Araukaria, igława (Araucaria Juss.) – rodzaj drzew iglastych z rodziny araukariowatych. Rodzaj liczy 19 gatunków. Dwa gatunki rosną w południowej części Ameryki Południowej, pozostałe we wschodniej Australii, na Nowej Gwinei i Nowej Kaledonii. Drzewa są wieczniezielone, dwupienne (rzadko jednopienne) i wyróżniają się regularnym pokrojem.

Nazwa rodzaju pochodzi od Indian Araukanów, rdzennych mieszkańców Chile, których tereny porastały drzewa tego rodzaju. Nasiona araukarii chilijskiej są jadalne i spożywane przez tubylców. Araukaria wyniosła jest uprawiana w klimacie umiarkowanym jako roślina pokojowa, w gruncie w cieplejszych obszarach znajdujących się pod wpływem klimatu umiarkowanego bywa uprawiana araukaria chilijska (młode rośliny wymagają jednak ochrony przed mrozem).

Morfologia

Pokrój  Zimozielone, wysokie drzewa (dorastają do 70 m). Gałęzie wyrastają w regularnych okółkach. Pąki są niepozorne - liście okrywają końce pędów. Młode drzewa są rozgałęzione od dołu. Z wiekiem pień się u dołu oczyszcza i starsze drzewa mają długi, nagi pień zakończony spłaszczoną koroną. Liście  Liścienie w liczbie od 2 do 4. Liście młodociane są igiełkowate, cienkie, ułożone są luźno i skrętolegle na pędzie. Dojrzałe liście są sztywne, łuskowate, jajowolancetowate lub szydlaste. Ściśle przylegają do siebie i są trwałe. Kwiaty  Rozdzielnopłciowe, kwiaty męskie i żeńskie rozmieszczone są na różnych roślinach (dwupienność). Męskie szyszki wyrastają na szczytach pędów pojedynczo lub w skupieniach. Składają się z wielu spiralnie ułożonych łusek z pylnikami (mikrosporangiami) składającymi się z 6–8 komórek. Są wydłużone i osiągają znaczne rozmiary, np. u A. muelleri do 25 cm długości. Szyszki żeńskie są kuliste, okazałe i ciężkie (u A. bidwillii osiągają do 30 cm długości i 5 kg wagi). Łuski w szyszkach żeńskich są spłaszczone i odłamują się po dojrzeniu. Na łuskach znajdują się przyrośnięte do nich pojedyncze zalążki. Nasiona Połączone z łuskami nasiennymi, wraz z którymi odpadają od osi szyszki. Na brzegu bywają lekko oskrzydlone.

Ulistniony pęd z szyszką araukarii chilijskiej

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Szyszki Araucaria bidwillii

Gałąź araukarii wyniosłej

Biologia

Kwiaty są wiatropylne. Szyszki dojrzewają w dopiero w drugim lub trzecim roku, po czym rozpadają się. Nasiona kiełkują epigeicznie lub hipogeicznie.

Systematyka

Jest to jeden z trzech współczesnych rodzajów z rodziny araukariowatych (Araucariaceae). Wyróżnia się w jego obrębie 19 gatunków łączonych w dwie sekcje:

Sekcja Araucaria (syn. sekcja Columbea) – szerokie liście, szyszki o średnicy przekraczającej 12 cm średnicy:

Araucaria angustifolia (syn. Araucaria brasiliana) – araukaria brazylijska, igława brazylijska – południowa Brazylia, północno-wschodnia Argentyna.

Araucaria araucana (syn. Araucaria imbricata) – araukaria chilijska, igława chilijska – centralne Chile, zachodnia Argentyna.

Araucaria bidwillii – wschodnia Australia.

Araucaria hunsteinii – Nowa Gwinea.

Sekcja Eutacta – liście wąskie, szyszki o średnicy poniżej 12 cm:

Araucaria bernieri – Nowa Kaledonia.

Araucaria biramulata – Nowa Kaledonia.

Araucaria columnaris – Nowa Kaledonia.

Araucaria cunninghamii – wschodnia Australia, Nowa Gwinea.

Araucaria heterophylla – araukaria wyniosła, igława wyniosła, jodełka pokojowa – Norfolk.

Araucaria humboldtensis – Nowa Kaledonia.

Araucaria laubenfelsii – Nowa Kaledonia.

Araucaria luxurians – Nowa Kaledonia.

Araucaria montana – Nowa Kaledonia.

Araucaria muelleri – Nowa Kaledonia.

Araucaria nemorosa – Nowa Kaledonia.

Araucaria rulei – Nowa Kaledonia.

Araucaria schmidii – Nowa Kaledonia.

Araucaria scopulorum – Nowa Kaledonia.

Araucaria subulata – Nowa Kaledonia.

Przypisy