Andrzej Gawroński - językoznawca - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy językoznawcy. Zapoznaj się również z: inne osoby z tym imieniem i nazwiskiem.

Andrzej Gawroński (ur. 20 czerwca 1885 w Genewie, zm. 11 stycznia 1927 w Józefowie koło Warszawy) - polski indolog i językoznawca, od 1916 profesor Uniwersytetów Jagiellońskiego oraz Lwowskiego, autor pierwszego polskiego podręcznika sanskrytu (Podręcznik sanskrytu, 1932).

Uniwersytet Lipski - założony w 1409 roku w Lipsku (z fundacji książąt saskich Fryderyka I Kłótnika i Wilhelma II Bogatego), jeden z najstarszych uniwersytetów w Europie.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Życie

Syn Franciszka Rawity-Gawrońskiego (historyka, pisarza, publicysty) oraz Antoniny z Miłkowskich (nauczycielki, tłumaczki), wnuk Teodora Tomasza Jeża (Zygmunta Miłkowskiego), starszy brat pisarki Zofii Kozarynowej. Ukończył szkołę powszechną we Lwowie, gimnazja w Przemyślu i Lwowie oraz studia w dziedzinie językoznawstwa na Uniwersytecie Lwowskim i Uniwersytecie w Lipsku (1902-1906). Od czasu studiów cierpiał na gruźlicę płuc, która stała się przyczyną jego śmierci w wieku niespełna 42 lat.

Bitwa o Lwów 1918-1919 (w polskiej historiografii określana jako Obrona Lwowa) – polsko-ukraiński konflikt zbrojny o Lwów, trwający od 1 listopada 1918 do 22 maja 1919 roku zakończony zniesieniem ukraińskiego okrążenia.

Poliglota – człowiek znający wiele języków, potrafiący rozpoznać, kontaktować się lub pisać w wielu językach świata. Słowo to pochodzi od greckiego polýglōttos lub polýglōssos (wielojęzyczny).

Na uniwersytecie w Lipsku obronił doktorat (praca Sprachliche Untersuchungen über das Mr.cchakat.ika und das Daśakumāracarita, 1906) i został adiunktem w Katedrze Językoznawstwa Indoeuropejskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, a po habilitacji (praca Am Rande des Mr.cchakat.ika, 1912) - docentem w tej katedrze. W latach 1916-1917 profesor nadzwyczajny i kierownik Katedry Filologii Sanskryckiej UJ, od 1917 profesor zwyczajny i kierownik Katedry Językoznawstwa Porównawczego Uniwersytetu Lwowskiego. Prowadził wykłady z języka i historii dramatu sanskryckiego, gramatyki porównawczej języków indoeuropejskich oraz filologii staroindyjskiej.

Zakład Narodowy im. Ossolińskich – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum im. Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.

Józefów – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie otwockim, w aglomeracji warszawskiej, położone przy ujściu Świdra do Wisły. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Uczestnik obrony Lwowa i walk z Ukraińcami w 1918.

Andrzej Gawroński był jednym z największych polskich poliglotów. Znał na pewno co najmniej 60 języków, choć współcześni mu naukowcy i przyjaciele twierdzili, że znał ich o wiele więcej. Według dostępnych relacji, na uporczywe nagabywania znajomych powiedział kiedyś: "mówię i piszę w 40 językach, rozumiem zaś i czytam w około 100". Zdanie to prowadzi do wniosku, że mógł znać 140 języków (przy interpretacji, że "100" znaczyło "jeszcze 100", a nie "100 znam przynajmniej biernie, z tego 40 też czynnie"). Wśród nich były języki mu współczesne i języki wygasłe, europejskie, azjatyckie i afrykańskie. W bibliotece, która została po jego śmierci, znaleziono książki w wielu językach. W większości z nich na marginesach były uwagi pisane ręką Gawrońskiego, zawsze w tym samym języku, w którym napisana była dana książka.

Przemyśl (ukr. Перемишль, ros. Перемышль, niem. Prömsel, czes. Přemyšl, łac. Praemislia) – miasto w województwie podkarpackim nad Sanem, liczące 66 389 mieszkańców (XII 2009), co czyni je drugim pod względem ludności miastem województwa podkarpackiego.

Franciszek Rawita-Gawroński (ur. 4 listopada 1846 w Stepaszkach nad Bohem, zm. 16 kwietnia 1930 w Józefowie) – polski historyk i powieściopisarz, powstaniec styczniowy.

Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności (1921 członek-korespondent, 1926 członek czynny), Towarzystwa Naukowego we Lwowie (1920 członek czynny), Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego (1920), Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego (1922 członek-założyciel, 1922-1923 wiceprezes), Polskiego Towarzystwa Językoznawczego (1925 członek-założyciel). W roku 1925 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta. Zainicjował działalność "Biblioteki Wschodniej" przy Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Lwowie oraz Rocznika Orjentalistycznego (obecnie: Rocznik Orientalistyczny) i Instytutu Orientalistycznego na Uniwersytecie Lwowskim (1918).

Sándor Petőfi (ur. 1 stycznia 1823 w Kiskőrös - zm. prawdopodobnie 31 lipca 1849 w Segesvár, dzisiejsza Sighişoara) - poeta węgierski, ideowy przywódca młodzieży budapeszteńskiej, uczestnik powstania węgierskiego.

Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; "język uporządkowany", w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o "nieuporządkowanej" gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty (wg spisów ludności z 1999 roku – ok. 3000 osób na 900 mln ludności Indii). Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 - 2008 r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język wegetujący niż jako martwy.

Publikacje

Ogłosił szereg prac naukowych, m.in.:

w języku polskim:

O błędach językowych (Warszawa 1921)

O podstawie psychologicznej zapożyczania wyrazów obcych (Kraków 1921)

Szkice językoznawcze (Warszawa 1928)

Wartość uczuciowa deminutiwów (Kraków 1928)

Początki dramatu indyjskiego a sprawa wpływów greckich (Kraków 1946)

w językach obcych:

Sprachliche Untersuchungen über das Mr.cchakat.ika und das Daśakumāracarita (Leipzig 1907)

Am Rande des Mr.cchakat.ika (ZDMG 65/1911)

The Date of Allahabad Stone Pillar Inscription of Samudragupta (Leipzig 1914)

Gleanings from Aśvaghoşa's Buddhacarita (Rocznik Orjentalistyczny 1915)

The Digvijaya of Raghu and some Connected Problems (Rocznik Orjentalistyczny 1915)

Studies about Sanskrit Buddhist Literature (Kraków 1919)

Notes sur les sources de quelques drames indiens (Kraków 1921)

Notes on the Sāundarananda. Critical and Explanatory (Kraków 1922)

Beginnings of Indian Drama and Problem of Greek Influence (Bhāratī 13/1968)

Przygotował także wiele przekładów, m.in.

Allahabad (dewanagari इलाहाबाद) - miasto w północno-środkowych Indiach, w stanie Uttar Pradesh, gdzie łączą się dwie święte rzeki hinduizmu: Ganga i Jamuna. Jedno z czterech miast, w których obchodzi się święto kumbhamela. Miasto liczy według danych z 2006 1 094 200 mieszkańców.

Order Odrodzenia Polski, Polonia Restituta - drugie najwyższe polskie państwowe odznaczenie cywilne, nadawane za wybitne osiągnięcia na polu oświaty, nauki, sportu, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej, służby państwowej oraz rozwijania dobrych stosunków z innymi krajami. Ustanowione ustawą z 4 lutego 1921.

Zarys filozofii indyjskiej, z dodatkiem o filozofii Wedanty i jej stosunku do metafizyki zachodniej Paula Deussena (Lwów 1914),

Sādhana. Urzeczywistnienie życia Rabindranatha Tagore'a (1924),

Wybrane pieśni epiczne Aśwaghoszy (1926),

Poezje wybrane Sandora Petofiego (1930),

Wybrane czterowiersze (1933) i Rubajaty (1969) Omara Chajjama.

Jego Podręcznik Sanskrytu (wyd. pośmiertne: Kraków 1932, wznowienia Lublin 1978, 1985, Warszawa 2004) pozostaje do dzisiaj podstawowym podręcznikiem akademickim sanskrytu w Polsce.

Znak - miesięcznik społeczno-kulturalny o profilu katolickim wydawany w Krakowie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK. Pierwszy numer ukazał się w 1946 r. z inicjatywy Jerzego Radkowskiego. Przerwy w wydawaniu pisma obejmowały lata 1953-56. Redaktorami naczelnymi pisma byli kolejno: Hanna Malewska, Stanisław Stomma, Jacek Woźniakowski, Bohdan Cywiński, Stefan Wilkanowicz oraz Jarosław Gowin. Obecnie redaktorem naczelnym jest Michał Bardel.

Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego - organizacja zrzeszająca osoby zainteresowane krzewieniem języka polskiego, badaniem zjawisk w polszczyźnie oraz pracami naukoweymi nad językiem. Powstało w r. 1920 w Krakowie. Tam też mieści się jego siedziba. Posiada swoje oddziały w miastach wojewódzkich. Wydaje powstałe w r. 1913 czasopismo Język polski.

Źródła

Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983

Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 3, Lublin 2002.

Obszerne wspomnienia siostry, Zofii Kozarynowej, w: Znak 34 (1982), s. 579-604.

Fedirko, Janusz. 2008. Fenomenalny Multilingwista Profesor Andrzej Gawroński (1885–1927). Alma Mater nr 2 (100), miesięcznik Uniwersytetu Jagiellońskiego http://www3.uj.edu.pl/alma/alma/100/16.pdf