Andrzej Krzycki - Polski Serwis Naukowy

Andrzej Krzycki, inna forma nazwiska: Andreas Cricius, herbu Kotwicz (ur. 7 lipca 1482 w Krzycku w Wielkopolsce, zm. 10 maja 1537 w Skierniewicach) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, sekretarz królowej Bony, polityk, mecenas sztuki, poeta staropolski piszący po łacinie, humanista.

Biografia

Dzięki pomocy wuja, którym był biskup Piotr Tomicki, zdobył wykształcenie studiując pod kierunkiem wybitnych humanistów na uniwersytecie w Bolonii. Powrócił do Polski ok. 1501 r. Rozpoczął karierę w hierarchii kościelnej i w 1512 r. został sekretarzem Barbary, żony Zygmunta I. Po jej śmierci stał się sekretarzem królewskim. Jego autorstwa są inskrypcje na tablicach i fryzie Kaplicy Zygmuntowskiej. Objął stanowisko biskupa przemyskiego (i mieszkał w pałacu biskupim w Krośnie), później płockiego, by wreszcie zostać arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem. Był wujem Biskupa Krakowskiego Andrzeja Zebrzydowskiego z Więcborka któremu sfinansował studia pomagając mu w karierze naukowej i biskupiej. Ma pomnik w katedrze Gnieźnieńskiej w stylu odrodzenia.

Uwaga! Do biskupa Gedki I daty mocno problematyczne. Pierwsi biskupi (do Marka włącznie) są niehistoryczni, podano ich za Janem Długoszem, który imiona te podał za niewiarygodnym źródłem opierając się na błędnej tradycji istnienia diecezji od czasów Mieszka I. Samo biskupstwo powstało zapewne za rządów Bolesława Śmiałego około 1076.
Filip Melanchton (właściwie Philipp Schwartzerd ur. 16 lutego 1497 roku w Bretten w Palatynacie, zm. 19 kwietnia 1560 roku w Wittenberdze) – reformator religijny, najbliższy współpracownik Marcina Lutra, współtwórca Reformacji, profesor uniwersytetu w Wittenberdze, zreorganizował szkolnictwo i wprowadził szkołę humanistyczną w Niemczech, która stała się wzorcem dla szkół na Śląsku i Pomorzu.

W Płocku z jego inicjatywy (i w znacznym stopniu funduszów) architekt Bernardino Gianotti (de Gianotis) wzniósł w latach 1531-35 renesansową katedrę w miejscu spalonej romańskiej. W skarbcu zachował się wspaniały późnogotycki pastorał Krzyckiego i pieczęć o formach renesansowych.

Oprócz poezji, którą wykorzystywał także do własnych celów osobistych i politycznych, pisał także łacińską prozą, lecz traktował tę twórczość marginalnie. Uważa się go za jednego z najwybitniejszych humanistów swojej epoki. Andrzej Krzycki był członkiem Towarzystwa ożralców i opilców.

Marcin Luter (niem. Martin Luther, ur. 10 listopada 1483 r. w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 r. tamże) – niemiecki reformator religijny, teoretyk i inicjator reformacji, mnich augustiański, doktor teologii. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski Bożej.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Erazm z Rotterdamu w swoim dziele z 1528 roku pt. "Ciceronianusie" wśród znamienitych twórców polskich wymienił Krzyckiego, którego uznał za ich księcia. Pisał o nim, że "z talentem układa wiersze", a "lepiej jeszcze włada prozą", który z "gruntownym wykształceniem" łączy swobodę i kunszt stylu wypowiedzi, a więc zalety najwyżej cenione przez renesansowych humanistów".

Bona Sforza d’Aragona (ur. 2 lutego 1494 w Vigevano, zm. 19 listopada 1557 w Bari) – od 1518 królowa Polski i wielka księżna litewska, księżna Rusi, Prus i Mazowsza itd., księżna Bari i Rosano, spadkobierczyni pretensji do Królestwa Jerozolimy od roku 1524. Żona Zygmunta Starego, matka Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki.
Więcbork (niem. Vandsburg) – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie sępoleńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Więcbork. Położone jest na Pojezierzu Krajeńskim. Przez miejscowość przepływa Orla, rzeka dorzecza Warty.

Andrzej Krzycki jest autorem najstarszego polskiego pisma polemicznego podejmującego walkę z reformacją Lutra pt. "Encomium Lutheri" (łac. "Pochwała Lutra"). Dzieło stara się ośmieszyć Lutra i postulaty reformacji, zarzuca reformatorom burzenie porządku społecznego i wzywa króla do walki z heretykami. Nauki Kościoła katolickiego bronił też w dziełach "De ratione et sacrificio missae" i "De aflictione ecclesiae". W liście do Erazma z Rotterdamu z 20 grudnia 1525 roku nazywa jednak swe pierwsze dzieło polemiczne "Głupstewkami" i przyznaje, że napisał je pod naciskiem krytyków. Jednak cenzura kościelna, kierując się tylko tytułem, wciągnęła tę książkę na "Indeks ksiąg zakazanych". Patronował inicjatywie sprowadzenia Filipa Melanchtona do Polski celem pozyskania go dla Kościoła katolickiego.

Zeszyty Poetyckie - pismo literackie poświęcone w całości najnowszej poezji, skupione na prezentacji najciekawszych twórców, poszukujące nowych poetyk, wyczulone na językową ewolucję, prowadzące stały dział krytyki. Skupiające wokół siebie artystów oraz pracowników naukowych z kraju i z zagranicy.
Towarzystwo ożralców i opilców (łac. bibones et comedones) – grupa "hulaków, biboszy i amantów", działająca na dworze Zygmunta Starego i wykpiwająca ówczesne obyczaje dworskie, ciesząca się względami monarchy, który był pogodnego i tolerancyjnego usposobienia. Najbardziej wyrazistymi członkami grupy byli: Andrzej Krzycki, Jan Dantyszek, Korybut Kosztyrski (lub Koszyrski), Jan Zambocki oraz Mikołaj Nipszycki.

Postać Krzyckiego pojawia się w serialu Królowa Bona, gdzie w jego rolę wcielił się Wiktor Sadecki.

W 2010 roku utworzono Nagrodę im. Andrzeja Krzyckiego dla młodych poetów na debiut książkowy przyznawaną przez środowisko literackie "Zeszytów Poetyckich".

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)