Apokalipsa Eliasza - Polski Serwis Naukowy

Apokalipsa Eliasza – anonimowy apokryf, który autor opisuje jako objawiony przez anioła. Dziś są znane dwie wersje Apokalipsy: koptyjska (chrześcijańska, tylko fragmenty) i hebrajska (żydowska). Tytuł pochodzi od wzmianki w tekście o Eliaszu, chociaż nie ma żadnego innego powodu, aby przypuszczać, że to on jest autorem.

Epifaniusz z Salaminy (Epiphanius, Epiphaneios; ur. ok. 315, zm. 403) - pisarz kościelny, biskup Salaminy na Cyprze, święty i uznawany za Ojca Kościoła przez Kościół katolicki.

Apokryf (gr. ἀπόκρυφος, ápókryphos – ukryty, tajemny) – określenie używane obecnie głównie w kontekście ksiąg o zabarwieniu religijnym z okresu przełomu naszej ery, które Kościół katolicki uważa za nienatchnione, w szczególności to księgi niewchodzące w skład Biblii.

Datowanie i pochodzenie

Apokalipsa Eliasza jest wymieniona m.in. w Liście Sześćdziesięciu Ksiąg, Stichometrii Nikifora, streszcza ją Pseudo-Atanazy, a w swoich listach Mechitar, Orygenes czy Ambrozjaster twierdzą, że Paweł w 1 Kor 2,9 cytuje Apokalipsę Eliasza:

Ani oko nie widziało, ani ucho nie słyszało, ani serce człowieka nie zdołało pojąć, jak wielkie rzeczy przygotował Bóg tym, którzy Go miłują.

Orygenes (gr. Ὠριγένης, Origenes, ok. 186-254) – jeden z najbardziej płodnych komentatorów Pisma Świętego w epoce patrystycznej. Zajmował się, podobnie jak później Hieronim ze Strydonu (330-420), egzegezą krytyczną oraz literalną; egzegezę alegoryczną doprowadził do szczytu rozwoju[1]. W zasadniczy sposób przyczynił się do ukształtowania tradycji teologicznej Szkoły Aleksandryjskiej. Znany jest również jako twórca, odrzuconej później przez Magisterium, teorii preegzystencji dusz[2]. Był wykształcony filozoficznie; razem z Plotynem studiował u Amoniusza Sakkasa. Jest zaliczany do pisarzy starochrześcijańskich, a także, mimo że niektóre jego teorie były błędne, do Ojców Kościoła.

Sąd Ostateczny - w różnych religiach ujawnienie historycznych owoców ludzkiego postępowania na rzecz dobra lub zła następujące po paruzji. Po raz pierwszy idea sądu ostatecznego pojawiła się w religii staroegipskiej.

Jeśli mieliby rację, oznaczałoby to, że Apokalipsa powstała przed św. Pawłem.

Epifaniusz twierdzi, że cytat z Ef 5,14 pochodzi z Apokalipsy Eliasza:

Zbudź się, o śpiący, i powstań z martwych, a zajaśnieje ci Chrystus.

Wersja żydowska Apokalipsy Eliasza została opublikowana przez Adolfa Jellinka i Mojżesza Buttenwiesera w 1897 roku. Theodor Zahn uważał, że Apokalipsa pochodzi z II w. n.e., ale inni uczeni odrzucają tak wczesną datę.

Zachowały się dwie wersje, ale uważa się, że pochodzą z tego samego oryginału, którego fragmenty mogłyby być podane przez Pawła. Wersja koptyjska została "schrystianizowana", a hebrajska – skrócona.

Modlitwa – najważniejszy rytuał i jedna z podstawowych form kultu religijnego. Polega na skierowaniu swoich myśli do istoty lub istot, mogących być lub będących przedmiotem kultu (bogowie, święci, aniołowie), czyli do sfery sacrum. Jeżeli modlitwa jest werbalizowana, określana jest jako ustna, jeżeli nie jest wokalizowana, nazywana jest modlitwą myślną.

Ambrozjaster (IV wiek) – imię anonimowego autora, który w drugiej połowie czwartego stulecia za pontyfikatu Damazego I (366-384) napisał Komentarze do Listów apostoła Pawła. W większości manuskryptów dzieło to przypisywane jest Ambrożemu lub Hilaremu. W niektórych manuskryptach nie wymienia się żadnego imienia, są również badacze, którzy za autora Komentarzy uznają Dekstera. Ambrozjaster jest również uważany za autora Zagadnień Starego i Nowego Testamentu.

Treść

Wersja koptyjska jest przeróbką z pięciu odrębnych, oryginalnych dzieł:

traktatu o poście i modlitwie;

"proroctw" dotyczących Asyryjczyków (wydarzenia opisane w "proroctwach" miały miejsce przed ich spisaniem). Nie stwierdzono z całą pewnością tożsamości królów wymienionych w tej sekcji;

opis przyszłego nadejścia "syna bezprawia", które chrześcijanie odnieśli do Antychrysta. Postać ta jest opisana szczegółowo, wspomniane jest o niej, że ma brwi sięgające uszu, chude nogi, że jest młoda ale łysa (z wyjątkiem kępki siwych włosów);

opis męczeństwa Eliasza, Henocha, Tabity i 60 mężczyzn;

opis zniszczenia "syna bezprawia" po Sądzie Ostatecznym.

Przypisy

Epifaniusz: Adversus Haereses. Oehler, s. 678.
Account Suspended

Bibliografia

Anna Kuśmirek. Sefer Elijahu – Żydowska apokalipsa Eliasza. „Studia Judaica”, s. 123-127, 1/2004.

Linki zewnętrzne

Treść wersji koptyjskiej (ang.)