Andrzej Bukowski (ur. 30 listopada 1911 r. we wsi Stare Polaszki k. Starej Kiszewy, zm. 14 lutego 1997 r. w Gdańsku) - polonista, historyk literatury, redaktor, publicysta, wydawca i działacz regionalny, prof. zw., wykładowca WSP w Gdańsku i UG.

Życiorys

Młodość

Andrzej Bukowski urodził się 30 listopada 1911 r. w Starych Polaszkach. Tam ukończył szkołę podstawową, a w l. 1923-31 chodził do gimnazjum w Kościerzynie. Odbył roczną służbę wojskową (1931-32) we Włodzimierzu Wołyńskim. Od 1932 r. studiował polonistykę na Uniwersytecie Poznańskim, gdzie w 1936 r. obronił pracę magisterską, napisaną pod kier. prof. Romana Pollaka. Zainteresował się problematyką pomorską i kaszubską. Po studiach pracował i działał w Toruniu. Był redaktorem dwumiesięcznika „Teka Pomorska”, wychodzącego w l. 1936-38. Z ramienia Zrzeszenia Miłośników Kaszubszczyzny „Stanica” koordynował prace nad pośmiertnym wydaniem powieści Aleksandra Majkowskiego Życie i przygody Remusa (Toruń 1939). Jako publicysta, badacz i działacz regionalny już wtedy wywoływał kontrowersje i konflikty, m.in. z konkurencyjnymi badaczami i działaczami, a później również z kręgami naukowymi. Zbierał materiały do pracy doktorskiej o ruchu kaszubskim. Przygotował i wydał Pisma prozą Hieronima Derdowskiego (Kartuzy 1939).

Lata wojny

We Wrześniu 1939 r. walczył w obronie Pomorza i został wzięty do niewoli. Lata wojny spędził w kilku niemieckich oflagach, m.in. w Woldenbergu. Prowadził tam teatr jeniecki, pisał wspomnienia i nawet publikował drobne utwory literackie i okolicznościowe. Po latach wydał swe wojenne wspomnienia w książce Za drutami oflagów.

Praca naukowa

Po wojnie A. Bukowski zamieszkał w Poznaniu i związał się z reaktywowanym Instytutem Bałtyckim (1945-50). W czerwcu 1948 r. obronił doktorat na UP, który w poł. 1950 r. ukazał się drukiem jako „Regionalizm kaszubski” (2 tys. nakładu). Przeniósł się ostatecznie do Gdańska i został tu pracownikiem WSP, a potem jej rektorem (1956-62). W 1964 r. otrzymał stopień profesorski. Podjął działania na rzecz utworzenia w Gdańsku uniwersytetu, którego również był pracownikiem. Redagował jego wydawnictwo „Gdańskie Zeszyty Humanistyczne” oraz „Rocznik Gdański”, współpracował z wieloma czasopismami, jak „Arkona”, „Jantar”, „Przegląd Zachodni”, „Komunikaty Instytutu Bałtyckiego”, „Głos Wybrzeża” i „Dziennik Bałtycki”. Napisał prawie tysiąc artykułów i studiów oraz kilkanaście książek, poświęconych Pomorzu. Należał do licznych organizacji regionalnych, jak Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Towarzystwo Przyjaciół Gdańska, Związek Przyjaciół Pomorza. Należał też do PZPR i miał wielki wpływ na życie kulturalne regionu gdańskiego. Był przekonanym marksistą o rodowodzie endeckim. Lansował z gruntu polonocentryczne widzenie problematyki kaszubskiej. Kaszubów uważał za Polaków, a język kaszubski - za gwarę. Gorąco polemizował z poglądami przeciwnymi i zwalczał m.in. tłumaczenie Życia i przygód Remusa na j. polski, którego dokonał Lech Bądkowski.

Résumé

Prof. Andrzej Bukowski zasłynął jako wydawca źródeł do poznania historii Pomorza, korespondencji działaczy regionalnych, badacz życia i działalności Floriana Ceynowy oraz autor najsłynniejszej i do chwili obecnej jedynej monografii ruchu kaszubskiego, jaką jest Regionalizm kaszubski. Wychował setki studentów, magistrów i doktorów, choć w swych poglądach pozostał osamotniony. Poglądy te zresztą się zdezaktualizowały. Pod koniec życia A. Bukowski wydał wspomnienia oraz monografię swej rodzinnej wsi. Zmarł 14 lutego 1997 r. w Gdańsku, gdzie spoczął na cmentarzu Srebrzysko. Jego obszerną spuściznę naukową, w tym materiały do gotowej monografii Florian Ceynowa - życie i działalność, przejęły pomorskie placówki naukowe, które też ją stopniowo opracowują.

Ważniejsze publikacje

Bibliografia