Arbitraż międzynarodowy - Polski Serwis Naukowy

Arbitraż międzynarodowy – rozwiązywanie sporu pomiędzy państwami za pomocą orzeczenia wydanego przez jednego lub więcej arbitrów wybranych przez strony.

Rodzaje arbitrażu

fakultatywny, gdy strony muszą wyrazić zgodę na oddanie sporu pod arbitraż:

fakultatywny niezorganizowany, gdy strony wybierają arbitrów dla poszczególnych sporów

fakultatywny zorganizowany, gdy istnieje stały sąd rozjemczy, któremu strony przekazują spory

obligatoryjny, gdy strony w uprzednio zawartej umowie (w tzw. klauzuli arbitrażowej) zgodziły się, że na żądanie jednej z nich spór będzie oddany pod arbitraż.

W praktyce istnieją dwa sposoby wyznaczania składu sądów arbitrażowych. Pierwszy z nich to tradycyjny sposób, zwany europejskim lub klasycznym. Polega on na tym, że spór rozstrzyga głowa wybranego państwa trzeciego (np. król, prezydent, papież). Zaletą tej formy jest fakt, że osoba rozstrzygająca jest niezależna, nie ma żadnych motywów aby być stronniczym i posiada duży autorytet w środowisku międzynarodowym. Wadą natomiast może być brak fachowości i kompetencji.

Apelacja (łac. appellatio - odwołanie) to odwołanie się od wydanego wyroku. W prawie procesowym apelacja jest środkiem odwoławczym od wyroku sądu pierwszej instancji do sądu drugiej instancji.

Król – tytuł osoby sprawującej najwyższą władzę w państwie o ustroju monarchicznym; władca przeważnie koronowany w specjalnym obrzędzie; najpowszechniej występujący tytuł monarszy. Słowo Król w języku polskim i innych językach pochodzi od imienia Karola Wielkiego. Czeski Král, litewski karalius, ros Король itd.

Drugi system, tzw. amerykański polega na oddaniu sporu do rozstrzygnięcia komisji mieszanej (joint commission). Taka komisja składa się z trzech lub pięciu członków, z czego jeden lub dwóch członków wydelegowanych jest z państw uczestniczących w sporze, i jednego superarbitra, wybranego za obopólną zgodą tych państw. Niewątpliwą zaletą tego systemu jest fachowość komisji oraz fakt, iż umożliwia się stronom konfliktu udział w przygotowaniu orzeczenia. Bywa jednak, iż przedstawiciele z państw uwikłanych w konflikt stają się bardziej adwokatami swoich krajów niż arbitrami.

Spór – w prawie międzynarodowym jest to sytuacja, w której istnieją sprzeczne stanowiska między osobami (podmiotami tego prawa). Według orzeczenia Stałego Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej spór jest to niezgoda co do prawa lub faktu, sprzeczność stanowisk prawnych lub interesów między dwoma osobami.

Prezydent (od łac. praesidens – zasiadający na czele) – najwyższy urząd w państwie będącym republiką, zwykle jednoznaczny z pełnieniem funkcji głowy państwa. W systemie prezydenckim prezydent jest również szefem rządu (np. w USA).

Częściej stosowany w praktyce jest system amerykański.

Od wyroku sądu arbitrażowego nie ma odwołania. Wyjątkiem jest sytuacja kiedy strony sporu wcześniej umówią się, że jest inaczej. Jednak przy odwołaniu się od ogłoszonego orzeczenia ten sam sąd arbitrażowy rozpatruje apelację.

Postępowanie arbitrażowe składa się z dwóch części, pisemnej i ustnej. Strony składają najpierw wyjaśnienia na poparcie swojej sprawy, następuje narada, najczęściej tajna. Decyzje zapadają większością głosów, a ogłoszony wyrok powinien być odpowiednio uzasadniony i umotywowany.

Remigiusz Bierzanek (ur. 10 października 1912 w Opatowie, zm. 24 listopada 1993) – profesor, polski specjalista z zakresu prawa międzynarodowego publicznego, bezpartyjny poseł na Sejm PRL II i III kadencji.

Obecnie arbitraż międzynarodowy jest rzadkim środkiem rozstrzygania sporów, gdyż jako forma jest często krytykowany za swoje niedostosowanie zasad do zmieniających się sytuacji i potrzeb na świecie.

Bibliografia

Remigiusz Bierzanek, Janusz Symonides: Prawo międzynarodowe publiczne. Wyd. 8. Warszawa: LexisNexis, 2008. ISBN 978-83-7334-294-1.