Antarktyda - Polski Serwis Naukowy

Antarktyda – kontynent o powierzchni około 14,0 mln km², znajdujący się na półkuli południowej Ziemi, prawie w całości w strefie podbiegunowej. Większa część kontynentu pokryta jest polarną czapą lodową, jest on praktycznie niezamieszkany przez ludzi, nie licząc personelu 37 stacji badawczych. Antarktyda jest jedynym kontynentem, na terenie którego nie ma żadnego państwa. Statut Antarktydy jest regulowany przez traktat antarktyczny, który zamroził roszczenia terytorialne.

Pustynia – teren o znacznej powierzchni, pozbawiony zwartej szaty roślinnej na skutek małej ilości opadów i przynajmniej okresowo wysokich temperatur powietrza, co sprawia, że parowanie przewyższa ilość opadów[1]. Na gorących pustyniach ekstremalne temperatury sięgają do 50 °C (najwyższa zanotowana temperatura to 57,8 °C), nocą zaś dochodzą do 0 °C, charakterystyczne są dla nich też znaczne amplitudy dobowe temperatury, stały deficyt wilgotności oraz silne nasłonecznienie. Czasem termin pustynia stosowany jest również do obszarów pozbawionych zwartej roślinności z innych powodów niż przewaga parowania nad opadami, np. do pustyń lodowych. Funkcjonują również określenia odległe znaczeniowo od podstawowego terminu, takie jak pustynia porostowa.
Pingwin cesarski (Aptenodytes forsteri) — duży gatunek ptaka z rodziny pingwinów, endemiczny dla Antarktydy. Jest największym żyjącym przedstawicielem rodziny pingwinów.

Antarktyda leży w strefie wyjątkowo zimnego i wietrznego klimatu glacjalnego, powoduje to między innymi bardzo skąpą szatę roślinną oraz faunę występującą w zasadzie tylko na wybrzeżach i wyspach. Pod powierzchnią Antarktydy występują nieeksploatowane złoża cennych kopalin (węgiel kamienny, rudy żelaza, miedzi, złota, srebra i ołowiu). Jednakże zgodnie z traktatem antarktycznym ich wydobycie nie jest dozwolone.

Era mezozoiczna, mezozoik – era która rozpoczęła się od wielkiego wymierania pod koniec permu, a skończyła zagładą wielkich gadów, pod koniec kredy (patrz tabelka), znanego jako wymieranie kredowe. Era mezozoiczna trwała dwa razy krócej niż paleozoiczna, bo tylko 170 milionów lat. Dzieli się ją na trzy okresy: trias, jurę i kredę.
Izostazja – równowaga pomiędzy różnymi wycinkami skorupy ziemskiej; dążenie do równowagi mas skalnych w litosferze; bloki stosunkowo sztywnej i lekkiej litosfery "pływają" po plastycznej astenosferze – obciążone zanurzają się głębiej, odciążone unoszą się wyżej (np. Skandynawia po ustąpieniu lądolodu). Unoszenie/zanurzanie się płyt litosfery nazywamy pionowymi ruchami litosfery (ruchy izostatyczne). Mogą one np. doprowadzać do transgresji i regresji morskich.

Nazwa kontynentu

Nazwa pochodzi od greckiego antarktikós – "leżący naprzeciwko północy". Drugą możliwą etymologią jest łac. ante (przeciw) + arctis (niedźwiedź), czyli "naprzeciwko gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy". Po raz pierwszy nazwy "Antarktyda" dla określenia tego kontynentu użył w 1840 lub 1841 polarnik Charles Wilkes. Wilkes też jako pierwszy wykonał mapę wybrzeży kontynentu.

Falklandy (ang. Falkland Islands, hiszp. Islas Malvinas) – terytorium zależne na południowym Atlantyku, około 480 km od wybrzeży Argentyny obejmujące wyspy o tej samej nazwie. Wyspy znajdują się pod administracją brytyjską, ale prawa do nich rości sobie także Argentyna, z tego powodu czasem również zwane, od nazwy hiszpańskiej, Malwinami.
Szczętki (l. poj.: szczętka), eufauzje, eufazje (Euphausiacea), popularnie zwane krylem – rząd morskich pancerzowców liczący 86 gatunków. W odróżnieniu od innych skorupiaków szczętki posiadają skrzela zewnętrzne.

Położenie

Osobny artykuł: Antarktyka.

Osobny artykuł: Ocean Południowy.

Mapa Antarktydy

Antarktyda leży w obrębie części świata zwanej Antarktyką, obejmującej kontynent i okoliczne wyspy. Kontynent antarktyczny wraz z przyległymi lodowcami szelfowymi ma kształt zbliżony do koła o średnicy ok. 4500 km, z wyróżniającym się długim Półwyspem Antarktycznym. Ze wszystkich stron jest on otoczony przez Ocean Południowy. Antarktydę opływają morza: Morze Weddella, Morze Bellingshausena, Morze Amundsena i Morze Rossa. Naturalną granicą wód Antarktyki jest strefa konwergencji antarktycznej – wąski pas oddzielający zimne wody polarne od cieplejszych i bardziej zasolonych wód oceanów, rozciągający się między 47°S a 62°S. Sztucznie ustaloną granicą jest równoleżnik 60°S. Ta granica oddziela także ustanowiony przez Międzynarodowe Biuro Hydrograficzne w 2000 Ocean Południowy od Atlantyku, Pacyfiku i Oceanu Indyjskiego.

Molibden (Mo, łac. molybdenum) - pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Nazwa znaczy "podobny do ołowiu" i pochodzi od greckiego określenia ołowiu - μόλυβδος molybdos.
Wątrobowce (Marchantiophyta ) – gromada roślin, dawniej sytuowana jako klasa w gromadzie mszaków. Należą tu drobne rośliny, u których pokoleniem dominującym jest gametofit posiadający pojedynczy (haploidalny) zestaw chromosomów. Do gromady tej zalicza się ok. 8.000 gatunków.

Wybrzeże Antarktydy jest oddalone od wybrzeży Ameryki Południowej o ok. 1000 km, od Australii o 3100 km, natomiast od Afryki o 3980 km.

Ze względu na otoczenie bieguna można wyróżnić tylko jeden ze skrajnych punktów. Najbardziej na północ wysuniętym fragmentem lądu Antarktydy jest przylądek Prime Head położony na końcu Półwyspu Antarktycznego (63°13'S). Najbardziej wysuniętą na północ wyspą Antarktyki jest, w zależności od przyjętych kryteriów, albo Georgia Południowa (53°35'S) albo Falklandy (50°58'S), które przeważnie są zaliczane do Ameryki Południowej. Największa rozciągłość kontynentu wynosi 5700 km, natomiast najmniejsza odległość skrajnych punktów to 1540 km.

Lista państw świata obejmuje uszeregowane w porządku alfabetycznym względem nazwy krótkiej (o ile taka istnieje) wykazy państw niepodległych, państw nieuznawanych oraz terytoriów zależnych. W wykazie podano formy nazw zalecane przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Ukształtowanie powierzchni i linia brzegowa

Zdjęcie satelitarne Antarktydy

Antarktyda składa się z 2 głównych regionów: większa Antarktyda Wschodnia jest niemal w całości pokryta lądolodem i ma bardzo słabo rozwiniętą linię brzegową. W jej obrębie leży biegun południowy Ziemi. Góry Transantarktyczne oddzielają od niej mniejszą Antarktydę Zachodnią, do której przylegają wielkie lodowce szelfowe: Rossa i Ronne-Filchnera. Antarktyda ma największą przeciętną wysokość spośród kontynentów, wynosi ona 2040 m.

Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) to góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6959 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).
Morze Amundsena - przybrzeżne morze szelfowe, część Oceanu Spokojnego u wybrzeży Antarktydy (nad Ziemią Marii Byrd) między 100° a 123°W, lokalizowane czasem także pomiędzy przylądkiem Dart (ok. 124°W) a Wyspą Thurstona (ok. 103°W). Powierzchnia 98 tys. km²; głębokość do 585 m; temperatura wód powierzchniowych od 0,2 °C do –1,8 °C, zasolenie 32–34‰. Przez cały rok pokryte jest lodami; ok. 1/3 linii brzegowej zajmują bariery lodowców szelfowych. Zaliczane jest do zlewiska Oceanu Południowego.

Powierzchnia pokrywy lodowej

Lód występuje na kontynencie pod postacią lądolodu antarktycznego, lodowców szelfowych oraz płynących lodowców, zwanych strumieniami lodowymi, które są odpowiednikiem lodowców górskich na innych kontynentach.

Powierzchnia lądolodu na Antarktydzie wynosi 13,3 mln km², natomiast objętość 32,4 mln km³. Lądolód antarktyczny skupia 90% światowego lodu oraz 70% wody słodkiej na Ziemi. Średnia miąższość wynosi 2700 m, natomiast maksymalna 4776 m na Ziemi Wilkesa. Strumienie lodowe wyróżniają się z lądolodu poprzez znacznie większą prędkość spływu ku wybrzeżom. Średnia prędkość spływu wynosi 200 m/rok. Największymi strumieniami lodowymi są lodowce: Lamberta, Amundsena, Beardmore'a Dawsona-Lambtona, Demmana i Mertza.

Otto Gustav Nordenskiöld (ur. 1869, zm. 1928) – szwedzki geolog i geograf, badacz polarny, podróżnik. Był profesorem Uniwersytetu w Göteborgu. Jego stryjem był geolog i badacz Arktyki Adolf Erik Nordenskiöld.
Strefa podbiegunowa lub strefa polarna - jedna z trzech stref oświetlenia Ziemi, obejmująca obszary na obu półkulach położone za kołem podbiegunowym. W strefach polarnych występuje zjawisko dni i nocy polarnych.

Lodowiec szelfowy

Lodowce szelfowe mają powierzchnię 11% lądolodu antarktycznego i miąższość od 200 do 1300 m. Lodowce szelfowe znajdują się u wybrzeży oraz pokrywają zatoki mórz otaczających Antarktydę.

Pokrywa lodowa Antarktydy się zmniejsza, wg szacunków największa była 32–30 mln lat temu i sięgała 100-200 km dalej na północ, natomiast jej miąższość sięgała od 300-400 m na wybrzeżu do 1000-2000 m w interiorze. Po stopieniu całości lodu na Antarktydzie poziom mórz na Ziemi podniósłby się o ok. 73 m.

Powierzchnia podłoża lądolodu

Topografia podłoża kontynentu Antarktydy. Mapa nie ukazuje jak wyglądałby kontynent po stopieniu lodu, gdyż nie uwzględnia wzrostu poziomu morza ani, następującego po zniknięciu ciężaru lodu, wynurzania się lądu.

Antarktyda bez uwzględnienia lądolodu jest jednym z niższych kontynentów, dominują nizinne równiny, nie przekraczające 300 m ponad obecny poziom morza. Największym regionem fizycznogeograficznym jest Równina Zachodnia, znajdująca się pomiędzy Górami Transantarktycznymi, Ziemią Królowej Maud i Góry Wiernadskiego. Pozostałe równiny to Równina Wschodnia, Równina Schmidta, która znajduje się 2000 m poniżej poziomu morza oraz Równina Byrda z depresją 2555 m. Na terenie Antarktydy znajduje się jedna wyżyna: Wyżyna Wschodnia o wysokości 1000-1500 m.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.
Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkulach południowej oraz północnej i zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km². Od północy, przez Przesmyk Panamski, graniczy z Ameryką Północną. Oba te kontynenty nazywane są też przez Europejczyków Nowym Światem.

Wychodnie skał ponad czaszę lodową

Mimo, że miąższość lądolodu jest znaczna i w niektórych miejscach przekracza 4000 m, na powierzchni Antarktydy znajdują się nunataki. Większość wychodni znajduje się w zachodniej części kontynentu.

Góry Transantarktyczne są największym łańcuchem górskim Antarktydy. Góry te ciągną się od wybrzeży morza Rossa do morza Weddella. Część szczytów wznosi się ponad lodowiec, natomiast najwyższym nunatakiem jest Kirkpatrick, mający (4530 m n.p.m.) Góry te umownie rozdzielają Antarktydę Wschodnią od Zachodniej.

Interglacjał lub okres międzylodowcowy lub okres interglacjalny to okres między dwoma glacjałami, w którym wskutek ocieplenia czyli wzrostu temperatury powierzchnia lodowca cofa się lub ustępuje z danego obszaru (deglacjacja). Okres ten charakteryzuje się również wzrostem poziomu oceanu światowego i przesuwaniem się stref roślinnych ku biegunom.
Gąbki (Porifera) – typ prymitywnych, beztkankowych zwierząt wyłącznie wodnych (najczęściej morskich), osiadłych, zwykle kolonijnych, o nieregularnym i najczęściej zmiennym kształcie. Gąbki należą do najstarszych organizmów wielokomórkowych – zbliżone do nich formy występowały już 1,8 mld lat temu. W zapisie kopalnym znane są ze skamieniałości prekambryjskich, datowanych na 600 mln lat (gąbki krzemionkowe) oraz kambryjskich (gąbki pospolite i wapienne). Typ obejmuje około 9 tysięcy poznanych dotąd gatunków, z czego tylko 150 żyje w wodach słodkich.

Najwyższym łańcuchem górskim są Góry Ellswortha na Antarktydzie Zachodniej, z najwyższym na kontynencie masywem Vinsona o wysokości 4892 m n.p.m.

Linia brzegowa i wybrzeża

Długość linii brzegowej Antarktydy wynosi ok. 32 000 km, przy czym głównym typem wybrzeża są czasze lodowe oraz lodowce szelfowe. Skaliste części wybrzeża mają długość ok. 1500 km. Linia brzegowa jest słabo rozwinięta, wskaźnik rozwinięcia 2,0. Powierzchnia półwyspów stanowi 2,3% powierzchni całkowitej, natomiast wysp mniej niż 1%, co powoduje, że jest to najbardziej zwarty kontynent na Ziemi. Największym półwyspem jest Półwysep Antarktyczny, który oddziela Morze Bellingshausena od Morza Weddela. Największe wyspy to Wyspa Aleksandra, Wyspa Adelajdy, Wyspa Rossa i Joinville; wyspy te, oprócz wyspy Rossa, znajdują się w pobliżu Półwyspu Antarktycznego.

Amerigo Vespucci, hiszp. Américo Vespucio, port. Américo Vespúcio (ur. 9 marca 1454 we Florencji, zm. 22 lutego 1512 w Sewilli) – włoski kupiec, nawigator i podróżnik morski.
Henryk Arctowski (ur. 15 lipca 1871 w Warszawie – zmarł 21 lutego 1958 w Waszyngtonie) – polski geograf, geofizyk, geolog, podróżnik, związany z badaniami krajów polarnych.

Wybrzeża skalne są w dużej mierze wysokie i urwiste. Wybrzeża lodowe tworzą bariery lodowe, o wysokości dochodzącej do 80 m ponad powierzchnię wody.

Budowa geologiczna

Antarktyda leży w środkowej części płyty antarktycznej. Większość kontynentu została ukształtowana w triasie i wchodziła w skład Gondwany. Do oligocenu Antarktyda była połączona z Australią. Na kontynencie znajdują się trzy główne jednostki geologiczne: Prekambryjska platforma antarktyczna, młoda platforma paleozoiczna oraz strefa fałdowań alpejskich.

Ziemia Królowej Maud (norw. Dronning Maud Land) - pokryta lądolodem część Antarktydy Wschodniej nad oceanami Atlantyckim i Indyjskim pomiędzy Ziemią Enderby i Ziemią Coatsów.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Prekambryjska platforma antarktyczna

Prekambryjska platforma antarktyczna, jest największą i najstarszą jednostką geologiczną, obejmuje obszar prawie całej Antarktydy Wschodniej. Zbudowana jest głównie ze skał metamorficznych: gnejsów, łupków ale również i marmurów. Skały metamorficzne zawierają inkluzje granitów i gabra. Na skałach prekambryjskich znajdują się skały proterozoiczne, paleozoiczne oraz mezozoiczne, głównie osadowe oraz wulkaniczne. Na Ziemi Enderby występują prawdopodobniej najstarsze skały na Ziemi, enderbity datowane na 3,9 mld lat. Budowa geologiczna jest zbliżona do budowy Afryki, Australii oraz tarczy brazylijskiej, z którymi Antarktyda w przeszłości tworzyła superkontynent Gondwanę. Ze względu na brak aktywności sejsmicznej warstwy skalne są ułożone niemal poziomo.

Nikiel (Ni, łac. niccolum) - pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Został odkryty w roku 1751 przez Cronstedta. W 1804 otrzymano go po raz pierwszy w stanie czystym. Przed naszą erą był używany w stopach z miedzią i cynkiem.
Porosty (łac. Lichenes) – tradycyjna nazwa licznej grupy grzybów (ponad 20% wszystkich gatunków grzybów (Fungi), określanych jako zlichenizowane, tworzących obligatoryjne symbiozy głównie z prokariotycznymi cyjanobakteriami (Cyanobacteria) lub eukariotycznymi zielenicami (Chlorophyta). Jako samodzielna jednostka taksonomiczna, przestała istnieć w 1981 roku, w wyniku zmian wprowadzonych przez Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Botanicznej. Pojęcie to ujmowane jest obecnie w kategoriach ekologicznych (podobnie jak grzyby mikoryzowe), a nie systematycznych.

Niemal cała jednostka jest pokryta grubą warstwą lądolodu, wychodnie skał znajdują się jedynie na wybrzeżu oraz szczytach gór i oazach.

Młoda platforma paleozoiczna

Góry Transantarktyczne

Młoda platforma paleozoiczna znajduje się w środkowo-zachodniej części Antarktydy. Jest bardziej urozmaicona niż platforma prekambryjska, gdyż zawiera góry, w tym najstarsze góry na kontynencie, Góry Rossa, powstałe prawdopodobnie w orogenezie kaledońskiej. Góry na Antarktydzie powstały w trakcie tych samych ruchów górotwórczych, które wypiętrzyły Andy w Ameryce Południowej oraz góry w Nowej Zelandii. Platforma ta jest zbudowana ze zmetamorfizowanych skał z proterozoiku (łupki, gnejsy) oraz kambryjskich skał okruchowych; skały te są uzupełnione intruzjami skał magmowych. Na skałach budujących platformę znajdują się, powstałe podczas orogenezy alpejskiej, skały okruchowe (piaskowce, łupki), z których są zbudowane góry Ellswortha, Ziemia Ellswortha oraz Ziemia Coatsów. Młoda platforma paleozoiczna została ostatecznie wykształcona przez wulkanizm, szczególnie we wschodniej części.

Wyż baryczny - w meteorologii obszar podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, w którym najwyższe ciśnienie jest w środku układu, skąd na wszystkie strony maleje. Wartość izobar maleje na wszystkie strony lub rośnie do środka.
Trzęsienie ziemi – gwałtowne rozładowanie naprężeń, nagromadzonych w skorupie ziemskiej w wyniku przejściowego zablokowania ruchu warstw skalnych, poruszających się wzdłuż linii uskok Uwalniająca się przy tym energia w około 20% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych, z których część dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych.

Strefa fałdowań alpejskich

Wulkan Erebus

Strefa fałdowań alpejskich jest najmłodszą, najbardziej górzystą, najmniejszą i najbardziej rozczłonkowaną częścią Antarktydy. W jej skład wchodzi Półwysep Antarktyczny. Dalej jednostka ta ciągnie się wzdłuż wybrzeża Oceanu Spokojnego. Strefa fałdowań alpejskich jest zbudowana głównie ze skał metamorficznych paleozoiku i triasu oraz skał okruchowych i węglanowych, sfałdowanych na początku mezozoiku. Powszechnie występują bazalty i andezyty powstałe w kenozoiku. Strefa fałdowań alpejskich jest jedynym obszarem aktywnym sejsmicznie w tej części świata. Trzęsienia ziemi są notowane na archipelagu Sandwich Południowy, na Szetlandach Południowych oraz wzdłuż podmorskich wzniesień południowego Pacyfiku. W strefie fałdowań alpejskich znajduje się jedyny czynny wulkan, Erebus. Strefa fałdowań alpejskich dawniej była traktowana, wraz z młodą platformą paleozoiczną jako część jednostki geologicznej Antarktyda zachodnia, obecnie ten termin ma wyłącznie znaczenie geograficzne.

Roald Engelbregt Gravning Amundsen (ur. 16 lipca 1872 w Borge, ob. Fredrikstad w okręgu Østfold w Norwegii, zaginął 18 czerwca 1928 w Arktyce) – norweski badacz polarny, pierwszy zdobywca bieguna południowego.
Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".

Bogactwa mineralne

Antarktyda jest bogata w surowce mineralne, głównie węgiel kamienny, szczególnie na Ziemi Wiktorii. Poza węglem zostały odkryte rudy żelaza, miedzi, złota, srebra, ołowiu, miki, kryształu, berylu, molibdenu, niklu, cynku i tytanu. Jednakże zgodnie z traktatem antarktycznym ich wydobycie nie jest dozwolone.

Mchy (Bryophyta) – . W rozwoju mchów wyróżnia się dwa następujące po sobie pokolenia: płciowe (gametofit) wytwarzające gametangia (plemnie i rodnie) oraz bezpłciowe (sporofit) wytwarzające zarodniki.
Wieloryb – potoczna nazwa niektórych ssaków z rzędu waleni o większych rozmiarach. Wieloryby są największymi zwierzętami zamieszkującymi Ziemię. Od wieków poławiane dla mięsa, a przede wszystkim dla tłuszczu i spermacetu. Wieloryby, w odróżnieniu od ryb, mają płetwy poziome, a nie pionowe, dzięki czemu szybciej pływają.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)