Arcymistrz - Polski Serwis Naukowy

Arcymistrz – tytuł nadawany brydżystom i szachistom za określone wyniki sportowe.

Arcymistrz w szachach

Tytuł nadawany jest przez Międzynarodową Federację Szachową (FIDE). Wyróżniony szachista ma prawo dożywotnio posługiwać się tym tytułem. Na oznaczenie tytułu używa się polskiego skrótu am lub międzynarodowego GM (ang. grandmaster) oraz analogicznie dla kobiet amk i WGM.

W 1914 roku car Rosji Mikołaj II chcąc uhonorować najsilniejszych szachistów świata uczestniczących w turnieju w Petersburgu nazwał ich arcymistrzami. Tego zaszczytu dostąpili: Emanuel Lasker, Jose Raul Capablanca, Aleksander Alechin, Siegbert Tarrasch i Frank Marshall. Ze względu na rangę tego wydarzenia przyjmuje się, że były to pierwsze honorowe nominacje arcymistrzowskie, jakkolwiek arcymistrzami nazywano wybitnych szachistów już wcześniej.

Jacques Mieses (ur. 27 lutego 1865 w Lipsku, zm. 23 lutego 1954 w Londynie) – niemiecki szachista, dziennikarz, sędzia i działacz szachowy, autor podręczników i opracowań teoretycznych.
Ludmiła Rudienko, ros. Людмила Владимировна Руденко (ur. 27 lipca 1904 w mieście Łubnie, zm. 5 marca 1986 w Leningradzie) – radziecka szachistka, mistrzyni świata w szachach w latach 1950–1953.

W 1950 roku FIDE unormowała zasady przyznawania tytułu arcymistrza i nadała tytuły najwybitniejszym szachistom za bieżące i wcześniejsze osiągnięcia. Zaszczytu tego dostąpiło wówczas 27 szachistów:

najlepsi w tym okresie na świecie: mistrz świata Michaił Botwinnik oraz Izaak Bolesławski, Igor Bondarewski, Dawid Bronstein, Max Euwe, Reuben Fine, Salomon Flohr, Paul Keres, Aleksander Kotow, Andor Lilienthal, Miguel Najdorf, Samuel Reshevsky, Wasilij Smysłow, Gideon Stahlberg i László Szabó,

za wcześniejsze osiągnięcia: Ossip Bernstein, Oldrich Duras, Ernst Grünfeld, Borislav Kostić, Grigorij Lewenfisz, Géza Maróczy, Jacques Mieses, Wiaczesław Ragozin, Akiba Rubinstein, Friedrich Sämisch, Ksawery Tartakower i Milan Vidmar.

Tytuły arcymistrzyń kobiecych po raz pierwszy nadano w 1976 roku, otrzymało je wówczas 12 szachistek: Nana Aleksandria, Jelizawieta Bykowa, Nona Gaprindaszwili, Natalia Konoplewa, Walentyna Kozłowska, Ałła Kusznir, Milunka Lazarević, Irina Lewitina, Olga Rubcowa, Ludmiła Rudenko, Marta Szul i Tatiana Zatułowska.

Św. Mikołaj II Aleksandrowicz Romanow, ros. Николай II, Николай Александрович Романов, ur. 6 maja/18 maja 1868 w Petersburgu, zm. 16/17 lipca 1918 w Jekaterynburgu) – ostatni cesarz Rosji, panujący w latach 1894-1917. Koronowany w Moskwie 26 maja 1896; syn Aleksandra III z dynastii Romanowów i jego żony carycy Marii Fiodorowny. Święty prawosławny.
Oldřich Duras (ur. 30 października 1882 w Pchery w Bohemii, zm. 5 stycznia 1957 w Pradze) – czeski szachista, kompozytor szachowy oraz publicysta, arcymistrz od 1950 roku.

Obecnie tytuł jest nadawany, gdy szachista w określonym czasie osiągnął trzy wartościowe rezultaty (tzw. normy) w turniejach międzynarodowych z udziałem arcymistrzów. Tytuł może być również przyznany za inne wybitne osiągnięcia, np. za zakwalifikowanie się do turnieju bądź meczów pretendentów, czy też za zdobycie tytułu mistrza świata juniorów. Poza tytułem arcymistrza FIDE przyznaje również mniej prestiżowe tytuły mistrza międzynarodowego, mistrza FIDE i kandydata na mistrza FIDE oraz analogiczne tytuły kobiece: arcymistrzyni, mistrzyni międzynarodowej, mistrzyni FIDE i kandydatki na mistrzynię FIDE.

Dawid Bronstein, ros. Давид Ионович Бронштейн (ur. 19 lutego 1924 w Białej Cerkwi, zm. 5 grudnia 2006 w Mińsku) – ukraiński szachista, przez wiele lat jeden z najsilniejszych graczy świata, wysoko ceniony autor książek o tematyce szachowej. Obok Paula Keresa, Wiktora Korcznoja i Benta Larsena był jednym z najwybitniejszych szachistów, którym nie dane było zdobycie tytułu mistrza świata.
Nana Aleksandria, gruz. ნანა ალექსანდრია (ur. 13 października 1949 w Poti) – gruzińska szachistka, dwukrotna wicemistrzyni świata, arcymistrzyni od 1976 roku.

W 1959 r. Bobby Fischer w wieku piętnastu lat (dokładnie mając 15 lat, 6 miesięcy i 1 dzień) otrzymał tytuł arcymistrzowski za zakwalifikowanie się do turnieju pretendentów. Od tego czasu kilkanaścioro młodych szachistów zostało arcymistrzami w jeszcze młodszym wieku, m.in. najsilniejsza szachistka świata, wówczas piętnastoletnia Judit Polgar (15-4-28) i ukraiński junior Siergiej Karjakin, który w 2002 r. został arcymistrzem mając dwanaście lat (12-7-0).

Salomon Flohr, ros. Саломон Михайлович Флор (ur. 21 listopada 1908 w Horodence na Ukrainie, zm. 18 lipca 1983 w Moskwie) – ukraiński szachista reprezentujący Czechosłowację i Związek Radziecki, jeden z najsilniejszych zawodników w latach 30. XX wieku.
Grigorij Lewenfisz, ros. Григорий Яковлевич Левенфиш (ur. 9 marca 1889 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 9 lutego 1961 w Moskwie) – rosyjski szachista i publicysta, arcymistrz od 1950 r.

Najmłodsi arcymistrzowie

Siergiej Kariakin – jedyny na świecie szachista, który tytuł arcymistrza zdobył przed ukończeniem 13. roku życia.

Lista obejmuje zawodników poniżej 15. roku życia.
stan na dzień 07.08.2011

* Wiek w dniu zdobycia ostatniej normy (lata – miesiące – dni), o ile w dniu tym zawodnik był uprawniony do otrzymania tytułu arcymistrza (czyli posiadał ranking min. 2500 aktualnie lub w przeszłości bądź też jego ranking spełniał ten warunek "wirtualnie").

Polscy arcymistrzowie

Osobny artykuł: Polscy arcymistrzowie szachowi.

Wjaczesław Ragozin, ros. Вячеслав Васильевич Рагозин (ur. 8 października 1908 w Sankt Petersburgu, zm. 11 marca 1962 w Moskwie) – rosyjski szachista, dziennikarz i sędzia szachowy, arcymistrz od 1950 roku, drugi mistrz świata w szachach korespondencyjnych.
Olga Rubcowa, ros. Ольга Николаевна Рубцова (ur. 20 sierpnia 1909 w Moskwie, zm. 13 grudnia 1994 w Moskwie) – rosyjska szachistka, mistrzyni świata w szachach w latach 1956–1958.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)