Aniela Kozłowska - Polski Serwis Naukowy

Aniela Kozłowska (ur. 16 stycznia 1898 w Przybysławicach, zm. 26 lutego 1981 w Krakowie) – botanik, geobotanik, paleobotanik, fitopatolg, wirusolog.

Życiorys

Córka Marii Strasburger i Stefana Kozłowskiego, właścicieli majątku Przybysławice; siostra Tomasza Kozłowskiego, legionisty, posła na Sejm RP w l. 1930-1939 oraz Leona Kozłowskiego profesora archeologii UJK, premiera rządu RP w l. 1934-1935; siostra stryjeczno-cioteczna Zofii Kozłowskiej-Budkowej profesor historii UJ; ciotka Stefana Kozłowskiego geologa i ekologa oraz Krzysztofa Kozłowskiego redaktora Tygodnika Powszechnego.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

W 1921 r. ukończyła studia botaniczne na Uniwersytecie Jagiellońskim u Władysława Szafera. Odbyła także uzupełniające studia w John Innes Institute i Rothamsted w Anglii oraz staże zagraniczne w Instytucie Botanicznym w Bronx Park oraz National Museum of Natural History w Nowym Jorku (1922-1923), u prof. Josiasa Braun-Blanqueta w Szwajcarii i we Francji w Montpellier, u prof. R.Chodata w Laboratorium Alpejskim Bourg St. Pierre, u Nikołaja Wawiłowa we Wszechzwiązkowym Instytucie Uprawy Roślin w Leningradzie i na Krymie. W 1928 r. otrzymała tytuł doktora botaniki UJ a w 1931 r. tytuł docenta geografii roślin UJ.

Krzyż Zasługi – polskie cywilne odznaczenie państwowe, nadawane za zasługi dla Państwa lub obywateli, ustanowione na mocy ustawy z dnia 23 czerwca 1923 roku i nadawane do chwili obecnej.

Geobotanika – dział botaniki zajmujący się wzajemnymi stosunkami między roślinami i środowiskiem geograficznym. Obejmuje: florystykę, geografię roślin, ekologię roślin i fitosocjologię. Termin "geobotanika" bywa także używany jako synonim geografii roślin lub fitosocjologii.

Od 1922 do 1931 asystent a następnie docent w Katedrze Botaniki Systematycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1932 do 1935 kustosz i kierownik zorganizowanego przez siebie Działu Przyrodniczego Muzeum Śląskiego w Katowicach. Od 1935 do 1939 docent w Katedrze Geografii Roślin Uprawnych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Uczestniczka wypraw fitosocjologicznych i paleobotanicznych w góry Atlasu, do Egiptu i Maroka (1928), na Korsykę i w Alpy Szwajcarskie (1929), na Bałkany (1930), do Skandynawii i stacji polarnej Abisko w szwedzkiej Laponii (1933) oraz na Krym.

Równolegle z publikowaniem artykułów dotyczących botaniki i geografii w czasopismach naukowych (m.in. Czasopismo Geograficzne, Kosmos, Wszechświat, Ochrona Przyrody) drukowała teksty popularnonaukowe w pisamch dla młodzieży (m.in. Na Tropie, Orlęta).

Podczas II wojny światowej pracowała w Państwowym Zakładzie Higieny w Warszawie. W latach 1942-1944 brała udział w tajnym nauczaniu.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Fitopatologia (gr. φυτόν phyton – roślina, πάθος pathos – cierpienie, λόγος logos – nauka) – nauka zajmująca się chorobami roślin, często nazywana jest patologią roślin.

Po wojnie związana z Uniwersytem Jagiellońskim jako profesor nadzwyczajny (1945), kierownik Katedry Anatomii i Fizjologii Roślin (1945-1947) i kierownik Katedry Botaniki (1947-1953) a następnie Wyższą Szkołą Rolniczą w Krakowie jako profesor zwyczajny (1953) i kierownik Katedry Botaniki (1953-1968). Równocześnie kierowała Pracownią Wirusologii w Zakładzie Fizjologii Roślin Polskiej Akademii Nauk. W latach 1962-1966 współpracowała z Departamentem Rolnictwa Stanów Zjednoczonych w badaniach nad zdrowotnością, rozwojem i metabolizmem ziemniaków. W 1973 r. prowadziła badania i doświadczenia wirusologiczne w Uppsali.

Alpy (fr. Alpes, niem. Alpen, wł. Alpi, słoweń. Alpe) – najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia. Łańcuch ma długość około 1200 km, szerokość od 150 do 250 km i zajmuje powierzchnię około 220 tys. km².

Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).

Od 1945 r. członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności. Członek zwyczajny Niemieckiej Akademii Przyrodników "Leopoldina" (1964), członek honorowy Polskiego Towarzystwa Botanicznego (1980) i Polskiego Towarzystwa Fitopatologicznego.

Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (1956), Krzyżem Kawalerskim (1961) i Krzyżem Oficerskim (1972) Orderu Odrodzenia Polski, Medalem im. M.Kopernika PAN (1972).

Pochowana na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Laponia (fiń. Lappi, szw. i norw. Lappland, ros. Лапландия, lapońskie Sápmi) – region w północnej Europie, obejmujący swoim zasięgiem Półwysep Kolski w Rosji oraz północne tereny trzech państw nordyckich: Finlandii, Szwecji i Norwegii. Zajmuje obszar ok. 380 000 km².

Botanika (biologia roślin) (gr. botanē = zieleń, owoc, roślina) – dział biologii zajmujący się roślinami. Obejmuje całokształt wiedzy o świecie roślin i związanych z nimi zjawiskach. Szeroki zakres problematyki jest przyczyną wyodrębniania licznych, w różnym stopniu samodzielnych działów, wymagających stosowania swoistych metod i technik badawczych.

Bibliografia

wybór publikacji (w porządku chronologicznym)

Aniela Kozłowska, Pogadanki o roślinach i glebie wraz z wycieczkami i wskazówkami metodycznemi dla nauczyciela, Lwów 1925, Książnica Atlas

Aniela Kozłowska, Naskalne zbiorowiska roślin na Wyżynie Małopolski, Kraków 1928, PAU

Aniela Kozłowska, Egipt darem Nilu, Poznań 1930, Księgarnia Św. Wojciecha

Aniela Kozłowska, The Genetic Elements and the Origin of the Steppe Flora in Poland, Kraków 1930, PAU

Aniela Kozłowska, Szata Roślinna Województwa Śląskiego, Katowice 1936, Wydawnictwa Instytutu Śląskiego

Aniela Kozłowska, Charakterystyka zespołów leśnych Pogórza Cieszyńskiego, Kraków 1936, PAU

Aniela Kozłowska, Życie i budowa rośliny. (Botanika ogólna, cz. I) Kraków 1946, Nakładem Księgarni Stefana Kamińskiego

Aniela Kozłowska, Pochodzenie zbóż i ziemniaka, Warszawa 1949, PZWS

Aniela Kozłowska, Pochodzenie drzew owocowych, Warszawa 1951, PZWS

Aniela Kozłowska, Botanika ogólna. Cz. 3, Przegląd systematyczny świata roślinnego, Kraków 1952, PWN

Aniela Kozłowska, Botanika, Warszawa 1963, 1965, 1968, 1972, 1978, PZWS

Aniela Kozłowska, Wirusy w zagadnieniu życia, Kraków 1966, PWN

Aniela Kozłowska, Wirusy roślinne, Warszawa 1980 PWN, ISBN 83-01-00090-2

Źródła

Tygodnik Powszechny – ukazujący się od 1945 r. tygodnik katolicki o tematyce społeczno-kulturalnej, założony przez kardynała Adama Stefana Sapiehę. Redaktorem naczelnym tygodnika jest ks. Adam Boniecki.

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny (do 2007 roku Państwowy Zakład Higieny, PZH) – instytut naukowo-badawczy zajmujący się także ochroną i poprawą zdrowia ludności oraz związanej z nim jakości życia w obszarze zdrowia publicznego. NIZP-PZH okresowo ocenia sytuację zdrowotną ludności Polski oraz prowadzi działalność ekspercką dla rządu, organizacji pozarządowych oraz społeczeństwa w zakresie oceny ryzyka i wskazywania sposobów unikania zagrożeń. Instytut prowadzi badania: diagnostyczne, żywności, opakowań żywności, wody, powietrza, promieniotwórczości, testy specjalistyczne aparatów RTG, badania preparatów biobójczych, ekspertyzy, atesty higieniczne materiałów i urządzeń kontaktujących się z wodą, materiałów budowlanych i innych.

Ludmiła Hausbrandt Prof. dr hab. Aniela Kozłowska (1898-1981), w: Wiadomości Botaniczne, 1/1983

Andrzej Śródka Kozłowska Aniela, w: Uczeni Polscy XIX-XX stulecia, tom II, Warszawa 1995, ISBN 83-85787-10-0

Piotr Köhler Aniela Kozłowska, w: Leksykon Botaników Polskich, Wiadomości Botaniczne 1-2/1995

Piotr Köhler Aniela Kozłowska (1898-1981), w: Złota Księga Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi. Cz. I, Biografie uczonych, pod red. Alicji Zemanek, Kraków 2000, ISBN 83-7188-322-8

Przypisy

Piotr Köhler: Botanika w Towarzystwie Naukowym Krakowskim, Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Umiejętności (1815-1952).. Kraków 2002.