Arbat

Ściana z graffiti poświęconym Wiktorowi Cojowi

Pomnik Aleksandra Puszkina z Natalią Gonczarową na Arbacie

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Arbat

Arbat lub Stary Arbat (ros. Арбат) – ulica w centrum Moskwy. Od jej nazwy pochodzi także nazwa tej części dzielnicy miasta znajdującej się w centralnym okręgu administracyjnym Moskwy.

Historia ulicy

Nazwę swą ulica wzięła od posiadłości ziemskiej Orbat położonej na zachód od moskiewskiego Kremla, ale jak do tej pory nie udało się wywieść tego toponimu. Najczęściej przywoływana hipoteza mówi o tym, że nazwa ta wywodzi się z arabskiego «arbad», czy też «rabad» − „podgrodzie” lub „przedmieście” − które mogło się przyjąć w okresie panowania nad Moskwą Złotej Ordy.

Pierwsze wzmianki o Arbacie pochodzą z 1493 roku, gdy stanowił część drogi z Kremla do Smoleńska. Jako ulica funkcjonuje od roku 1592. W XVIII wieku Arbat stał się jedną z najmodniejszych ulic w mieście i de facto pozostaje nią do dziś. Większość wczesnych zabudowań spłonęła w czasie pożaru Moskwy w 1812 roku, co wiązało się z inwazją napoleońską. Większość współczesnej zabudowy Arbatu pochodzi z początków XX wieku i stanowi ciekawe przykłady architektury secesyjnej oraz konstruktywistycznej. W okresie międzywojennym wyburzono większość okolicznych cerkwi, a u jednego z końców ulicy pojawił się stalinowski wieżowiec Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

W drugiej połowie lat osiemdziesiątych XX wieku ulicę przebudowano, zamieniając ją w deptak, który stał się jedną z popularniejszych atrakcji turystycznych miasta. Od tego czasu Stary Arbat gromadzi handlarzy pamiątkami oraz drobnych artystów i żebraków. W okresie „pieriestrojki” był miejscem manifestacji politycznych i spotkań nieformalnych ruchów młodzieżowych. Pozostałością po tych czasach jest ściana pamięci kultowego piosenkarza Wiktora Coja na rogu Arbatu i Pierieułka Krzywoarbackiego.

W 1992 roku nazwę Nowy Arbat nadano pobliskiej ulicy znanej poprzednio jako „Prospekt Kalinina”.

Pomnik Bułata Okudżawy przy ulicy Arbat

Arbat w rosyjskiej kulturze

Arbat zajmuje istotne miejsce w rosyjskiej kulturze po pierwsze ze względu na fakt, że w jego okolicach zamieszkiwało wielu znanych artystów. Należeli do nich m.in. poeci Aleksander Puszkin i Andriej Bieły, pisarz Anatolij Rybakow czy bard Bułat Okudżawa. Pomniki Puszkina i Okudżawy stoją dziś na Arbacie. Ulica pojawia się także często w utworach artystycznych m.in. w klasycznych powieściach; np. Dzieci Arbatu Rybakowa i Mistrz i Małgorzata Bułhakowa, w którym mowa o sklepie Torgsinu przy Arbacie i o dawnym mieszkaniu Mistrza w jednym z zaułków przy tej ulicy.

W Birobidżanie Arbatem miejscowa społeczność nazywa ulicę Szołom-Alieksiejema,
w Ułan Ude nazywa się tak centralną ulicę miasta, czyli ulicę Lenina,
w Krasnodarze część ulicy Czapajewa w centrum miasta,
w Ałmaty część ulicy Żibek żol, dawniej Gorkiego, również w centrum miasta,
we Władywostoku Arbatem nazywają ulicę Admirała Fokina, deptak z licznymi fontannami,
w mieście Twer tak nazywana jest ulica-deptak Trójcy Świętej,
Czelabińsk też ma swój Arbat, czyli Kirowkę.

Ulica jest tematem popularnych piosenek np. Pierieułoczki Arbata Jurija Antonowa i licznych utworów Okudżawy, jak na przykład Piosenka o Arbacie:

Ты течешь как река странное название
И прозрачен асфальт как в реке вода
Ах Арбат мой Арбат ты мое призвание
Ты и радость моя и моя беда
Ах Арбат мой Арбат ты мое призвание
Ты и радость моя и моя беда
Пешеходы твои люди невеликие
Каблучками стучат по делам спешат
Ах Арбат мой Арбат ты моя религия
Мостовые твои подо мной лежат
Ах Арбат мой Арбат ты моя религия
Мостовые твои подо мной лежат
От любови твоей вовсе не излечишься
Сорок тысяч других мостовых любя
Ах Арбат мой Арбат ты мое отечество
Никогда до конца не пройти тебя
Ах Арбат мой Арбат ты мое отечество
Никогда до конца не пройти тебя.

Bibliografia