Antwerpia - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 51°13′N 4°23′E / 51.217, 4.383

Panorama miasta z katedrą

Stacja kolejowa

Zamek Het Steen

Antwerpia (flam. Antwerpen, wym. [ˈɑntˌʋɛrpə(n)]; fr. Anvers, wym. [ɑ̃vɛʁs]) – miasto w północnej Belgii (Flandria), położone nad Skaldą. Miasto wraz z Berchem, Berendrecht-Zandvliet-Lillo, Borgerhout, Deurne, Ekeren, Hoboken, Merksem, Wilrijk tworzy aglomerację.

Tielman Susato, in. formy imienia także Tielmann lub Tylman (ur. ok. 1510/1515 - zm. ok. 1570 w Sztokholmie) - flamandzki kopista muzyczny, instrumentalista, kompozytor, wydawca muzyczny i dyplomata działający w Antwerpii.
Georges (George) Koltanowski (ur. 17 września 1903 w Antwerpii, zm. 5 lutego 2000 w San Francisco) – amerykański szachista belgijskiego pochodzenia, wybitny dziennikarz, sędzia i działacz szachowy.

W 2011 roku miasto to otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Młodzieży.

Dane ogólne

Centrum przemysłowe, handlowe, finansowe i naukowe, m.in. uniwersytetu (w 2003 roku połączyły się trzy niezależne instytucje o randze uniwersyteckiej), Akademia Sztuk Pięknych, Konserwatorium Królewskie, Instytut Medycyny Tropikalnej, Akademia Morska. Siedziba 40 banków, wielu towarzystw ubezpieczeniowych, spółek akcyjnych, giełdy.

Miluza (franc., ang., wł. Mulhouse, niem. Mülhausen, alzacki Milhüsa) leży we wschodniej Francji i jest największym miastem departamentu Górny Ren, a drugim największym w Alzacji po Strasburgu. Leży nad rzekami Doller i Ill, dopływami Renu.
Bitwa pod Waterloo miała miejsce 18 czerwca 1815 roku i była ostatnią bitwą Napoleona Bonaparte. Były cesarz Francuzów powrócił niespodziewanie z wygnania na Elbie i objął rządy na okres 100 dni. W krótkim czasie zebrał ponad 70-tysięczną armię, z którą ruszył w kierunku Brukseli, gdzie stały nierozwiązane jeszcze armie VI koalicji: angielska Wellingtona i pruska Blüchera. Po dwóch zwycięskich starciach 16 czerwca pod Quatre Bras i Ligny Napoleon stanął oko w oko z Wellingtonem pod Waterloo. Zwycięska początkowo bitwa po nadejściu armii Blüchera przemieniła się w klęskę, a armia francuska przestała istnieć. Napoleon musiał ponownie abdykować w dniu 22 czerwca.

Historia

pierwsze dane o Antwerpii z VIII wieku

prawa miejskie od 1291

w XVI wieku najważniejsze i najbogatsze handlowe miasto Europy

rok 1531 – założenie pierwszej na świecie giełdy

rok 1605 (XVII w.) – pierwsze czasopismo tygodniowe z nowinkami polityczno-handlowymi

Akademia Sztuk Pięknych zał. w 1663 r.

od połowy XVII wieku do roku 1870 walki religijne

regres rozwoju miasta i jego ponowny rozwój po pogłębieniu Skaldy i utworzeniu połączenia z Mozą za pomocą Kanału Alberta

w XIX wieku wybudowano port wojenny i twierdzę

w 1920 roku w mieście odbyły się Letnie Igrzyska Olimpijskie.

4 września 1944 miasto zostało wyzwolone spod okupacji niemieckiej. W ostatnich miesiącach wojny port w Antwerpii odegrał kluczową rolę w transporcie zaopatrzenia dla sił alianckich w Europie Zachodniej. Z tego powodu był celem dla niemieckich pocisków V-1 i V-2.

Do XV wieku

Dzięki wykopaliskom wiadomo, że zakole rzeki tak jak wiele miast flamandzkich było zamieszkiwane już w czasach romańskich czyli w II i III wieku. Antwerpia wyrosła z dwóch osad: aanwerp i Caloes, położonych 500 metrów na południe. Fortyfikacja została zbudowana w VII wieku. W tym samym czasie rozpoczęła się też chrystianizacja tego obszaru. W IX wieku Antwerpia została częścią Lotaryngii.

Letnie igrzyska olimpijskie - międzynarodowe zawody sportowe organizowane co 4 lata przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski. Należą do największych i najbardziej popularnych zawodów sportowych na świecie. Zwycięstwo na igrzyskach olimpijskich uznawane jest przez sportowców większości dyscyplin za najbardziej prestiżowe osiągnięcie.
Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.

Pod koniec X wieku Antwerpia została margrabiostwem (prowincją graniczną) Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Granicą była rzeka Skalda. Hrabstwo Flandrii leżało po drugiej stronie rzeki. W XII wieku Święty Norbert ufundował opactwo świętego Michała w Caloes. Kanonicy z małego kościoła, który znajdował się w Caloes przenieśli się na północ i utworzyli nową parafię w kaplicy Naszej Pani, która z czasem została przekształcona w katedrę.

Diament – minerał z gromady pierwiastków rodzimych. Nazwa pochodzi od gr. ἀδάμας adamas (dopełniacz ἀδάμαντος adamantos, łac. diamentum) = "niepokonany, niezniszczalny" i nawiązuje do wyjątkowej twardości tego minerału. Jest najtwardszą znaną substancją z występujących w przyrodzie.
Igrzyska VII Olimpiady, nazywane zwykle Letnie Igrzyska Olimpijskie Antwerpia 1920, rozgrywane były w Antwerpii (Belgia) między kwietniem, a wrześniem 1920.

Miasto, które należało wówczas do księstwa Brabancji rozwijało się dość szybko. W XIV wieku Antwerpia stała się najważniejszym centrum handlowym i finansowym zachodniej Europy – zyskała ona tę reputację głównie dzięki portowi morskiemu i wełnie.

W 1356 roku miasto zostało włączone do hrabstwa Flandrii i przez to straciło wiele przywilejów, przeważnie na korzyść Brugii. Pięćdziesiąt lat później fortuna się odwróciła i rozpoczęła się złota era dla Antwerpii – stała się ona ważnym centrum ówczesnego świata. Miasto było centrum handlowym i kulturalnym. najbardziej znane osobistości tej epoki to malarze Quinten Metsys i Pieter Bruegel, drukarz Christophe Plantin, humaniści i naukowcy: Justus Lipsius, Merkator, Rembert Dodoens i Abraham Ortelius.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego , (niem.) Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ ,Sacrum Imperium 1157 , Sacrum Romanum Imperium - pierwsza wzmianka 1254, do 1512 Święte Cesarstwo Rzymskie, niem. Heiliges Römisches Reich , (łac.) Sacrum Romanum Imperium , nazwa odwołująca się do idei jak i tworu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy.

XVI-XXI wiek

Jednakże druga połowa XVI wieku to polityczno-religijno walka pomiędzy protestantami z północy i katolicką Hiszpanią. Mamy wtedy do czynienia z ikonoklazmem (1566), Hiszpańską Furią (1576) i ostatecznie upadkiem Antwerpii (1585). Po upadku miasta, znalazło się ono ponownie pod rządami Filipa II i północne Niderlandy zamknęły rzekę Skaldę. Z ekonomicznego punktu widzenia była to klęska. Co więcej nie tylko protestanci opuścili miasto, ale także handlarze i elita intelektualna. Miasto, które w 1570 liczyło 100000 mieszkańców, w 1590 miało ich tylko 40000.

Filip II (ur. 21 maja 1527 w Valladolid, zm. 13 września 1598 w Eskurialu) – król Neapolu i Sycylii w latach 1554-1598, władca Niderlandów w latach 1555-1598, król Hiszpanii w latach 1556-1598 i Portugalii w latach 1580-1598 (jako Filip I) z dynastii Habsburgów.
Justus Lipsius, Joost Lips lub Josse Lips (ur. 18 października 1547 w Overijse, zm. 23 marca 1606 w Lowanium) - flamandzki filozof, filolog klasyczny i historyk. Jeden z najwybitniejszych znawców języka, historii i kultury starożytnego Rzymu.

Jednakże miasto rozwijało się kulturalnie do połowy XVII wieku, dzięki malarzom taki jak Rubens, Antoon van Dyck, Jacob Jordaens i Dawid Teniers, rzeźbiarskim rodzinom Quellinów i Verbrugghenów, drukarzom takim jak Jan Moretus, itd.

Niewiele działo się pomiędzy rokiem 1650 i XIX stuleciem – rzeka Skalda pozostawała ciągle zamknięta i Antwerpia stała się prowincjonalnym miasteczkiem. Pod rządami Austrii (1715-1792) Józef II próbował siłą uwolnić rzekę, ale plan się nie powiódł. W 1795, pod okupacją francuską, udało się uwolnić rzekę, ale statki natknęły się na angielską blokadę, ponieważ Napoleon Bonaparte uważał port w Antwerpii za pistolet wymierzony w serce Anglii. Choć prawdą było że w tym okresie miasto posiadało dość nowoczesny jak na tamte czasy port, w tym samym czasie kulturalne dziedzictwo było rozgrabiane i niszczone jak nigdy przedtem. Planowano nawet zburzyć katedrę.

General Motors Corporation (w skrócie GM) - amerykański koncern przemysłowy. Jedno z największych przedsiębiorstw na świecie. General Motors, najlepiej znany jest z produkcji samochodów, lecz także obecny jest na rynku produkcji silników okrętowych, instalacji przemysłowych, technologii komunikacyjnych oraz usług finansowych. Spółka publiczna od 20 grudnia 1916 roku notowana na Giełdzie Nowojorskiej (NYSE): GM (tzw. "Wall Street"). Główna siedziba znajduje się w Detroit w stanie Michigan. Koncern zatrudnia około 266 tys. pracowników (czerwiec 2008).
Ikonoklazm (gr. eikōn – "obraz"; klao – "łamać", "obrazoburstwo") – ruch szerzący się w VIII-IX wieku na terenach Bizancjum i państwa Franków oraz w Niderlandach w XVI w.

Po porażce Napoleona pod Waterloo (1815), Antwerpia na krótko została przyłączona do Północnych Niderlandów i cieszyła się dobrą passą aż do rewolucji belgijskiej w (1830) roku i ponownego zamknięcia Skaldy. Ostatecznie rzeka została otwarta w 1863 roku. Wtedy rozpoczął się trzeci dobry okres dla miasta. Ponowny rozwój ekonomiczny spowodował także rozwój kulturalny i wzrost międzynarodowego znaczenia miasta. W 1993 roku Antwerpia została wybrana Europejską Stolicą Kultury.

Język flamandzki (Vlaams) - zbiorcze określenie mocno zróżnicowanej grupy dialektów języka niderlandzkiego, należącego do języków germańskich, używanego jako macierzysty przez ok. 6 mln mieszkańców Belgii, głównie w jej północnej części - Flandrii. Od 1973 r., oficjalnym określeniem języka urzędowego jest "język niderlandzki" (Nederlands), niekiedy nazywany również językiem holenderskim, gdyż w wersji standardowej (szczególnie w języku oficjalnym - pisanym) jest niemal identyczny z językiem używanym w Holandii. Główne różnice w stosunku do języka niderlandzkiego, używanego w Holandii, polegają na odmiennych zasadach wymowy (w szczególności głosek "ch" oraz "r") oraz używaniu innych wyrażeń na określenie podobnych zjawisk. W 1980 r. Holandia i Belgia podpisały traktat o unii języka niderlandzkiego (Nederlandse Taalunie), efektem którego było m.in. wprowadzenie w 1995 r. zmian w oficjalnym słowniku języka niderlandzkiego. Określenie język flamandzki w odniesieniu do jednego z trzech języków oficjalnych Belgii prawdopodobnie wzięło się od nazwy Flamandów, grupy etnicznej, posługującej się tym zespołem dialektów.
Pierre Chaunu (ur. 17 sierpnia 1923 w Belleville-sur-Meuse, zm. 22 października 2009 w Caen) – francuski historyk; jego prace dotyczą historii Francji, Hiszpanii, dziejów Kościoła, historiozofii i historii cywilizacji.

Podczas II wojny światowej Antwerpia została wyzwolona 4 września 1944 przez oddziały brytyjskie. Wraz z miastem został zdobyty wielki port w nieuszkodzonym stanie. Po wyparciu oddziałów niemieckich z ujścia Skaldy i otworzeniu drogi do portu, miasto stało się ważnym centrum zaopatrzeniowym dla sił alianckich w Europie Zachodniej. Jako takie było celem ataków rakiet V-2 (w miasto trafiło ponad 1600 tych rakiet, około 50% z wszystkich wystrzelonych które dotarły do celów) i pocisków V-1. Miasto było również celem nieudanej niemieckiej ofensywy w Ardenach w grudniu 1944.

Christophe Plantin (ur. między 1514 a 1520, zm. 1589) - jeden z najsłynniejszych drukarzy Odrodzenia, księgarz i introligator. W 1555 r. założył w Antwerpii oficynę wydawniczą znaną jako Officina Plantiniana. W wyniku zatargu z cenzurą Plantin zmuszony był zamknąć drukarnię, po czym powrócił do Paryża. Do Antwerpii powtórnie wraca w roku 1563 i wznowił tu działalność drukarską. Na szeroką skalę wykorzystywał ilustracje drzeworytowe i miedziorytowe w wydawanych przez siebie dziełach, głównie naukowych i religijnych, najsłynniejsze z nich to Biblia polyglota wyd. w latach 1569 - 1573. Po śmierci Plantina firmę przejął J. Moretus, a w XVII wieku miedziorytów dostarczali firmie między innymi tak sławni artyści, jak Rubens i Rembrandt. Officina Plantiniana istniała do 1876 roku.
Abraham Ortelius (ur. 2 kwietnia 1527 w Antwerpii, zm. 28 czerwca 1598 w Antwerpii) – flamandzki geograf, kartograf, historyk i wydawca map. Pochodził z Niderlandów. W 1570 w Antwerpii wydał pierwszy usystematyzowany zbiór map świata Theatrum Orbis Terrarum. Atlas ten zawierał również mapę Polski. Do 1612 r. wydano około 45 edycji tego dzieła. W kolejnych wydaniach mapy w atlasie były aktualizowane i poprawiane. Wydawnictwo to ukazało się w kilku językach na świecie.

Zabytki i turystyka

gotycka katedra NMP (Onze-Lieve-Vrouwekatedraal) z XIV-XVI wieku

kościół św. Pawła z XVI wieku

kościół Karola Boromeusza

Grote Markt – renesansowy ratusz i XVI-wieczne kamieniczki oraz rzeźba Brabo

forteca Steen, nad Skaldą z XII wieku

Torengebouw – zabytkowy drapacz chmur

Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych (Koninklijk Museum voor Schone Kunsten) dzieła między innymi Rubensa, Van Dycka, Frans Halsa i Jana Breugela (st.)

Museum Mayer van den Bergh

Muzeum Morskie (Nationaal Scheepvaartmuseum)

Muzeum Rubensa

Zoo (założone w 1843 roku)

Antwerpia Centralna – dworzec kolejowy zbudowany w 1905 roku

Katedra Najświętszej Marii Panny w Antwerpii jest jedną z najwyższych budowli sakralnych na świecie. Jest to największy i najbardziej znaczący kościół gotycki w Belgii. Jednak ze względu na liczne przebudowy jej styl nabrał cech nie tylko gotyku, lecz także renesansu, baroku, rokoko i innych. Budowa jej trwała prawie 200 lat. Rozpoczęta w roku 1352 roku, zakończona została 1521. Od tamtej pory góruje nad całym miastem do tej pory pozostając najwyższym budynkiem Antwerpii. Na przestrzeni wieków przeszła ona bardzo wiele, m.in. grabieże, pożar, demolowanie przez protestantów i inne.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)