Anna Komnena - Polski Serwis Naukowy

Anna Komnena (ur. 1 grudnia 1083 – zm. między 1153-1155), autorka Aleksjady, dzieła opisującego panowanie jej ojca, cesarza Bizancjum Aleksego I Komnena.

Pochodziła z bizantyńskiego rodu arystokratycznego Komnenów osiadłego w Azji Mniejszej, była pierworodną córką Aleksego Komnena, cesarza bizantyńskiego 1081-1118, oraz Ireny Dukeny. Urodziła się w czasie wojny jej ojca z Normanami. Poród odbył się w sali pałacowej zwanej Purpurą (gr. Πορφυρα), przysługiwał jej więc tytuł księżniczki urodzonej w purpurze, tj. porphyrogennety. Jako noworodek została zaręczona z Konstantynem Dukasem, przez co cesarz Aleksy spełnił zobowiązania wobec wpływowego rodu Dukasów. Jako następczyni tronu wraz z przyszłym mężem była wymieniana w aklamacjach, przysługiwało jej prawo noszenia diademu cesarskiego. Do ósmego roku życia wychowywała się wedle bizantyjskiego zwyczaju w pałacu swojej przyszłej teściowej Marii. W tym czasie zdobyła bardzo szerokie wykształcenie w zakresie historii, geografii, filozofii i literatury. Doskonale poznała Biblię, jak i klasyków greckiej literatury (poematy Homera) i historiografii (Herodot i Tukidydes) czy retoryki (Demostenes).

Nikefor Bryennios (gr. Νικηφόρος Βυρέννιος, ur. w 1081 r. w Orestias (Adrianopol), zm. w 1137 w Konstantynopolu) – generał i historyk bizantyjski.

Herodot z Halikarnasu (Ἡερόδοτος ὁ Ἁλικαρνασσεύς Herodotos ho Halikarnasseus) – historyk grecki ur. ok. 484 p.n.e. w Halikarnasie (w czasach rzymskich Peronium, obecnie Bodrum w Turcji), zm. ok. 426 p.n.e. prawdopodobnie w Turioj lub w Atenach, zwany "Ojcem historii". Można także nazwać go ojcem geografii. Jedynym zachowanym jego dziełem jest 9-księgowa relacja z wojen perskich, opisująca także geografię i historię Hellady, Persji i Egiptu oraz okolicznych krain, zatytułowana Dzieje (Ἱστορίαι Historiai, łac. Historiae). Jego relacje nie były zawsze dokładne, ale - w odróżnieniu od wielu innych historyków, aż po czasy dzisiejsze - zawsze opatrzone klauzulą "zgodnie z tym, czego się dowiedziałem" (Dzieje, I, 2).

Kiedy urodził się jej brat, Jan, i cesarz Aleksy postanowił uczynić go następcą, narzeczonemu Anny, Konstantynowi Dukasowi odebrano insygnia władzy cesarskiej w postaci purpurowych sandałów. To zaprzepaściło nadzieje Anny na panowanie w cesarstwie. Konstantyn wkrótce zmarł. Kiedy Anna ukończyła w 1097 roku trzynaście lat, poślubiła Nikefora Bryenniosa. Nikefor otrzymał tytuł cezara, a Anna - cezarissy. Mieli czworo dzieci: Aleksego, Jana, Irenę i jeszcze jedną córkę.

Pierwsza wyprawa krzyżowa zapoczątkowała okres zbrojnych wypraw krzyżowych, rozpoczętych przez Papieża Urbana II od apelu na synodzie w Clermont 27 listopada 1095 roku. Wyprawa wyruszyła w 1096 roku, z podwójnie obranym celem – zdobycia Jerozolimy i Ziemi Świętej oraz uwolnienia wschodnich chrześcijan spod islamskiej władzy.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Wraz z matką, cesarzową Ireną Dukeną, próbowała wpłynąć na ojca, aby uczynił następcą na tronie jej męża kosztem brata Jana. Ich nadzieje jednak nie zrealizowały się. Działający energicznie Jan, przy pomocy brata Izaaka, zdołał opanować Wielki Pałac, zdobyć pierścień ojca i został proklamowany na cesarza 16 sierpnia 1118 roku. W rok po śmierci Aleksego Anna stanęła na czele spisku zawiązanego w celu zamordowania i obalenia nowego cesarza i osadzenia na tronie Nikefora Bryenniosa. Do jej działań sceptycznie podchodził mąż, lojalny wobec Jana II Komnena. Po wykryciu spisku w 1118 roku została wraz z matką i siostrą Eudokią pozbawiona majątku i umieszczona w klasztorze Matki Boskiej Niepokalanej w północno-zachodniej części Konstantynopola, który ufundowała jej matka Irena.

Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki aojda (rapsodas). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji poezji heroicznej (której istnienie jest wszakże czystym domysłem).

Kobieta – określenie osobnika płci żeńskiej z rodzaju Homo. Kobieta różni się od mężczyzny budową morfologiczną i anatomiczną. Owulacja u kobiety pojawia się co około 28 dni (w cyklu miesiączkowym), niezależnie od pory roku, co wyróżnia ją spośród większości samic ssaków.

Ujście dla swej energii znalazła wówczas w pracy dziejopisarskiej. Zapewne inspirowana niedokończonym dziełem historycznym swojego męża Nikefora Bryenniosa, opisała klasyczną greką dzieje panowania ojca. Z Aleksjady przebija fascynacja autorki sukcesami Aleksego I Komnena w umacnianiu cesarstwa po okresie osłabienia w połowie XI wieku. Gloryfikujące cesarza dzieło miało wpływ na jego bardzo pozytywną ocenę przez późniejszych historyków jako zjednoczyciela i odtwórcy potęgi Bizancjum. Współcześnie ocena jego postaci nie jest już tak jednoznaczna.

Jan II Komnen (Grecki: Ιωάννης Β΄ Κομνηνός, Iōannēs II Komnēnos) (ur. 13 września 1087, zm. 8 kwietnia 1143), cesarz bizantyjski od 15 sierpnia 1118. Syn Aleksego I i Ireny Dukas. Był trzecim cesarzem bizantyjskim z dynastii Komnenów po Izaaku I (1057-1059) i ojcu Aleksym I (1081-1118). Jego celem było przywrócenie potęgi Cesarstwa, a także jego terytoriów sprzed klęski w bitwie pod Manzikertem (1071). Jest też znany jako Kaloïōannēs (Jan Piękny)

Wyprawy krzyżowe – łączna nazwa wszystkich krucjat prowadzonych od XI do XIII w. w celu odbicia, a następnie obrony miejsc związanych z religią chrześcijańską w Palestynie. Uczestników wypraw krzyżowych nazywa się zbiorczo krzyżowcami.

Pomimo powyższego zarzutu i poważnych błędów w chronologii Aleksjada jest nadal podstawowym źródłem do historii Bizancjum opisywanego w niej okresu. Jest również ważnym źródłem do historii pierwszej wyprawy krzyżowej. W szczególności pozwala na przyjrzenie się krucjacie mającej niemały wpływ na politykę cesarstwa z bizantyjskiego punktu widzenia.

Biblia, Pismo Święte (z greckiego βιβλίον, biblion – zwój papirusu, księga, l.m. βιβλία, biblia – księgi) – zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawanych przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament. Biblia hebrajska – Tanach obejmuje księgi Starego Testamentu. Muzułmanie uważają, iż część Biblii[potrzebne źródło] (np. Księgi Mojżeszowe, Psalmy) powstała w wyniku boskiego objawienia, ale jej treść została zafałszowana.

Cesarstwo Bizantyńskie (w literaturze można też spotkać formę Cesarstwo Bizantyjskie) – termin , podczas gdy dla jego mieszkańców było to po prostu Cesarstwo Rzymskie (łac. Imperium Romanum, gr. Βασίλειον Ῥωμαίων), a jego cesarze kontynuowali nieprzerwaną sukcesję cesarzy rzymskich. Świat islamu znał Bizancjum pod nazwą Rûm (ar. روم, "ziemia Rzymian").

Ostatnie lata życia Anna spędziła w komnatach przylegających do wspomnianego klasztoru, skupiając wokoł siebie grono uczonych i pisarzy. Przed śmiercią została mniszką. Zmarła w zupełnym odosobnieniu między rokiem 1153 a 1155 przeżywszy około 70 lat. Już przez swoich współczesnych została uznana za najbardziej wykształconą kobietę w Bizancjum.

Słowo filozofia (gr. φιλοσοφία, łac. philosophia) pochodzi (prawdopodobnie) od matematyka i filozofa Pitagorasa żyjącego w VI wieku p.n.e. Pierwotnie miało sens dosłowny i oznaczało poszukiwanie, umiłowanie mądrości lub posiadanie mądrości (gr. φιλέω phileo – kochać, σοφία sophia – mądrość). Obecnie terminu filozofia używa się w różnych znaczeniach. Trudno o jego definicję, gdyż zakres rozważań filozoficznych i ich metoda ulegały zmianom w historii, a rozumienie filozofii jest uzależnione od wielu czynników, w tym od przyjętej tradycji filozoficznej. W uproszczeniu można powiedzieć, że filozofia zajmuje się ogólnymi, podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi natury świata i człowieka. Filozofowie rozważają kwestie natury istnienia, rozumienia bytu i rzeczywistości (ontologia, metafizyka, teoria bytu), poznawalności rzeczywistości i prawdy (epistemologia czyli teoria poznania), moralności, powinności i koncepcji wartości (etyka oraz aksjologia czyli teoria wartości), także zagadnienia dotyczące człowieka antropologia filozoficzna, a także kwestie społeczne, prawne, kulturowe, teologiczne i inne.

Śmierć (łac. mors, exitus letalis) – stan charakteryzujący się ustaniem oznak życia, spowodowany nieodwracalnym zachwianiem równowagi funkcjonalnej i załamaniem wewnętrznej organizacji ustroju.