Archipelag - miesięcznik - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miesięcznika. Zapoznaj się również z: Archipelag - grupa wysp.

Archipelag — miesięcznik kulturalno-polityczny wydawany przez Andrzeja Więckowskiego w latach 1983-1987 w Berlinie Zachodnim, poświęcony problemom politycznym, społecznym i kulturalnym państw Europy środkowej i wschodniej oraz stosunkom polsko-niemieckim. Utwory literackie, eseistyka, publicystyka.

Miesięcznik jest to czasopismo, które ukazuje się regularnie raz w miesiącu. Przeważnie miesięczniki poświęcone są jakiejś konkretnej problematyce np. z zakresu sztuki, nauki, techniki, sportu, turystyki czy gier komputerowych, a także konkretnym regionom oraz problematyce politycznej i społecznej. Niektóre miesięczniki wydawane są też w formie poradników.

Tadeusz Nowakowski (ur. 1917 r. w Olsztynie, zm. 1996 w Bydgoszczy) – polski pisarz i publicysta, działacz polski na uchodźstwie, Honorowy Obywatel Bydgoszczy, Honorowy Obywatel Olsztyna.

Pierwszy numer ukazał się w czerwcu 1983, ostatni, 47, w sierpniu 1987. Przy miesięczniku powstało wydawnictwo Biblioteka *Archipelagu*, w którym ukazały się pierwsze wydania Prawdy nieartystycznej Henryka Grynberga, Zapomniane, nieuśmierzone Włodzimierza Odojewskiego, Liturgia Witolda Wirpszy (poemat), Eurydyki Włodzimierza Sznarbachowskiego.

Gustaw Herling-Grudziński (ur. 20 maja 1919 r. w Skrzelczycach, zm. 4 lipca 2000 r. w Neapolu) – pisarz, eseista, krytyk literacki, dziennikarz, żołnierz, więzień łagrów.

Berlin Zachodni (niem. West-Berlin, Berlin-West, Westberlin) – zachodnia część Berlina w latach 1949-1990, na którą składały się sektory okupowane przez aliantów zachodnich, od północy: francuski, brytyjski i amerykański – łącznie stanowiły one enklawę na terytorium NRD zarządzaną przez aliantów zachodnich.

Trzy grupy tematyczne dominowały w Archipelagu:

sprawy sowietologiczne (także widziane poprzez codzienność, teksty m.in. N. Mandelsztam, Aleksandra Zinowiewa, Marka Popowskiego, Bohdana Osadczuka, Andrzeja J. Kamińskiego Obozy terroru, Aleksandra Orłowa),

polsko-żydowskie (Isaac Bashevis Singer, Henryk Grynberg, Anna Dawid),

polsko-niemieckie.

Archipelag organizował też imprezy literackie, najgłośniejsza na jesieni 1983 roku Szanse kultury polskiej wraz z niemieckim Związkiem Pisarzy przy udziale m.in. Güntera Grassa i Gustawa Herlinga-Grudzińskiego była szeroko komentowana (przychylnie) w prasie niemieckiej i PRL-owskiej (napastliwie). Pismo wydawane było bez żadnych dotacji. Upadło z braku funduszy.

Włodzimierz Sznarbachowski (ur. 2 grudnia 1913 w Sankt Petersburgu, zm. 24 stycznia 2003 w Locarno) – polski poeta, prozaik, publicysta. Przed wojną związany z nacjonalistycznym ruchem ONR-Falanga. Po wybuchu wojny działał w Rzymie w podziemnej Delegaturze Rządu RP na Uchodźstwie.

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.

Współpracownicy i autorzy

Do stałych współpracowników pisma należeli: Włodzimierz Odojewski (pisał także pod pseudonimem Wacław Kondratowicz), Tymoteusz Karpowicz, Witold Wirpsza (także pod ps. Virus), Maria Kurecka, Bohdan Osadczuk, Henryk Grynberg, prof. Andrzej J. Kamiński, Adam Czerniawski, Janusz Rudnicki, Grzegorz Dłubak, Włodzimierz Nechamkis, Maciej Zarębski (pseudonim Małgorzaty Hueckel).

Bronisław Wildstein (ur. 11 czerwca 1952 w Olsztynie) – polski publicysta, dziennikarz, pisarz, od 11 maja 2006 do 26 lutego 2007 prezes zarządu Telewizji Polskiej.

Henryk Grynberg (ur. 4 lipca 1936 w Warszawie) - prozaik, poeta, dramaturg, eseista. W jego twórczości dominuje tematyka Holocaustu i losu polskich Żydów.

Spośród bardziej znanych autorów polskich w Archipelagu oprócz powyższych drukowali m.in.: Gustaw Herling-Grudziński, Jacek Bocheński, Lidia Ciołkoszowa, Igor Newerly, Tadeusz Nowakowski, Tadeusz Podgórski, Jerzy R. Krzyżanowski, Wojciech Krzyżanowski, Jerzy Holzer, Marek Zieliński, Edmund J. Osmańczyk, Józef Mackiewicz, Adam Zagajewski, Antoni Pawlak, Stanisław Bieniasz, Leszek Szaruga, Leszek Nowak, Wacław Iwaniuk, Michał Wyszomirski, Anna Frajlich, Ewa Slaska, Ewa Berberyusz, Halina Zarychta, Andrzej Szulczyński, Bronisław Wildstein, Tomasz Jastrun, Michał Fostowicz, Janusz Gałek.

Leszek Szaruga (właśc. Aleksander Wirpsza; ur. 28 lutego 1946) — polski poeta, tłumacz niemieckiej poezji , wykładowca uniwersytecki – historyk literatury, krytyk literacki. Syn polskiego poety, Witolda Wirpszy i jego żony, pisarki i tłumaczki Marii Kureckiej. W latach 70. i 80. redaktor pism drugiego obiegu — takich jak "Puls", "Wezwania". W latach 1979-1989 wspólpracował z sekcją polską Radia Wolna Europa (pod pseudonimami: Jan Krajnik, Krzysztof Powoski). Od 1979 r. współpracował z "Kulturą", Pod koniec istnienia pisma był w nim szefem działu poezji. W latach 1987-1990 mieszkał w Berlinie Zachodnim, gdzie współpracował z sekcjami polskimi BBC oraz Deutsche Welle oraz czasopismami emigracyjnymi. Od przyjazdu na stałe do kraju w roku 2003 wykładowca Uniwersytetu Szczecińskiego, Częstochowskiej WSP a obecnie Uniwersytetu Warszawskiego . Redaktor pism "Nowaja Polsza" oraz "Przegląd Polityczny". Laureat Nagrody Kościelskich (1986) oraz nagrody literackiej "Kultury" (1999).

Anna Frajlich-Zając (ur. 10 marca 1942 w Katta-Tałdyk) – polska poetka, prozaik i wykładowca literatury żydowskiego pochodzenia, obecnie na stałe mieszkająca w Stanach Zjednoczonych.

Z autorów niemieckich w Archipelagu drukowali: Günter Grass, Friedrich Dürrenmatt, Karl Dedecius, Gerhard Zwerenz, Gerald Bisinger, Anna Jonas, Martin Kriele, Ingeborg Drewitz, Hedwig Rohde, Horst Bienek, Peter Lachmann, Rüdiger Kremer, Jürgen Fuchs, Rolf Haufs, H.-Ch. Buch, Peter Schneider, Gerhard Bauer, Karl Norbert Scheuer, Rudolf Gier, Utz Rachowski.

Edmund Jan Osmańczyk (ur. 10 sierpnia 1913 w Deutsch Jägel (ob. Jagielno), zm. 4 października 1989 w Warszawie) – polski publicysta i politolog, poseł na Sejm PRL I, II, V, VI, VII i VIII kadencji, senator I kadencji. Mąż dziennikarki i publicystki Jolanty Klimowicz.

Archipelag (z gr. Ἀρχιπέλαγος Archipelagos - nazwa prowincji bizantyjskiej obejmującej główne wyspy Morza Egejskiego) - grupa wysp położonych blisko siebie, najczęściej o wspólnej genezie i podobnej budowie geologicznej. Ze względu na ułożenie wysp można wyróżnić roje wysp - archipelagi składające się z bezładnie rozmieszczonych niedużych wysp oraz łańcuchy wysp, w których wyspy rozmieszczone są rzędem obok siebie.

Pismo było ilustrowane, z reguły prace jednego autora rozsiane w numerze, odpowiedzialna za to była Helena Bohle-Szacka.