András Adorján - Polski Serwis Naukowy

András Adorján, właśc. András Jocha (ur. 31 marca 1950 w Budapeszcie) – węgierski szachista (arcymistrz od 1973) i sędzia klasy międzynarodowej (International Arbiter od 1994), pretendent do tytułu mistrza świata w szachach.

Kariera szachowa

Był czołowym szachistą węgierskim w latach 70. i 80. XX wieku. Na międzynarodowej arenie pojawił się w roku 1969, zdobywając w Sztokholmie tytuł wicemistrza świata juniorów (za Anatolijem Karpowem). Na przełomie 1969 i 1970 zwyciężył w pucharze Europy juniorów w Groningen. Największym jego sukcesem było zajęcie III-IV miejsca w turnieju międzystrefowym w Rydze w roku 1979, a następnie awans (po barażowym meczu ze swoim rodakiem, Zoltánem Ribli) do meczów pretendentów. Rozegrane w Bad Lauterberg w roku 1980 ćwierćfinałowe spotkanie z Robertem Hübnerem zakończyło się jego nikłą porażką w stosunku 4½ - 5½. Na swoim koncie posiada także zwycięstwa bądź dzielenie I miejsca w międzynarodowych turniejach rozegranych w Amsterdamie (1970, turniej B), Balatonszeplaku (1971), Warnie (1972), Luhacovicach (1973), Thornasby (1973), Olocie (1974, I m.), Lanzarote (1975), Osijeku (1978), Budapeszcie (1982), Gjøvik (1983), Banja Luce (1983, wspólnie z Krunoslavem Hulakiem i Jonathanem Speelmanem), Esbjergu (1985, turniej The North Sea Cup) oraz w słynnym turnieju otwartym World Open w Nowym Jorku (1987). Był również trzykrotnym (1984, 1992, 1993) indywidualnym mistrzem Węgier.

The North Sea Cup (ang. Puchar Morza Północnego) – turniej szachowy rozgrywany od roku 1976 w duńskim mieście Esbjerg. Zawody odbywały corocznie do roku 1985 (w 1983 były jednocześnie mistrzostwami krajów nordyckich), w następnych dwóch latach zorganizowano dogrywkę o tytuł indywidualnego mistrza Danii oraz mistrzostwa Danii juniorów (z zachowaniem kolejnej numeracji). W 1988 r. rozegrano XIII edycję turnieju, a następne dwie w odstępach kilkuletnich (1996 i 2000). Od 2001 r. turnieje odbywając się cyklicznie. Do 2003 r. wszystkie edycje rozegrano systemem kołowym z udziałem od 10 do 14 zawodników, a od kolejnego roku stosuje się system szwajcarski (na dystansie 9 lub 10 rund). W niektórych latach, oprócz turnieju głównego, organizowano również poboczny (turniej B), w którym w 1988 r. triumfował Zbigniew Jaśnikowski. W 2009 r. turniej nie odbył się.

Ranking szachowy (ELO) – metoda obliczania relatywnej siły gry szachistów w punktacji elo. Nazwa ELO pochodzi od nazwiska Arpada Elo – amerykańskiego naukowca węgierskiego pochodzenia, którego prace ukształtowały szachowy system rankingowy oparty na naukowych podstawach.

Od pierwszych lat 70. XX wieku należał przez 20 lat do podstawowych zawodników narodowej reprezentacji. Pomiędzy 1978 a 1992 r. sześciokrotnie wystąpił na szachowych olimpiadach (w 1978 r. zdobył w Buenos Aires złoty medal olimpijski), był również drużynowym wicemistrzem świata (1985) oraz ośmiokrotnym medalistą drużynowych mistrzostw Europy (w tym złotym za indywidualny wynik na V szachownicy w 1983 r.).

Mecze pretendentów FIDE stanowiły trzeci i najwyższy szczebel eliminacji (po turniejach strefowych i międzystrefowych) wyłaniających przeciwnika dla mistrza świata w szachach (jedyny wyjątek miał miejsce w roku 1996, gdy finałowy mecz pretendentów był zarazem spotkaniem o mistrzostwo świata).

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Najwyższy ranking w karierze osiągnął 1 lipca 1984 r., z wynikiem 2580 punktów dzielił wówczas 20. miejsce (wspólnie z Walterem Browne i Tigranem Petrosjanem) na światowej liście FIDE, jednocześnie zajmując 3. miejsce (za Lajosem Portischem i Zoltanem Riblim) wśród węgierskich szachistów.

Olimpiada szachowa – międzynarodowy drużynowy turniej szachowy organizowany przez Międzynarodową Federację Szachową (FIDE) w cyklu dwuletnim od 1927 roku. W turnieju uczestniczą reprezentacje narodowe, nominowane przez narodowe związki szachowe zrzeszone w FIDE.

Międzynarodowy szachowy turniej w Banja Luce po raz pierwszy rozegrany został w 1974 r., kolejne – w odstępach dwu i trzy letnich (do 1987), a po dwudziestoletniej przerwie – ponownie w latach 2007 i 2008. Turnieje rozgrywane były systemem kołowym w obsadzie od dziesięciu do szesnastu uczestników.

Przypisy

Źródła

W.Litmanowicz, J. Giżycki, "Szachy od A do Z", tom I, Warszawa 1986, str. 11-12

ChessBase Megabase 2008

Linki zewnętrzne

András Adorján – wybrane partie szachowe (ang.)

András Adorján – karta na stronie FIDE (ang.)