełny, dębu korkowego, cytrusów, palm daktylowych.

Stolicą Andaluzji jest Sewilla. Ważniejsze miasta to Grenada, Kordoba i Malaga. Andaluzja jest ojczyzną tańca flamenco.

Znajduje się tu najwyższy w kontynentalnej Hiszpanii łańcuch gór Sierra Nevada.

Historia

Kartagińczycy i Rzymianie

Wraz z upadkiem fenickich miast, Kartagina zdominowała zachodnią część Morza Śródziemnego i stała się najważniejszym partnerem handlowym dla małych miasteczek semickich wzdłuż wybrzeża andaluzyjskiego. Pomiędzy pierwszą i drugą wojną punicką Kartagina powiększyła swoją kontrolę poza Andaluzję i przyłączyła całą Iberię z wyjątkiem Kraju Basków. Andaluzja była głównym polem bitwy, gdzie toczyły się walki przeciwko Rzymowi prowadzone przez Barkida Hannibala. Kiedy Rzymianie pokonali Kartagińczyków i opanowali Andaluzję, region został przemianowany na Baetica.

Wandalowie i Wizygoci

W V wieku n.e. Wandalowie szybko przemieszczali się po tym obszarze zanim osiedlili się w Afryce Północnej, następnie region ten wpadł w ręce Królestwa Wizygotów, które musiało zmierzyć się z wpływami bizantyjskimi na tym obszarze.

Okres muzułmański

Podboje Kalifatu Umajjadów w latach 711-718 oznaczały upadek rządów Wizygotów na Półwyspie Iberyjskim. Tariq bin Ziyad znany w hiszpańskiej historii i legendach jako Tariq El Tuerto (Tariq Jednooki) był muzułmaninem afrykańskiego pochodzenia i generałem, który dowodził z polecenia kalifa Al-Walida podbojem Hiszpanii Wizygotów w 711 roku. Znawca historii Ibn Khaldoun twierdził, iż Tariq Ibn Ziyad pochodził z algierskiego plemienia barbarzyńców. Jest on uważany za jednego z najważniejszych przywódców wojskowych w iberyjskiej historii. Początkowo był zastępcą Musy ibn Nusaira w Północnej Afryce i został wysłany przez przełożonego, aby przypuścić pierwszy atak na Królestwo Hiszpanii (w którego skład wchodziły nowa Hiszpanii i Portugalia). Pewne roszczenia sprowokowały go do interwencji względem spadkobierców Królestwa Wizygotów, Wittizy i wizygockiej wojny domowej.

29 kwietnia 711 roku armie Tariqa znalazły się na Gibraltarze (nazwa Gibraltar pochodzi od arabskiego imienia Jabal Tariq, które oznacza górę Tariq, czyli Gibr al. Tariq – skała Tariq). W XVII. w. muzułmański historyk Al Maggari napisał, że po wylądowaniu na lądzie Tariq nakazał spalić wszystkie okręty a potem przemówił do swoich żołnierzy następującymi słowami, bardzo dobrze znanymi przez Muzułmanów:

Oh moi wojownicy, umierać czy uciekać? Za wami jest morze, przed wami jest wróg. Pozostała jedynie wiara w waszą odwagę i lojalność. Pamiętajcie, że w tym kraju jesteście bardziej niefortunni, niż sieroty u chciwego pana. Wasz wróg jest przed wami, ochrania go niezliczona armia, on ma ogrom wojowników, ale wy, wasz jedyną siłą są wasze własne przysięgi, a wasza jedyna szansa na przeżycie będzie w rękach waszego wroga. Jeśli ta bezwzględność chce być zredukowana jest długotrwała zawsze trochę, jeśli opóźnisz przejęcie natychmiastowego sukcesu, wasz dobry los odwróci się, a wasi wrogowie, których wasza obecność wypełniła strachem, nabiorą odwagi.

Porzućcie hańbę, od której uciekaliście w snach i zaatakujcie tego władcę, który opuścił swoje silne ufortyfikowane miasto, aby spotkać się z wami. Teraz nadeszła wspaniała okazja, aby go pokonać, jeśli jesteście gotowi dobrowolnie narazić się na śmierć. Nie wierzcie, że zachęcam was, aby stawić czoła niebezpieczeństwu, którego nie chcę z wami dzielić. Podczas ataku sam także będę walczył na przedzie, gdzie szansa przeżycia jest najmniejsza. Pamiętajcie, że jeśli wytrzymałość doprowadzi was do rozkoszy zwycięstwa. Nie wierzcie, że nie będę brał udziału w waszej walce. Jeśli polegniecie, polegnę razem z wami lub pomszczę was. Słyszeliście, że w tym kraju jest wiele zachwycających greckich dziewic, ich wdzięk przystrajają okazałe suknie z błyszczącymi perłami, koralami i czystym złotem i które żyją w pałacach królów. Dowódca Prawdziwej Wiary, Aliwalid, syn Abdalmelika wybrał was do ataku spośród wielu swoich arabskich wojowników i obiecał, że staniecie się jego towarzyszami i staniecie się królami w tym kraju. Zaufał waszemu męstwu. Jednak wymaga od was, aby słowo Boga było wywyższone w tym kraju i aby zapanowała tu prawdziwa religia. Łupy będą należały do was.

Pamiętajcie, że ja stanę na przedzie ataku, do którego was nawołuję. Za chwilę kiedy dwie armie spotkają się ramię w ramię, zobaczycie mnie, nigdy w to nie powątpiewajcie, szukającego Rodericka – tyrana tego ludu. Wyzwę go, aby się ze mną zmierzył, jeśli Bóg tego pragnie. Jeśli polegnę, posiądę przynajmniej tą satysfakcję, że was tu sprowadziłem, a wy z łatwością odnajdziecie wśród was doświadczonych, którym możecie w zaufaniu przekazać rolę dowódcy oddziałów. Ale jeśli wcześniej dopadnę Rodericka, podwoję wasz zapał, rzucicie się do ataku i podbijecie ten kraj, pozbawiając go życia. Wraz z jego śmiercią, jego żołnierze nie będą już na was złorzeczyć.''

—Tariq bin Ziyad

W epoce średniowiecza kultura andaluzyjska była pod silnym wpływem muzułmańskim przez ponad tysiąc lat. Kordoba stała się największym i najbogatszym miastem w Europie Zachodniej i jednym z największych na świecie. Maurowie zakładali na tym terenie uniwersytety rozwijając naukę i sztukę, sprowadzając największe osiągnięcia cywilizacyjne jakie napotkali. W zachodniej Europie wiedza Maurów i Żydów przyczyniła się do ożywienia i rozwoju na dziedzin takich, jak: astronomia, medycyna, filozofia i matematyka.

Za czasów muzułmańskich imię „Al-Andalus” było używane jako określenie obszaru o wiele większego niż obecna Hiszpania i w pewnych okresach odwoływała się do prawie całego Półwyspu Iberyjskiego, gdzie muzułmańskie zasady i kultura utrzymały się najdłużej.

Podział wspólnoty

Andaluzja dzieli się na osiem prowincji: