Andrzej Stanisław Załuski herbu Junosza (ur. 2 grudnia 1695, zm. 16 grudnia 1758) – polski duchowny katolicki, biskup płocki, biskup łucki, biskup chełmiński, biskup krakowski, administrator apostolski diecezji pomezańskiej, w latach 1735-1746 kanclerz wielki koronny.

Młodość

Pochodził z senatorskiej, choć niezbyt zamożnej rodziny Aleksandra Józefa, wojewody rawskiego. Matką była Teresa Potkańska. Miał trzech braci – Józefa, Marcina i Jakuba oraz trzy siostry - Wiktorię, Aleksandrę i Ludwikę.

W wieku 9 lat znalazł się na dworze stryja, Andrzeja Chryzostoma Załuskiego, biskupa warmińskiego. Dzięki staraniom Andrzeja Chryzostoma Załuskiego od 1708 r. był kanonikiem krakowskim (miał wtedy zaledwie 13 lat), a Ludwik Bartłomiej Załuski, ówczesny biskup płocki, nadał mu godność dziekana kolegiaty w Pułtusku oraz dające wysoki dochód probostwo płockie.

Kształcił się w szkołach pijarskich, a także w Gdańsku, gdzie studiował matematykę. Odbył podróż wraz z bratem Józefem przez Niemcy, Holandię i Francję. Około 1715 r. podjął studia prawnicze na Papieskim Uniwersytecie Sapienza w Rzymie, które uwieńczył w 1717 doktoratem obojga praw (tj. rzymskiego i kanonicznego).

Po powrocie do kraju został w 1719 r. deputatem kapituły krakowskiej do Trybunału Koronnego. W tym czasie związał się z Jakubem Henrykiem Flemmingiem, kierownik ówczesnej polityki dworu saskiego. Znalazł się więc Załuski w partii prodworskiej wraz z takimi osobami jak Stanisław Poniatowski, Czartoryscy, a z duchownych Jan Aleksander Lipski.

Biskup płocki

W listopadzie 1723 r. papież Innocenty XII nominował Załuskiego na biskupstwo płockie wakujące po śmierci Ludwika Bartłomieja Załuskiego, udzielając mu jednocześnie dyspensy od wymaganego prawem kanoniczym wieku (miał wówczas 28 lat, wobec 30 wymaganych prawem).

Załuski objął diecezję przez swego pełnomocnika w dniu 7 stycznia 1724 r. Sakrę biskupią przyjął Załuski w klasztorze jasnogórskim z rąk Konstantego Felicjana Szaniawskiego, biskupa krakowskiego, 13 lutego 1724 r. Przed jej przyjęciem posiadał już święcenia prezbiteratu z inkardynacją do diecezji poznańskiej. Bezpośrednio po swej konsekracji wydał dwa listy pasterskie, skierowane do wiernych swej diecezji.

Jako biskup płocki już w 1724 r. zwizytował kapitułę katedralną płocką i kolegiacką w Pułtusku, wydając w obu wypadkach wyczerpujące dekrety powizytacyjne. Uporządkował w nich sprawy dyscyplinarne i majątkowe. Podjął zdecydowane kroki w kierunku rozwoju seminariów duchownych w Pułtusku i Płocku, na nowo erygował i uposażył seminarium pułtuskie. Określił warunki przyjmowania kandydatów oraz wykładane przedmioty. Przeprowadził wizytację generalną diecezji płockiej, wysłał dwie relacji o stanie diecezji do Kurii Rzymskiej w latach 1728 i 1733, wydał wiele listów pasterskich do kapłanów i ogółu wiernych w swej diecezji. Uwieńczeniem jego działalności było odbycie synodu diecezjalnego w Pułtusku w sierpniu 1733 r. którego statuty zostały wydane drukiem.

Senator i polityk

Jako biskup - senator został prezydentem Komisji Skarbowej w Radomiu, a następnie przewodził sejmowej komisji poprawy sądów trybunalskich, która w 1726 r. przeprowadziła korekturę trybunału.

W 1724 r. mianowany jednym z komisarzy do zbadania sprawy tzw. tumultu toruńskiego. Jak wiadomo, August II chciał tę sprawę, poprzez wydanie surowych wyroków, wykorzystać w celu zwiększenia zakresu swojej władzy. Załuski był zwolennikiem łagodnego wyroku czym zaskarbił sobie przychylność ewangelickich mieszczan.

Politycznie zbliżał się w tym czasie Załuski do Familii Czartoryskich, a jednocześnie był uważany za jednego z najwierniejszych popleczników polityki saskiej.

W czasie bezkrólewia po śmierci Augusta II Załuski, po pewnym okresie wstrzemięźliwości, stał się jednym z głównych zwolenników elekcji Stanisława Leszczyńskiego. W 1733 roku podpisał jego elekcję. .Po elekcji Augusta III i wkroczeniu wojsk rosyjskich Załuski znalazł się wraz z Leszczyńskim w oblężonym Gdańsku. Po jego kapitulacji został aresztowany przez feldmarszałka Münnicha. Zapewne wtedy doszedł do wniosku, że jedyną drogą do poprawy sytuacji Rzeczypospolitej jest droga wewnętrznych reform ustrojowo-gospodarczych. Dzięki wstawiennictwu Jana Aleksandra Lipskiego odzyskał wolność osobistą i zdeklarował bliską współpracę z Augustem III.

Dzięki rekomendacji i osobistemu poparciu carycy Anny, która chciała zorganizować w Polsce stronnictwo prorosyjskie, otrzymał Załuski 9 listopada 1735 r. urząd kanclerza wielkiego koronnego (formalnie przyznany na sejmie pacyfikacyjnym w 1736 r.)

Zgodnie z prawem o inkompatibiliach, musiał Załuski opuścić biskupstwo płockie i 19 listopada 1736 r. został nominowany biskupem łuckim, w której nie rozwinął jednak szerszej działalności. Od 1738 r. opat komendatoryjny kanoników regularnych w Czerwińsku.