Antoni Purtal ps. Szczerba, Janek (ur. 12 czerwca 1895 w folwarku Roskosz (gmina Kąkolewnica w powiecie radzyńskim), zm. 30 maja 1943 w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz w Oświęcimiu) – działacz PPS, członek i uczestnik zamachów Pogotowia Bojowego PPS w 1918 Uczestnik I i III powstania śląskiego. Z pierwszego zawodu stolarz. Potem drukarz i dziennikarz. Radny, pracownik samorządowy, członek zarządu miasta i wiceprezydent Łodzi w 1939. Organizator działalności podziemnej PPS-WRN. Więzień obozów koncentracyjnych.

W podziemnej PPS

Syn robotnika folwarcznego Mateusza i Marii z domu Zajączkowskiej. Ukończył trzyoddziałową szkołę elementarną w Siedlcach. W 1905 przybył wraz z rodzicami do Łodzi, gdzie rozpoczął praktykę stolarską. W tym czasie działał w Towarzystwie Abstynentów „Przyszłość”, a następnie Resursie Rzemieślniczej. W lipcu 1914 otrzymał dyplom czeladniczy i rozpoczął pracę w zakładzie stolarskim Goldberga. Pod koniec 1915 przystąpił wraz z bratem Janem do Polskiej Partii Socjalistycznej.

Początkowo organizował w mieszkaniu rodziców zebrania robotników drzewnych. Na polecenie władz okręgowych PPS, od czerwca 1916 w pałacyku fabrykanta Roberta Schweikerta przy ul. Nowo-Spacerowej (gdzie jego ojciec był portierem) zorganizował tajną drukarnię PPS. W pracę drukarni zaangażowani byli Rodzice Purtala i jego rodzeństwo.

W 1917 wstąpił do Pogotowia Bojowego PPS. Do lipca 1918 był Instruktorem okręgowym (dowódcą) Okręgu Pogotowia Bojowego PPS w Łodzi. Był chorążym sztandaru PPS w czasie demonstracji 1 maja 1917 Demonstracja została zatrzymana przez policję i przerodził się w pierwszą walkę uliczną PPS z oddziałami niemieckimi. W tym czasie Purtal wraz z bratem uczestniczył w organizowaniu Związku Zawodowego Robotników Przemysłu Drzewnego. Razem zostali wybrani do zarządu związku. Był również współpracownikiem warszawskiego pisma PPS „Jedność Robotnicza” redagowanego przez Feliksa Perla i Mieczysława Niedziałkowskiego.

Pod koniec 1917 na polecenie Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS zorganizował większą tajną drukarnię, z uwagi na zwiększające się potrzeby wydawnicze PPS. W grudniu wynajął lokal na ulicy Pańskiej 77 pod pozorem otwarcia warsztatu stolarskiego. W drukarni, która ruszyła od początku 1918 drukowano organ Łódzkiego Okręgowego Komitetu Robotniczego „Łodzianin” oraz inne pisma PPS i POW. W nocy z 25 na 26 lipca 1918 r. drukarnia została przypadkowo odkryta przez patrol policji niemieckiej. W czasie ucieczki Purtal oraz Jan Andrzejczak „Pawłowski”, zabili w obronie dwóch ścigających ich policjantów. Następnego dnia otrzymali od przewodniczącego OKR PPS Aleksandra Napiórkowskiego fałszywe paszporty. Purtal pod nazwiskiem „Aleksander Zajączkowski” udał się do Warszawy.

W Warszawie przeniesiony został bezpośrednio pod dowództwo komendanta Sztabu Bojowego Pogotowia Bojowego PPS Józefa Korczaka. Na jego polecenie w dniu 1 października 1918 r. Antoni Purtal i Czesław Trojanowski dokonali zamachu na dr Ericha Schultze, naczelnika niemieckiej policji politycznej w Warszawie. Pierwszy strzelał Purtal, powalając komisarza na chodnik, potem Trojanowski. Schultze został zabity. Za swój czyn, w dniu 11 listopada 1921, Antoni Purtal został udekorowany jako pierwszy cywil w II Rzeczypospolitej przez Józefa Piłsudskiego Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari. Po ukończeniu kursu instruktorów bojowych, został w listopadzie skierowany do Lublina.

13 listopada 1918 w trakcie demonstracji PPS na rzecz wsparcia rządu Ignacego Daszyńskiego, obok: Mieczysława Mańkowskiego, Józefa Korczaka, Karola Andersa, Haliny Chełmickiej, Zygmunta Zaremby i Tadeusza Szturm de Sztrema znalazł się w delegacji, która za zgodą Józefa Piłsudskiego zawiesiła czerwony sztandar Pogotowia Bojowego PPS na wieży Zamku Królewskiego w Warszawie

W listopadzie 1918 wrócił do Łodzi. Został członkiem Milicji Ludowej, oraz kierował w jej strukturach sekcją wywiadowczą. W maju rozpoczął pracę w samorządzie. W sierpniu 1919 walczył jako ochotnik w I powstaniu śląskim. W trakcie powstania pojmał w Katowicach i przewiózł przez granicę niemieckiego szpiega Wielowiejskiego.

Brał udział w szkoleniach wojska i PPS ochotników do walk na Śląsku. Według jednej z hipotez Romualda Kaczmarka – w 1920 r. Purtal w ramach Związku Obrońców Ojczyzny służył w I Oddziale Partyzanckim na tyłach armii bolszewickiej w okolicach Grodna. W 1921 wziął również udział w walkach w III powstania śląskiego w ramach dywersyjnej „Grupy Destrukcyjnej Wawelberga”. Został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari Nr 4988.