Antonio Salieri (ur. 18 sierpnia 1750 w Legnano, zm. 7 maja 1825 w Wiedniu) – włoski kompozytor, kapelmistrz i pedagog urodzony w Republice Weneckiej, który jednak całe swe dorosłe życie spędził w Wiedniu jako poddany dynastii Habsburgów.

Salieri miał duży wpływ na rozwój XVIII-wiecznej opery, ukształtował wiele charakterystycznych cech ówczesnej opery, a jego muzyka wywarła wpływ na twórczość wielu ówczesnych kompozytorów. Autor 39 oper oraz licznych symfonii, kantat, mszy (m.in. Requiem) i oratoriów.

Mianowany na stanowisko kapelmistrza opery włoskiej przy dworze cesarskim, które piastował w latach 1774-1792, przyczynił się do dominacji języka włoskiego w operze wiedeńskiej. W czasie swojej kariery komponował również dla teatrów operowych w Wenecji, Rzymie i Paryżu. Jako kapelmistrz cesarski od 1788 do 1824 był odpowiedzialny za muzykę w kaplicy cesarskiej i przyległej do niej szkole. Był jednym z najbardziej cenionych i mających wzięcie pedagogów muzycznych tamtych czasów.

Od początku XIX wieku muzyka Salieriego powoli znikała z repertuarów i słuchana była coraz rzadziej, aż do lat 80-tych XX wieku, kiedy za sprawą filmu "Amadeusz" Salieri częściowo odzyskał dawną sławę. Dziś jego muzyka cieszy się umiarkowaną popularnością, a część jego oper wróciła na sceny.

Życiorys

Antonio Salieri rozpoczął swoją edukację muzyczną w rodzinnym mieście Legnano, na początku uczył go brat Francesco Salieri. W roku 1763 lub 1764 zmarli oboje jego rodzice, a niedługo później został podopiecznym weneckiego szlachcica Giovanni Mocenigo. Żyjąc w Wenecji kontynuował naukę muzyczną, aż został zauważony przez kompozytora Floriana Leopolda Gassmanna, który pod wrażeniem talentu Salieriego zabrał go ze sobą do Wiednia, gdzie osobiście kierował i płacił za jego dalszą edukację.

W 1766 roku Gassmann wprowadził Salieriego na występy muzyki kameralnej odbywające się podczas kolacji cesarza Józefa II. Salieri szybko zrobił wrażenie na cesarzu, który pozwolił Gassmannowi przyprowadzać podopiecznego tak często, jak chciał. W roku 1770 Salieri skomponował swoją pierwszą operę Le donne letterate, która odniosła umiarkowany sukces. Rok później nowa opera Salieriego Armida została przetłumaczona na język niemiecki i zdobyła dużą popularność w niemieckich landach, co dało Salieriemu reputację innowacyjnego kompozytora współczesnego.

W 1774 Salieri poślubił Therese Helferstorfer, córkę niedawno zmarłego finansisty i urzędnika dworskiego skarbca. Przez następne 3 lata Salieri koncentrował się głównie na dyrygowaniu operze włoskiej w Wiedniu i udzielaniu lekcji muzyki. W latach 1778-1780 odbył podróż do Włoch, w czasie której tworzył dla opery La Scala w Mediolanie. Podróż ta sprawiła, że zyskał sławę międzynarodową. Po powrocie do Wiednia wciąż komponował opery, libretta pisali dla niego m.in. Pietro Metastasio oraz Lorenzo da Ponte.

W 1788 roku, po śmierci Josepha Bonno, został mianowany kapelmistrzem kaplicy cesarskiej, które to stanowisko piastował aż do swojej śmierci w roku 1824. W apogeum zagranicznej sławy Salieriego, wraz ze śmiercią Józefa II w 1789 roku zaczęły maleć jego wpływy w Wiedniu. Śmierć ta pozbawiła Salieriego jego największego patrona i zmieniła jego położenie polityczne. W roku 1792 został emerytowany na stanowisku kapelmistrza opery włoskiej. W ostatnich latach życia poświęcił się niemal wyłącznie tworzeniu dzieł o tematyce religijnej. Kontynuował też nauczanie młodych muzyków, w tym kompozytorów - uczył między innymi Beethovena, Schuberta, Liszta i wielu innych wybitnych przedstawicieli wczesnego romantyzmu. Salieri, pamiętając o pomocy, jaką w młodości otrzymał od Gassmanna, większości lekcji udzielał bezpłatnie.

Przez ostatnie półtora roku życia Salieri cierpiał na demencję i został powierzony opiece ośrodka zajmującego się osobami chorymi. Zmarł w Wiedniu 7 maja 1825 roku.

Mozart i Salieri

Salieri jest współcześnie znany między innymi z filmu "Amadeusz", w którym rywalizował z Wolfgangiem Amadeuszem Mozartem. Nie wiadomo, czy i w jakim stopniu Mozart i Salieri współzawodniczyli ze sobą, jest to tylko przypuszczenie utrwalone m.in. przez film Formana. Nikołaj Rimski-Korsakow skomponował również operę Mozart i Salieri, która także opowiada o obu kompozytorach. Faktem zaś jest to, że obaj żyli i tworzyli w tym samym mieście i tym samym czasie, co musiało skłaniać również im współczesnych wiedeńczyków do porównań.

Najważniejsze opery Antonio Salieriego

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Antonio Salieri