Ardito Desio - Polski Serwis Naukowy

Ardito Desio (ur. 8 kwietnia 1897 w Palmanova, Udine, zm. 12 grudnia 2001 w Rzymie) – włoski geolog, himalaista. Pod jego przewodnictwem w 1954 roku włoska ekspedycja zdobyła po raz pierwszy szczyt K2 w Himalajach.

Ardito Desio uczęszczał do szkoły średniej w Udine, a następnie był absolwentem Uniwersytetu Florenckiego, gdzie w latach 1916–1920 studiował nauki przyrodnicze. Po wybuchu I wojny światowej zgłosił się na ochotnika do wojska i służył jako oficer jednostek alpejskich. W latach 1921–1923 studiował geologię na tym samym uniwersytecie, gdzie piastował stanowisko asystenta. To samo stanowisko zajmował w Pawii (1923–1924) i w Mediolanie (1924–1927). W latach 1932–1972 był profesorem założonego przez siebie Wydziału Geologii na Uniwersytecie w Mediolanie i wykładowcą geologii w Engineering School of Milan. W tym czasie pracował jako konsultant geologiczny w hydroelektrowniach koncernu Edison Company we Włoszech, Hiszpanii, Szwajcarii, Grecji, Turcji i Brazylii. W 1973 roku został emerytowanym profesorem Uniwersytetu w Mediolanie.

Morze Egejskie (gr. Aigaion Pelagos, łac. Mare Aegeum) – morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpathos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim. Linia brzegowa tego morza jest doskonale rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię wodną urozmaicają liczne wyspy (archipelagi Cykladów, Dodekanezu, Sporadów Północnych, pojedyncze wyspy: Eubea, Chios, Lemnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne). Dodatkowo wyróżniono więc trzy akweny: Morze Trackie na północy, Morze Mirtejskie i Kreteńskie na południu. Morze Egejskie podzielone jest między Grecję i Turcję.

Fazzan (arab. فزان, Fazzān, łac. Phasania, dawniej Fezzan) – pustynna kraina historyczna w południowo-zachodniej Libii. Największym miastem Fazzanu jest Sabha.

Badania naukowe i wyprawy

W 1920 roku prowadził badania geologiczne niektórych obszarów Alp i Apeninów. Opracował mapy geologiczne rejonu Ortles-Cevedale. W 1921 prowadził prace na wyspach archipelagu Dodekanez na Morzu Egejskim. Wyniki swoich badań publikował w Italian Geological Survey.

Panmah Muztagh to grupa górska w łańcuchu Karakorum. Leży w Baltistanie, dystrykcie północnego Pakistanu. Szczyty tej grupy nie są zbyt wysokie jak na Karakorum, ale za to maja przeważnie bardzo spiczasty kształt. Dobrym tego przykładem jest najwyższy szczyt grupy Baintha Brakk, który bardzo ciężko zdobyć; do tej pory zanotowano tylko 2 udane wejścia.

Hindukusz (paszto: هندوکش; lub Hindu Kūh = هندوکوه i Kūh-e Hind = کوه هند) – pasmo górskie w środkowej części Azji mieszczące się w północno-zachodnim Pakistanie oraz centralnym i wschodnim Afganistanie. Hindukusz graniczy z górami Safed Koh na zachodzie, natomiast od wschodu – z wyżyną Pamiru, górami Karakorum oraz z Himalajami.

Latem i jesienią 1926 roku zorganizował i kierował ekspedycją geograficzną i geologiczną do oazy Al-Dżaghbub na Pustyni Libijskiej, sponsorowaną przez włoską Royal Geographical Society. W wyniku tych badań opublikował czterotomową pracę wydaną przez towarzystwo. Opracował wówczas pierwszą mapę geologiczną Libii.

Alpy (fr. Alpes, niem. Alpen, wł. Alpi, słoweń. Alpe) – najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia. Łańcuch ma długość około 1200 km, szerokość od 150 do 250 km i zajmuje powierzchnię około 220 tys. km².

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

W 1929 roku uczestniczył we włoskiej ekspedycji geograficznej na Karakorum pod przewodnictwem księcia Spoleto. Podczas wyprawy skartował okolice K2 i opracował pierwszą szczegółową mapę rejonu Panmah Muztagh. Jako pierwszy Europejczyk po pracach badawczych w dolinie Shaksgam zbadał północną ścianę K2 i zmierzył wysokość Broad Peaka, nadając mu nazwę Falchan Kangri.

Achille Compagnoni (ur. 26 września 1914, zm. 13 maja 2009) – włoski wspinacz. Razem z Lino Lacedellim, był pierwszym człowiekiem, który stanął na szczycie K2 – 31 lipca 1954 r. Ekspedycję prowadził Ardito Desio. Compagnoni urodził się w Santa Caterina Valfurva, w Lombardii.

Dodekanez (gr. Δωδεκάνησα, Dodekánisa, co znaczy „dwanaście wysp”) — archipelag na Morzu Egejskim i prefektura (nomos) w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Południowe w Grecji ze stolicą w Rodos.

W latach 1930–1933 prowadził kilka wypraw geograficznych i geologicznych do Libii sponsorowanych przez Italian National Academy. Podróżował wraz z karawaną wielbłądów przez Saharę aż do granic Sudanu, wracając przez Fazzan i Pustynię Libijską. Napisał o wyprawie czterotomową pracę.

Royal Geographical Society (Królewskie Towarzystwo Geograficzne) - towarzystwo naukowe stworzone na rzecz propagowania i rozwoju geografii, obecnie zajmuje się wspieraniem badań naukowych, ekspedycji naukowo badawczych i edukacji geograficznej.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Szczyt K2 zdobyty po raz pierwszy przez wyprawę kierownikiem, której był Ardito Desio w 1954 roku

W latach 1952–1955 kierował trzema wyprawami do Karakorum i Hindukuszu. Pierwsza wyprawa, w której uczestniczył z Riccardem Cassinem, była wstępem do drugiej ekspedycji mającej na celu zdobycie szczytu K2. 31 lipca 1954 roku Achille Compagnoni i Lino Lacedelli zatknęli włoską flagę na szczycie K2. Z tych wypraw napisał, tłumaczoną na wiele języków, książkę La conquista del K2 (Mediolan 1955, wydanie angielskie Ascent of K2), znaną również pod tytułem Victory over K2 z 1956 roku.

Geologia (z grec. gê - Ziemia, logos - słowo, nauka) – jedna z nauk o Ziemi, zajmuje się budową, własnościami i historią Ziemi oraz procesami zachodzącymi w jej wnętrzu i na jej powierzchni, dzięki którym ulega ona przeobrażeniom. W szerszym znaczeniu geologia dotyczy również innych planet skalistych.

Karawana (z perskiego kärwän - grupa podróżnych) - grupa kupców podróżujących razem ze względów bezpieczeństwa lub ekonomicznych przez odludne tereny, wiodąca ze sobą juczne zwierzęta, zmotoryzowana lub po prostu piesza.

W 1961 roku, na zaproszenie amerykańskiego National Science Foundation, wyruszył na Antarktykę, głównie do stacji McMurdo, Byrda i Amundsen-Scott na biegunie południowym i do doliny Wright, w McMurdo Dry Valleys na Ziemi Wiktorii.

Ardito Desio był założycielem i wieloletnim przewodniczącym Komisji Naukowej (il Comitato Scientifico) CAI. W 1987 roku wraz z Agostino Da Polenza założył Projekt Ev-K²-CNR, który miał na celu przeprowadzenie nowych pomiarów wysokości Mount Everestu i K2. Projekt był wspierany przez włoski Narodowy Ośrodek Badawczy - Consiglio Nazionale delle Ricerche. W ramach tego projektu powstało w 1989 roku najwyżej położone laboratorium naukowe Piramida' (5050m n.p.m.) u stóp Everestu.

Apeniny (wł. Appennini) – łańcuch górski we Włoszech, rozciągający się na długości 1350 km z północy na południe wzdłuż całego Półwyspu Apenińskiego i na szerokość od 40 do 200 km. Wyróżnia się Apeniny Północne (w tym Apenin Liguryjski i Toskański), Środkowe i Południowe.

Pustynia Libijska – pustynia we wschodniej części Sahary, w Libii, Egipcie i Sudanie. Dla części położonej na terenie Egiptu używa się także wariantowej nazwy Pustynia Zachodnia.

Ardito Desio zorganizował i poprowadził ok. 50 wypraw i opublikował ok. 400 artykułów i książek. Został uhonorowany złotym medalem przez prezydenta Włoch oraz wieloma najwyższymi odznaczeniami włoskimi. Był członkiem honorowym wielu towarzystw naukowych i klubów górskich.

Wybrane prace naukowe

1954 La conquista del K2. Seconda cima del mondo. Garzanti, Mediolan

1955 Le ricerche scientifiche della spedizione italiana al Karakorum - K 2 1954. Accademia Naz. dei Lincei

1973 Geologia applicata all'ingegneria. Hoepli

1977 The Work of the Italians in the scientific exploration of the Karakorum (Central Asia). Accademia Naz. dei Lincei

2004 La conquista del K 2. Garzanti Libri, Milano

2005 Sulle vie della sete dei ghiacci e dell'oro. Mursia

2006 Le vie della sete. Esplorazioni sahariane. Polaris

2006 Il Sahara italiano. Il Tibesti nord-orientale. Università La Sapienza

2008 La conquista del K2. Corbaccio

Linki zewnętrzne

Biografia i recenzja książki z wyprawy po Saharze