Zasięg imperium khmerskiego

Angkor – współczesna nazwa stosowana do państwa Khmerów istniejącego w okresie od 802 do 1432 roku, nazywanego również Imperium Angkoru lub Khmerskim. Nazwa Angkor pochodzi od sanskryckiego słowa nagara - miasto (nagara>nokor>angkor).

Nazwą tą określa się również zabytkowy kompleks miejski pozostały po dawnej stolicy Imperium Khmerskiego. We współczesnym języku khmerskim angkor oznacza "stolicę" albo "święte miasto" .

Imperium Khmerskie uważane jest za kontynuację Funanu (I wiek p.n.e. - VI wiek n.e.) i późniejszego królestwa Czenli (VII - VIII wiek), wcześniejszych państw istniejących na terenie Indochin w rejonie dolnego biegu Mekongu, i jest oficjalnie uznawane za państwo, z którego ukonstytuowało się dzisiejsze Królestwo Kambodży.

Kompleks zabytków Angkor tworzy duża liczba kamiennych budowli (miasta, zespoły świątynne, współczesny park archeologiczny) oraz tereny leśne i zbiorniki wodne, obejmujące obszar ponad 400 km², położony na północ od jeziora Tonle Sap, kilka kilometrów od Siem Reap w Kambodży.

Kompleks Angkor wpisany jest na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO i jest uważany za największe miasto na świecie w okresie sprzed rewolucji przemysłowej. Szacuje się, że zamieszkiwało go około miliona mieszkańców.

Historia

Okres angkorski w historii Kambodży zaczyna się na przełomie VIII i IX w. n.e. od wyzwolenia kraju spod panowania najeźdźców z Jawy. W drugiej połowie VIII w. wschodnie Indochiny zostały najechane przez Jawajczyków, Czenla - położone w dolnym biegu Mekongu państwo Khmerów - zostało podporządkowane władzy jawajskiej dynastii Sailendra.

Według inskrypcji Sdok Kak Thom z 1053 r. wyzwoliciel - Dżajawarman II - przybył z miejsca określonego nazwą Javâ (wg współczesnych historyków nie musi to być wyspa Jawa), wyparł okupantów i w 802 r. na górze Mahendra (obecnie Phnom Kulen) ogłosił się cakravarti - "król wszechwładny", a więc niezależny od dotychczasowych zwierzchników z Jawy. Przeprowadzona przy tym ceremonia religijna ustanawiała jednocześnie kult devarāja - "boga-króla". Dżajawarman II znany jest z tego, że kilkakrotnie przenosił swoją stolicę. Ostatecznie została nią Hariharalaya (obecnie Roluos) leżąca 13 km na wschód od Siem Reap.

Panujący w latach 889-900 Jaszowarman I przeniósł stolicę do Jaszodharapury (obecnie Phnom Bakheng), położonej ok. 7 km na północ od Siem Reap. Na początku XII w. król Surjawarman II buduje w pobliżu świątynię Angkor Wat, będącą prawdopodobnie świątynią pośmiertną dla niego i jego przodków.

Po śmierci Surjawarmana II następuje okres wojen domowych zakończonych w 1181 r. koronacją zwycięzcy - Dżajawarmana VII. Nowy król rozszerza swoje panowanie na większą część Indochin, od Morza Południowochińskiego do zachodnich wybrzeży półwyspu. Stolica zostaje rozbudowana do niebywałych rozmiarów. Powstaje otoczone murem miasto Angkor Thom oraz świątynie: Bajon, Ta Prohm, Preah Khan. Pochodząca z końca X w. świątynia-piramida Phimeanakas zostaje przebudowana na pałac królewski, a przed nią zostają wybudowane monumentalne tarasy, przeznaczone do uroczystości państwowych.

Po śmierci Dżajawarmana VII państwo stopniowo słabnie. Pod koniec XIII w. na zachód od Angkoru zaczynają tworzyć swoje państwo Tajowie, wyparci z Junnanu przez zagony cesarza Kubilaja. W 1432 r., po najeździe tajskim, stolica państwa Khmerów zostaje przeniesiona w okolicę dzisiejszego Phnom Penh. Datę tę uważa się za kończącą angkorski okres historii Kambodży.

Miasto Angkor, mimo że nie odgrywa już żadnej roli politycznej, nie wyludniło się. Europejska legenda o zaginionym, zarośniętym dżunglą mieście jest tylko legendą. Świadczą o tym pochodzące z późniejszych okresów reliefy, inskrypcje i inne elementy zabytków Angkoru, a także relacje docierających w te strony podróżników. W 1586 r. do Angkor dotarł kapucyn Antonio da Magdalena, a niedługo po nim inni portugalscy misjonarze: Marcello de Ribadeneyra, Gabriel de San Antonio, Antonio Dorta, Luys de Fonseca. Przypuszczali, że miasto mogło być dziełem Aleksandra Wielkiego lub spuścizną imperium rzymskiego.

W drugiej połowie XIX w., po sensacyjnej relacji Henri Mouhota, Indochiny opanowała gorączka poszukiwaczy skarbów. Wiele bezcennych zabytków wywieziono, a wiele też zdewastowano i bezpowrotnie zniszczono.

Bardziej cywilizowany okres eksploatacji skarbów Angkoru nastąpił po rozpoczęciu działalności przez Francuską Szkołę Dalekiego Wschodu (EFEO). Prace badawcze i konserwatorskie prowadzone są od początku XX w. do chwili obecnej. W konserwacji brały udział również polskie Pracownie Konserwacji Zabytków (świątynia Bajon). W czasie rządów Czerwonych Khmerów prace zostały wstrzymane, cudzoziemscy konserwatorzy wyrzuceni, a część dokumentacji zniszczona. Po upadku reżimu archeologowie stanęli przed zadaniem poukładania największych puzzli świata – budowli uprzednio rozebranych dla umożliwienia innych prac.

W roku 2011 podczas prac renowacyjnych odkryto na terenie świątyni Ta Prohm dwa kamienne posągi Buddy. Mają znaczne rozmiary, ale są uszkodzone i nie mają głów. Większy z posągów miałby wraz z głową ok. 3 metry wysokości. Posągi pochodzą zapewne z XII wieku i są największym odkryciem tego typu na tym stanowisku od lat 30. XX wieku.

Zdjęcie satelitarne z mapą ważniejszych budowli i okolic

Królowie dynastii Angkorskiej

Ciągłość dynastii angkorskiej deklarują wszyscy późniejsi królowie Kambodży, łącznie z obecnie panującym królem J.W. Norodomem Sihamoni