Andrew Jackson (ur. 15 marca 1767, zm. 8 lipca 1845) – amerykański prawnik i polityk; generał Armii Stanów Zjednoczonych; wojskowy gubernator Florydy (1821), członek Izby Reprezentantów USA (1796–1797), senator USA (1797–1798, 1823–1825) oraz siódmy prezydent USA (1829–1837).

Lata młodości i edukacja

Andrew Jackson urodził się 15 marca 1767. Istnieją jednak spory, co do miejsca urodzenia. Powszechnie przyjęło się, że urodził się w Waxhaws w Karolinie Południowej na granicy z Karoliną Północną, jednak wiele innych miejscowości z Karoliny Północnej, Wirginii, Wirginii Zachodniej czy Pensylwanii rości sobie prawo do miana miasta narodzenia przyszłego prezydenta. Niektórzy twierdzą nawet, że Jackson urodził się w Irlandii, Anglii czy nawet na morzu.

Jego rodzice byli pochodzenia szkocko-irlandzkiego. Jego ojciec, Andrew Sr., zginął w wypadku podczas karczowania lasu. Andrew Jr. i jego dwaj starsi bracia Hugh (1765–1779) i Robert (1766–1781) byli wychowywani przez matkę, Elizabeth Hutchinson (1740–1781). Duży wpływ na późniejsze zachowanie Jacksona miała jego matka, zwolenniczka spartańskiego wychowania. Miała kiedyś odbyć ze swoim synem taką oto rozmowę:

Śledząc jego dalszą biografię, uznać można, że był on najbardziej wojowniczym i najbardziej zadziornym prezydentem USA w historii: pojedynkował się, walczył z Indianami i Anglikami, potrafił obić adwersarza laską, bić się na pięści, strzelał do rzezimieszków. Kiedy miał 12 lat został dotkliwie pobity przez starszego chłopca. Matka Jacksona zaleciła mu, aby poczekał aż zmężnieje i zrewanżował się.

Cała trójka braci uczestniczyła w wojnie o niepodległość USA. Andrew (13 lat) i Robert (16) dostali się do niewoli. Brytyjski oficer kazał mu czyścić buty. Kiedy chłopiec odmówił, zadał mu szablą rany w głowę i lewe ramię. Chłopcy zarazili się ospą. Ich matka wybłagała zwolnienie, jednak Robert zmarł. Podczas tzw. rewolucji amerykańskiej (American Revolution) zmarł również Hugh. Po śmierci matki na żółtą febrę (mając 14 lat) Jackson przeniósł się do Salisbury w Karolinie Północnej. Tam rozpoczął naukę prawa w miejscowej firmie Spruce McCay.

Zachowały się przekazy, które potwierdzają, że Jackson lubił wyścigi konne, walki kogutów czy grę w pokera. Któregoś wieczora, wraz z kolegami, uczestniczył w libacji w lokalnej tawernie. Około północy porozbijali kieliszki, zniszczyli stół i krzesła, rozebrali się i podpalili ubrania. Wiele lat później, kiedy Jackson ubiegał się o prezydenturę, pewna dama wykrzyknęła: „Jackson? Andrew Jackson? Czyżby chodziło o tego Jacksona, który mieszkał tu, w Salisbury? Kiedy mieszkał tutaj, był tak znanym rozpustnikiem (...) Jeśli Andrew Jackson może być prezydentem, oznacza to, że każdy może nim być”.

Jako student prawa zorganizował bal dla miejscowej elity z okazji Bożego Narodzenia. W pewnym momencie rozległa się głośna awantura, orkiestra przestała grać, a goście tańczyć. Okazało się, że na salę próbują wejść dwie prostytutki, które Jackson zaprosił dla kawału.

Pojedynki

Niektóre źródła podają, że Andrew Jackson uczestniczył w około stu pojedynkach. Z pewnością powodem były słowa matki, która radziła: „Nigdy nie podawaj do sądu kogoś za napaść czy obrazę. Ureguluj tę sprawę sam”.

Po raz pierwszy Jackson wyzwał na pojedynek Waitskilla Avery’ego, z którym pokłócił się podczas rozprawy sądowej w Jonesboro, Tennessee w 1787. Ostatecznie sekundantom udało się ich pogodzić, panowie uścisnęli sobie dłonie i wystrzelili w powietrze.

W 1803 ówczesny gubernator stanu Tennessee, John Sevier, uraził go aluzją o „podróży po czyjąś żonę” (więcej w Życie prywatne). Jackson wpadł w furię, obrzucił stekiem wyzwisk, uderzył go laską i wyzwał na pojedynek. Powstało zamieszanie, rozległy się strzały i jeden mężczyzna został nawet ranny. Kiedy Jackson i Sevier stawili się na miejsce pojedynku, koń wystraszył się i pogalopował w las, a wraz z nim pistolety.

Najpoważniejszy pojedynek Jackson stoczył 30 maja 1806 z Charlesem Dickinsonem, znanym i zręcznym rewolwerowcem. Dickinson dwukrotnie publicznie wypowiadał się na temat małżeństw z Rachel. Dickinson pierwszym strzałem trafił Jacksona w pierś. Ten jednak zdołał się wyprostować i strzelić w pachwinę adwersarza. Dickinson zmarł, a Jackson był poważnie ranny. Kula umiejscowiła się tak blisko serca, że żaden lekarz nie zdecydował się na operację. Jackson nosił kulę w swoim ciele do końca życia.

Wśród jego pojedynków należy wymienić także braci Jesse i Thomasa Bentonami. W 1813 Tom dwukrotnie postrzelił Jacksona w ramię. Rany okazały się na tyle poważne, że lekarze chcieli natychmiast amputować mu rękę. Jednak Jackson się na to nie zgodził.

Konie i hazard

Andrew Jackson był niezwykle zaangażowany w wyścigi konne. Posiadał własny tor wyścigowy o nazwie „Clover Bottom”, a jego konie przynosiły mu liczne wygrane. Jego najsławniejszy koń o imieniu „Truxton” zarobił dla swojego właściciela około 20 tys. dolarów.

Już jako prezydent trzymał własne konie w stajniach Białego Domu, które startowały na torze „National Course” w pobliżu Waszyngtonu. Choć formalnie były one własnością Andrew Jacksona Donelsona, wszyscy doskonale wiedzieli, kto jest ich prawdziwym właścicielem.

Edukacja

Jackson nie miał wyższych studiów. Nigdy nie nauczył się też poprawnie pisać. Nie stało to jednak na przeszkodzie, by Harvard University nadał mu, tak jak każdemu innemu prezydentowi, tytułu doktora honoris causa. Podczas uroczystości nadania tytułu, student przemawiał w języku łacińskim.

Początki politycznej kariery

W 1796 Jackson był delegatem do Konwencji Konstytucyjnej Tennessee (Tennessee constitutional convention). Kiedy 1 czerwca 1796, Tennessee został jako 16. stan przyjęty do Unii, Jackson został wybrany pierwszym członkiem Izby Reprezentantów USA ze stanu Tennessee. Swój mandat sprawował między 4 grudnia 1796 a 26 września 1797 podczas 4. Kongresu i początkowo także 5. kadencji.

Kiedy William Cocke zrezygnował z mandatu senatora 1. klasy, Zgromadzenie Generalnie stanu Tennessee (Tennessee General Assembly) wybrała Jacksona nowym senatorem. Urząd senatora USA objął 26 września 1797.

Senatorem był do kwietnia 1798, kiedy to został zatwierdzony jako sędzia Sądu Najwyższego Tennessee (the Tennessee Supreme Court). Nie pozostawił po sobie żadnych pisemnych werdyktów, być może dlatego, że miał problemy z ortografią. Uchodził za energicznego i surowego sędziego. Wkrótce po objęciu urzędu sędziego, lokalny szeryf bał się aresztować przestępcę Russela Beana. Jackson wziąwszy pistolet, aresztował opryszka i po krótkim procesie wydał wyrok skazujący. Praca sędziego nie należała do łatwych (częste podróże po Dzikim Zachodzie), a i pensja nie należała do najwyższych (600 dolarów). Po 6 latach zrezygnował z pracy w sądzie przyrzekając, że już nigdy nie zajrzy do ksiąg prawniczych.

Kariera wojskowa

Pomnik przed katedrą w Nowym Orleanie.

Podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej (1812–1815) służył w Armii USA w stopniu generała majora. Wtedy to przypięto mu pseudonim „Old Hickory” (Stare Drzewo Hikorowe). Dowodził dwutysięczną armią, która maszerowała z Tennessee do Natchez, Missisipi. Kiedy dotarł na miejsce, nadeszły nowe rozkazy z Waszyngtonu o rozwiązaniu armii. Jego żołnierze, ponad tysiąc kilometrów od domów, zostali pozbawieni racji żywnościowych. Sfinansował powrót z własnej kieszeni. Podczas długiego i trudnego marszu, jeden z żołnierzy powiedział, że Jackson jest „twardy jak drzewo hikorowe”.

Walczył także podczas wojny z Krikami. Politycy waszyngtońscy nie podzielali jego brutalnych metod, ale byli pod wrażeniem jego militarnych sukcesów. Kiedy Jackson narzucił Krikom surowe warunki pokoju, nawet rząd federalny uznał je za nieludzkie i skrytykował układ.

Podczas obrony Nowego Orleanu dowodził armią amerykańską. Redaktor lokalnej gazety skrytykował Jacksona, a ten po zakończonej bitwie aresztował go. Redaktor odwołał się do sędziego federalnego Dominicka A. Halla, który nakazał doprowadzenie więźnia do sądu w celu stwierdzenia legalności aresztowania. Jackson chętnie skorzystał z prerogatyw stanu wojennego i aresztował również sędziego. Po zniesieniu stanu wojennego, sędzia Hall natychmiast wezwał Jacksona do sądu i skazał go za obrazę sądu grzywną wysokości tysiąca dolarów. Na wychodzącego z budynku sądu Jacksona czekał tłum domagający się zemsty na sędzi. Jackson uspokoił tłum, mówiąc: Zgadzam się z wyrokiem, który słyszeliście, i błagam was, abyście zapamiętali ten przykład. Uważał, że obowiązkiem obywateli jest posłuszeństwo wobec prawa, nawet jeśli jest ono niesprawiedliwe.

Jackson zapłacił grzywnę z własnej kieszeni, a wiele lat później, na półtora roku przed śmiercią, Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych głosami 158 do 28 postanowiła zwrócić byłemu już wówczas prezydentowi owe tysiąc dolarów wraz z odsetkami.

Broniący Nowego Orleanu Amerykanie, dysponowali 6500 żołnierzami, a Anglicy 7500. Straty wynosiły jednak 71 zabitych po stronie amerykańskiej i 289 po angielskiej. Po zwycięskiej bitwie, Andrew Jackson stał się bohaterem narodowym.

Wojna na Florydzie

Popiersie wojskowego gubernatora Florydy

W 1817 prezydent James Monroe polecił Jacksonowi zorganizowanie wypraw przeciw Indianom na Florydzie. Indianie, zamieszkujący hiszpańską Florydę przekraczali granicę z amerykańską Florydą Wschodnią. Jackson otrzymał pozwolenie do ścigania ich, nawet na terytorium Hiszpanii. Napisał list do prezydenta, w którym obiecywał zajęcie całej Florydy w ciągu 60 dni. Andrew Jackson twierdził nawet, że otrzymał list od Johna Rhea, członka Izby Reprezentantów ze stanu Tennessee, który miał go zapewniać o poparciu dla planu zajęcia Florydy. Zarówno Rhea, jak i prezydent Monroe, zaprzeczyli o takich zapewnieniach.

W kwietniu 1818 zajął fort wojenny St. Marks i w miejsce flagi hiszpańskiej polecił wywieszenie amerykańskiej. Jednocześnie zajął kilka innych miejscowości, aresztował hiszpańskiego gubernatora Florydy José'a Fascota i mianował na ten urząd Amerykanina Williama Kinga.

Postawił przed sądem dwoje poddanych brytyjskich za buntowanie Indian i zostali oni skazani na śmierć. Opinia publiczna w Londynie domagała się reakcji rządu i wypowiedzenia wojny Stanom Zjednoczonym. „Tyran, brutal, morderca, to tylko niektóre z epitetów, którymi obdarzano generała... Prasa niezależnie od przynależności partyjnej była jednomyślna w swoich atakach” – pisał do Waszyngtonu Richard Rush, poseł USA w Londynie. Jednak rząd brytyjski był przeciwny kolejnej wojnie ze Stanami Zjednoczonymi.

Opinie

Po powrocie z Florydy (mając w pamięci obronę Nowego Orleanu), Andrew Jackson stał się idolem amerykańskim ekspansjonistów. Władze Nowego Jorku wydały rezolucję: „Postępowanie generała Jacksona... było uzasadnione z punktu widzenia prawa międzynarodowego, prawa wojennego, trwałej zasady odwetu oraz samoobrony (...)”.

Jednak w Kongresie nastroje były bardziej umiarkowane. Henry Clay, czołowy ekspansjonista, nazwał wojnę na Florydzie „niesławną”. Kongresmen Stores powiedział m.in.: „Bohater! Jeśli łuna płonących osiedli, mordowanie ich nieszczęsnych mieszkańców, zabijanie jeńców i zagłada istnień ludzkich mogą przydać nam sławy i uszlachetnić naszą naturę, to wyczyny takie są zaprawdę chwalebne i szlachetne”. W Kongresie odbyła się burzliwa debata, podczas której przedłożono projekty czterech rezolucji potępiających Jacksona – wszystkie zostały odrzucone.

Postawa generała była także przedmiotem debaty gabinetu Jamesa Monroe’a. Większość członków, łącznie z prezydentem, odcinała się od poczynań Jacksona. Jedynie sekretarz stanu John Quincy Adams całkowicie popierał ekspansję na Florydzie.

Między 10 marca a 31 grudnia 1821, Jackson był pierwszym i jedynym wojskowym gubernatorem Florydy (Military governor). W marcu 1822 Floryda została przekształcona w Terytorium Florydy, a następnie w 1845 została przyłączona do Unii jako 27. stan.