Anton Bernolák - Polski Serwis Naukowy

Anton Bernolák (ur. 3 października 1762 w Slanicy – zm. 15 stycznia 1813 w Nowych Zamkach) – słowacki językoznawca i ksiądz katolicki. Pierwszy skodyfikował i opracował reguły pisowni i gramatyki języka słowackiego.

Życiorys

W latach 1774–1778 uczęszczał do gimnazjum w Rużomberku. Później w latach 1778-1780 jako seminarzysta studiował retorykę i filozofię w Bratysławie, a w latach 1780-1782 filozofię w Trnawie. Rozpoczęte studia teologiczne w Wiedniu (1782-1784) ukończył w 1787 roku w generalnym seminarium duchownym w Bratysławie. Pierwszą miejscowością, w której posługiwał, była wieś Čeklís w powiecie Senec - dzisiejsze Bernolákovo. W latach 1791 – 1797 pracował jako sekretarz wikariusza archidiecezji w Trnawie. Od maja 1797 roku aż do śmierci był proboszczem w Nowych Zamkach.

Seminarium duchowne (z łac. szkółka roślin, od semen – nasienie, seminis – narybek, latorośl) – w Kościołach chrześcijańskich specjalny dom, w którym kandydaci do stanu duchownego odbywają intensywną formację teologiczną, moralną i naukową.

Ortografia (z gr. ορθο- ortho- = "poprawny" i γραφος -grafos = "piszący") inaczej pisownia – zbiór zasad i norm regulujących sposób zapisu słów danego języka za pomocą liter alfabetu lub innych symboli. W skład zasad ortograficznych wchodzą również zasady dot. interpunkcji, natomiast typografia jest osobnym zagadnieniem.

W okresie studiów był zafascynowany reformą oświeceniową Marii Teresy i Józefa II. Stał się propagatorem słowackiego odrodzenia narodowego. Swoją uwagę skierował na językoznawstwo. W tym czasie podjął się zadania kodyfikacji i ujednolicenia języka słowackiego. Ortografię i gramatykę w dużej mierze oparł na dialekcie okolic Trnawy, niektóre elementy pochodziły z dialektów centralnych. Do rozpoczętego dzieła włączyli się również m.in. Juraj Fándly, Jozef Ignác Bajza, Ján Hollý, Alexander Rudnay, Martin Hamuljak. Działania podjęte przez Bernoláka doprowadziły do powstania ruchu, który przez kolejne 50 lat w pełni przeprowadził proces kodyfikacji języka słowackiego. Przyczynili się do tego m.in. Ľudovít Štúr, Jozef Miloslav Hurban, Michal Miloslav Hodža.

Maria Teresa Habsburg (ur. 13 maja 1717 w Wiedniu, zm. 29 listopada 1780 tamże) – córka cesarza Karola VI Habsburga i księżniczki Elżbiety von Braunschweig-Wolfenbüttel, córki Ludwika Rudolfa, księcia brunszwickiego na Lüneburgu, królowa Czech i Węgier, niekoronowana cesarzowa rzymsko-niemiecka od 1745.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Dzieła

Divux rex Stephanus, magnus Hungarorum apostolus – Trnawa 1782.

Kritická filoogická rozprava o slovanských písmenách (Dissertatio-critica de literis Slavorum) – zbiorowe dzieło seminarzystów bratysławskich, które powstało pod kierownictwem Antona Bernoláka, 1787.

Stručná a zároveň ľahká ortografia (Linguae Slavonicae… compendiosa simul et facilis Orthographia) – podręcznik z nowymi zasadami ortograficznymi, 1787.

Slovenská gramatika (Gramatica Slavica) – podręcznik do gramatyki języka słowackiego, Bratysława 1790; w 1817 roku ukazał się w niemieckojęzycznym przekładzie.

Toto maličké písmo má sa pánovi Anti-Fándlymu do jeho vlastních ruk odevzdať, – dzieło polemiczne, 1790.

Etymológia slovanských slov (Etymológia vocum slavicarum) – podręcznik etymologiczny, Trnawa 1791.

Ňečo o epigrammatéch – 1794.

Ešče ňečo o epigrammatéch, anebožto málorádkoch M. W. P. Jozefa Bajza… (Vidané v Poli elízíském teho roku 1794) – dzieło napisane jako polemika z Jozefem Ignácym Bajzą, 1794.

Príhodná kázeň pri primíciách Jozefa Kunsta – kazanie, 1795.

O vážnosťi a ucťivosťi satvu kňažského príhodná kázeň – 1795.

Katechizmus z otázkami a odpoveďami… – 1796.

Na smrť… Stocsko Jurka – 1803.

Pohrebná kázeň – 1803.

Halottas beszéd – 1809.

Be-ik- tató beszéd – 1809.

Slowár Slowenskí, Česko-Laťinsko-Ňemecko-Uherskí – sześciotomowy słownik, który miał być podręcznikiem norm tworzenia słów (wydał go dopiero kanonik Juraj Palkovič w Budíně po śmierci Bernoláka), 1825/1827.

Pamiątki

Pomnik z brązowym posągiem Bernoláka na wyspie Slanický ostrov na Jeziorze Orawskim, przeniesiony tu z zatopionej wodami jeziora wsi Slanica.

Przypisy

J. Skowronek, M. Tanty, T. Wasilewski: Słowianie południowi i zachodni VI – XX wiek. s. 188.

Bibliografia

K. Habovštiaková: Bernolákovo jazykovedné dielo. Bratysława: 1968.

J. V. Gajdoš: Knižnica Antona Bernoláka. Martin: 1970.

J. Skowronek, M. Tanty, T. Wasilewski: Słowianie południowi i zachodni VI – XX wiek. Wyd. 1. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005. ISBN 83-05-13401-6.

Słowacy (Slováci) – naród słowiański, zamieszkujący głównie Słowację – stanowią 86% jej mieszkańców (4,5 mln); mniejszości słowackie zamieszkują także Czechy , Węgry i Polskę (Orawa i Spisz- około 1700 osób). Mówią językiem słowackim. Większość Słowaków jest katolikami, mniejszość stanowią protestanci i grekokatolicy.

Powiat Senec (słow. okres Senec) – słowacka jednostka podziału administracyjnego znajdująca się w kraju bratysławskim, zajmuje obszar 360,63 km². Powiat Senec zamieszkiwany jest przez 51 825 obywateli (w roku 2001), z czego 20,4% stanowi mniejszość węgierska. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 143,71 osób na km².

Linki zewnętrzne

Anton Bernolák