Andrzej Brycht - Polski Serwis Naukowy

Andrzej Tadeusz Brycht, też Andrew Bright, pseud. Andrzej Norbert (ur. 27 września 1935 w Warszawie, zm. 8 marca 1998 w Ancaster, pochowany w Hamilton, w prowincji Ontario, Kanada) – poeta, prozaik, reportażysta, laureat Nagrody Kościelskich za 1962 rok.

Życie

Wychowany w Łodzi na Bałutach, w 1957 przeniósł się do Warszawy, gdzie został członkiem zespołu redakcyjnego tygodnika „Kierunki” i dwutygodnika „Współczesność”. W latach 1971-87 przebywał za granicą, najpierw w Belgii, potem w Kanadzie. Był pisarzem o niezwykle ciekawej biografii, zanim na poważnie zajął się literaturą, otarł się o szkołę wojskową, spędził jakiś czas w więzieniu, uprawiał boks i pracował w kopalni. Wszystkie te doświadczenia znalazły odzwierciedlenie w prozie Brychta, stanowiącej jego domenę.

Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO.

Bananowa młodzież - termin powstały na początku lat 60. XX wieku, wykorzystywany przez polskich komunistów w celu poniżenia przywódców młodzieży akademickiej (określanej również jako grupa awanturników z Uniwersytetu Warszawskiego wywodząca się z kręgów bananowej młodzieży) odpowiedzialnej za protesty przeciwko rządowej nagonce antysemickiej (marzec 1968 r.).

Wg dokumentów zachowanych w IPN, przed emigracją na Zachód Andrzej Brycht był tajnym współpracownikiem SB

Twórczość

Debiutował w 1954 na łamach czasopisma „Łódź Literacka” wierszem pt. Biblioteka. Należał do Pokolenia "Współczesności; jego opowiadania krytyka często porównywała z tekstami Marka Hłaski i Marka Nowakowskiego. Debiutem książkowym był tomik wierszy Czas bez Marii, którego tytuł nawiązywał do książki Tadeusza Borowskiego.

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.

Albert Camus fr: albɛʀ kamy, (ur. 7 listopada 1913 w Mondovi w Algierii, zm. 4 stycznia 1960 w Villeblevin) – francuski pisarz, dramaturg, eseista. Czołowy reprezentant egzystencjalizmu w literaturze. Uważany za jednego z najwybitniejszych intelektualistów europejskich II połowy XX w. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1957.

Za właściwy start na scenie literackiej należy jednak uznać Suche trawy, niewielki objętościowo tomik opowiadań z roku 1961. To tutaj objawił się Brycht jako doskonały stylista, który umiejętnie wykorzystywał "mowę ulicy". Suche trawy to historie rozgrywające się wśród lumpenproletariatu. W Balbinie i Cyganie pisarz posłużył się techniką monologu wypowiedzianego, którą na polski grunt przeniósł Jarosław Iwaszkiewicz we Wzlocie (odpowiedzi na Upadek Alberta Camusa). Kolejne tomy (Opadanie ziemi, Ulica pomarańczowa) stanowiły kontynuację tematyki znanej z debiutu.

„Kultura” - emigracyjny miesięcznik polski, ukazujący się w latach 1947–2000, stanowiący centrum kulturalno-polityczne dla emigracji polskiej po drugiej wojnie wywierając wpływ na Polskę Ludową.

Współczesność — warszawski dwutygodnik literacko-artystyczny wydawany w latach 1956-1971, skupiał młodych pisarzy debiutujących około 1956, m.in. Zdzisława Jerzego Bolka, Ernesta Brylla, Bohdana Drozdowskiego, Stanisława Grochowiaka, Ireneusza Iredyńskiego, Marka Nowakowskiego, Władysława Terleckiego, Józefa Gielo.

Wielką popularność przyniosły Brychtowi przede wszystkim Dancing w kwaterze Hitlera i Raport z Monachium. W pierwszej z tych książek, w opowiadaniu tytułowym do głosu dochodzą akcenty antyniemieckie i krytyka tzw. bananowej młodzieży. Antyniemiecką pasję pokazał Brycht szczególnie w Raporcie z Monachium, stylizowanym na reportaż paszkwilu na zachodnie Niemcy – bohaterem jest sam autor, który jedzie do zachodnich sąsiadów na spotkanie z wydawcą. Ówczesna wroga polityka PRL wobec RFN zapewniła książce należytą promocję, a samemu Brychtowi dała liczne materialne profity.

Nagroda Fundacji im. Kościelskich (zwana popularnie nagrodą Kościelskich) to polska nagroda literacka, ufundowana w 1959 i przyznawana od 1962 przez szwajcarską Fundację im. Kościelskich z siedzibą w Genewie. Fundacja powstała na mocy testamentu zmarłej w 1959 Moniki Kościelskiej, wdowy po Władysławie Auguście Kościelskim, wydawcy i poecie.

Reportaż (łac. reportare – donosić, oddać, zawiadamiać) – gatunek literacki z pogranicza publicystyki, literatury faktu i literatury pięknej (przez krytykę zwany przewrotnie "bękartem literatury pięknej i brukowej popołudniówki").

Po "Raporcie" Brycht nie zdołał ukończyć w kraju żadnej książki. W 1970 ukazały się Marzenia zawierające wybór opowiadań z dawnych lat. W 1971 Brycht poprosił o azyl polityczny w Belgii, w tym samym roku paryska "Kultura" opublikowała opowiadanie Żywi (napisane jeszcze w 1964), które nie mogło ukazać się w kraju. Ostatecznie Andrzej Brycht osiadł w Kanadzie. Książki pisał też na obczyźnie (Opowieści z tranzytu, Azyl polityczny, Sandra).

Służba Bezpieczeństwa (SB) – organ bezpieczeństwa państwa działajacy w strukturach resortu spraw wewnętrznych, działający w PRL w latach 1956-1990, powołany m.in. do utrwalania władzy komunistycznej oraz zapewniania porządku publicznego wewnątrz kraju. W końcowej fazie swojego istnienia, w sierpniu 1989 SB zatrudniała 24300 funkcjonariuszy, którzy kontrolowali 90000 tajnych współpracowników.

Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 38. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.

Publikacje

Czerwony węgiel. Reportaże (1960)

Czas bez Marii. Poezje (1961)

Suche trawy. Opowiadania (1961)

Dancing w kwaterze Hitlera. Opowiadania (1966)

Wycieczka Auschwitz-Birkenau (1966)

Raport z Monachium. Szkice (1967)

Marzenia (1971)

Opowieści z tranzytu (1986)

Azyl polityczny (1989)

Sandra (1990)

Ekranizacje

Filmowe adaptacje utworów Andrzeja Brychta.

Źródła

Maciej Dęboróg-Bylczyński, Wycieczki wciąż aktualne: "Wycieczka Auschwitz-Birkenau" Andrzeja Brychta, Verte 2008, nr 51

Przypisy

Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. Tom 1 wyd. PWN, Warszawa 2000, str. 67
{http://ipn.gov.pl/download.php?s=1&id=13835%7Ctytuł="Związani" – rozmowa Barbary Polak z historykami Andrzejem Chojnowskim i Sebastianem Ligarskim, Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej nr 8-9/2008;
"Twórczy donosiciele", Sebastian Ligarski, Rzeczpospolita, 4.09.2008