Archont - Polski Serwis Naukowy

Archont (gr. ἄρχων archon – 'rządzący', dopełniacz ἄρχοντος archontos) – najwyższy urzędnik polis w starożytnych Atenach, który przewodniczył radzie areopagu i zajmował się najważniejszymi sprawami ateńskiej polis. Urzędnicy ci pojawili się w VIII w. p.n.e.

Archontów było dziesięciu. Od lat 80. VII w. p.n.e. wybierano ich na roczną kadencję. Urzędowanie rozpoczynali w miesiącu hekatombajon, który przypadał na lipiec.

Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do politycznego upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku[1].

Język grecki klasyczny, inaczej greka klasyczna - stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.

Wśród dziewięciu archontów istniał podział funkcji:

archont eponymos stał na czele kolegium archontów, sprawował władzę wykonawczą, od jego imienia nazywano rok;

archont polemarchos kierował polityką zagraniczną i dowodził wojskiem;

archont basileus przewodniczył obrzędom religijnym, odpowiadał za sprawy religijne i kultowe;

sześciu tesmotetów zajmowało się ustawodawstwem, byli oni również sędziami w sprawach prywatnych. Tesmoteci określali, co jest zgodne z normami prawnymi (themis) polis.

Po zakończeniu kadencji archont wchodził w skład areopagu. Reformy Klejstenesa pod koniec VI w p.n.e. spowodowały utratę znaczenia tego urzędu i ograniczenie jego funkcji do spraw religii i sądownictwa.

Eponim (gr. ἐπώνυμος eponymos – "dawca imienia, nazwy") – osoba historyczna lub fikcyjna; człowiek, bóg, heros, rzadziej zwierzę lub przedmiot, od którego wzięła się nazwa jakiejś innej rzeczy, zjawiska, miejsca, miejscowości, np. harpagon – ‘osoba skąpa’ (od imienia bohatera Skąpca Molière’a), sodoma i gomora – ‘siedlisko występku, gniazdo rozpusty, niemoralności, grzechu, bezbożności’ (od nazw biblijnych miast).

Polis (gr. πόλις l.mn. πόλεις poleis, pierwotnie "miejsce warowne") – forma państwa w starożytnej Grecji, Fenicji i Mezopotamii, nazywanego także miastem-państwem. Terytorialnie polis obejmowała najczęściej samo macierzyste miasto z otaczającymi je wiejskimi terenami – tzw. χώρα (chora). Bywały duże poleis (jak np. ateńska), w skład których wchodziły osiedla o charakterze miejskim, niebędące odrębnymi organizmami, a także poleis, które w ogóle nie posiadały ośrodka miejskiego. Liczyła od kilku do kilkunastu tysięcy obywateli.

W Cesarstwie Bizantyjskim tytuł ten nosili zarządcy okręgów wojskowych, na obszarach zamieszkanych przez Słowian. W celu zapanowania nad nimi, spośród ich starszyzny plemiennej wybierano urzędnika odpowiedzialnego za pobór danin na rzecz Konstantynopola. W zamian za to cesarstwo pozwalało poszczególnym grupom ludności słowiańskiej zamieszkiwać jego obszary – głównie tereny Tesalii, Beocji, Peloponezu, Macedonii. System ten był stosowany od VI/VII w. W okresie późniejszym – od końca XI w.- zaczął stopniowo zanikać, w związku z "rozpływaniem się" mas ludności słowiańskiej w przeważającym pierwiastku greckim.

Basileus, Bazyleus (gr. βασιλεύς) — tytuł noszony przez władców lub najwyższych urzędników miast-państw greckich oraz monarchów hellenistycznych, na język polski tłumaczony jako król.

Cesarstwo Bizantyńskie (w literaturze można też spotkać formę Cesarstwo Bizantyjskie) – termin , podczas gdy dla jego mieszkańców było to po prostu Cesarstwo Rzymskie (łac. Imperium Romanum, gr. Βασίλειον Ῥωμαίων), a jego cesarze kontynuowali nieprzerwaną sukcesję cesarzy rzymskich. Świat islamu znał Bizancjum pod nazwą Rûm (ar. روم, "ziemia Rzymian").

Tytuł archonta pojawiał się również na Rusi, Kaukazie i w niektórych rejonach Włoch.

Jest to także urzędnik "dostarczający" aktorów, co wiąże się z teatrem antycznym.

Archonci ateńscy od 682 p.n.e. do 275 n.e.