Argentyna w okresie peronizmu - Polski Serwis Naukowy

Lata 1943-1946. Kształtowanie się ruchu peronowskiego

Polityka zagraniczna Argentyny na początku lat 40.

Po wybuchu II wojny światowej Argentyna nie opowiedziała się po żadnej z walczących stron, ale podobnie jak w czasie I wojny światowej, ogłosiła neutralność. W istocie "polityka neutralistyczna" sprowadzała się do wspierania obu frakcji i czerpania z tego korzyści finansowych. Funkcjonujący w latach 1942-1943 ostatni przedperonowski rząd prezydenta Ramóna Castillo uprzywilejował zwłaszcza aliantów – w tym czasie ok. 70% eksportu argentyńskiego przypadło na Anglosasów, kwitł handel artykułami spożywczymi i surowcami ze Stanami Zjednoczonymi.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

W połowie 1942 r. odbyła się konferencja ministrów spraw zagranicznych krajów Ameryki Łacińskiej, na której większość uczestników zobowiązała się do zerwania stosunków dyplomatycznych z państwami Osi. Jedynymi, które nie zastosowały się do tych zaleceń, były Argentyna i Chile. Władze Argentyny ponad wszystko chciały zachować neutralność. Natomiast w społeczeństwie, w którym, jak pisze Waldemar Rómmel, tak istotną rolę odgrywa anglofobia, coraz silniej dawały o sobie znać nastroje proniemieckie, podsycane przez ważniejsze siły parlamentarne oraz wojskowych, którzy na mapie politycznej Argentyny zawsze zajmowali nadrzędne miejsce.

Juan Domingo Perón (ur. 8 października 1895 w Lobos, zm. 1 lipca 1974 w Buenos Aires) – argentyński wojskowy i polityk, prezydent Argentyny w latach 1946-1955 i 1973-1974.

Generał Pedro Pablo Ramírez Machuca (ur. 1884, zm. 1962) – argentyński wojskowy i polityk, jeden z inicjatorów czerwcowego zamachu stanu w 1943 roku, wprowadzającego rządy junty wojskowej. W latach 1943-1944 pełnił urząd prezydenta Argentyny.

Zamach stanu 1943 roku i jego następstwa

Tymczasem sąsiedzi Argentyny, nawet Chile, dzięki dobrymi stosunkom z Waszyngtonem rozpoczęli zbrojenia. Armia domagała się od rządu włączenia kraju do ustawy o Lend-Lease, ale w zamian Stany Zjednoczone zażądały zerwania stosunków z Osią. Wśród rozpolitykowanej kadry oficerskiej najważniejszą siłę stanowiła GOU (Grupo de Oficiales Unidos, Grupa Zjednoczonych Oficerów), zrzeszenie oficerów głównie niższego stopnia, proniemieckie, którego jednym z członków był pułkownik Juan Domingo Perón. Celem GOU, wyrażonym w jej manifeście, było zdobycie supremacji dla naszego kraju w Ameryce Południowej. Wojskowi znaleźli sojuszników w osobach generałów i polityków sprzeciwiających się orientacji neutralistycznej Castillo, i 4 czerwca 1943 r. dokonali zamachu stanu.

Chile (Republika Chile – República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago de Chile. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys.): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Na czele rządu wojskowego stanął generał Arturo Rawson, niezwiązany z GUO, szybko oceniony przez nią jako zbyt proaliancki i obalony już po trzech dniach. Obowiązki prezydenta przejął generał Pedro Ramírez, minister wojny w rządach Castillo i Rawsona. Nadrzędnym celem Ramíreza było znalezienie źródła zaopatrzenia w broń, jednak zarówno Niemcy, jak i Stany Zjednoczone odmówiły udzielenia pomocy. W połowie 1944 r. po serii porażek wojsk III Rzeszy na froncie zachodnim i wschodnim, i coraz bliższej wizji zakończenia wojny, rząd podjął decyzję o zerwaniu stosunków dyplomatycznych z Japonią i Niemcami. W obozie wojskowych cały czas trwała walka o władzę i tę ostatnią decyzję wykorzystał przeciw Ramírezowi generał Edelmiro Farrell, który został nowym prezydentem. Funkcję ministra wojny oraz pracy i opieki pełnił w jego gabinecie Juan Perón.

Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem, Dystryktem lub po prostu D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych.

María Eva Duarte de Perón (znana szerzej pod zdrobnieniem Evita; ur. 7 maja 1919, zm. 26 lipca 1952) – druga żona prezydenta Argentyny Juana Peróna, sama także zajmowała się działalnością polityczną.

Wzrost znaczenia politycznego Juana Peróna

Życie Peróna od dawna było ściśle związane z armią. W latach 1915-1930 pełnił służbę liniową, później przez pięć lat wykładał historię wojskowości w Wyższej Szkole Wojskowości. Między 1939 a 1941 rokiem przebywał we Włoszech w celach szkoleniowych, równocześnie studiował ekonomię i socjologię w Bolonii i Turynie. Zdaniem Rómmela to właśnie pobyt we Włoszech ukształtował polityczną osobowość Peróna:

4 czerwca jest 155. (w latach przestępnych 156.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 210 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.

Ameryka Łacińska, Iberoameryka – termin obejmujący 20 krajów i 9 autonomii Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej, w których mówi się językami romańskimi, tj. po hiszpańsku, portugalsku lub francusku.

Studia nad faszyzmem we Włoszech pozwoliły mu na zapoznanie się z metodami dotyczącymi zarówno demagogii, jak i kierowania tłumem.

W GOU był postacią znaczącą (według niektórych był jej głównym teoretykiem), choć trzymającą się na drugim planie. W październiku 1943 r. na własną prośbę został mianowany przez ówczesnego prezydenta Ramíreza ministrem pracy i opieki. W ciągu prawie trzech lat sprawowania urzędu (także w gabinecie Farrella), Perón zyskał niebywałą popularność wśród argentyńskiego społeczeństwa, szczególnie proletariatu. Na jego wniosek rząd wprowadził emerytury, sądy pracy, płatne urlopy, ustalił jasne zasady wypłaty rent i ubezpieczeń społecznych, a liczba pracowników objętych świadczeniami socjalnymi wzrosła z 0,5 miliona w 1943 do 1,5 miliona w 1946 r. Perón nazywany był promotorem postulatów robotników, przyczynił się do powstania związków zawodowych, w których zdobył rozległe wpływy. Tak fenomen Peróna z tego okresu tłumaczył francuski politolog Gino Germani:

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Partia Pracy (ang. Labour Party, LP), potocznie laburzyści (labourists) – brytyjska socjaldemokratyczna partia polityczna powstała w lutym 1900 r. ze zjednoczenia Niezależnej Partii Pracy, Towarzystwa Fabiańskiego i Federacji Socjaldemokratycznej; do 1906 roku pod nazwą Komitet Przedstawicielstwa Robotniczego (Labour Representation Comitee).

Robotnicy z prowincji nie byli już tak zainteresowani, jak poprzednie generacje, takimi europejskimi ideami, jak socjalizm, syndykalizm, czy komunizm. Wielu z nich prawdopodobnie nie słyszało przedtem tych określeń. W miejsce importowanej ideologii szukali swego "patrona" i wkrótce po zamachu wojskowym z 1943 roku znaleźli go w osobie pułkownika Juana Peróna.

Do zwiększenia popularności polityka przyczyniła się także jego druga żona Eva i utworzona przez nią Fundacja, która dzięki skutecznym akcjom charytatywnym wkrótce zdobyła wielką przychylność mas. W połowie 1944 r. Perón został wiceprezydentem Argentyny i ministrem wojny.

24 lutego jest 55. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 310 (w latach przestępnych 311) dni. W latach przestępnych dzień ten jest zdwajany.

Konserwatyzm (z łaciny conservare – zachowywać, dochować zmian), orientacja, która bazuje na hasłach obrony istniejącego porządku społeczno-gospodarczego oraz zachowywania i umacniania tradycyjnych wartości, takich jak: religia, naród, państwo, rodzina, hierarchia, autorytet, własność prywatna. Konserwatyści chcą obronić stary porządek ze względu na przekonanie o dewolucyjnym charakterze zmian społecznych. Konserwatyzm zrodził się na przełomie XVIII i XIX w., był próbą przeciwstawienia się racjonalistycznej myśli oświeceniowej. Nowoczesny konserwatyzm stanowił reakcję na wydarzenia Rewolucji francuskiej. Za twórcę podstaw ideologicznych nurtu uważany jest Edmund Burke. Jako idea polityczna termin ten po raz pierwszy użyty został w 1820 r. przez zwolennika restauracji dynastii Burbonów, François René de Chateaubriand (1768–1848), który wydawał pismo "Konserwatysta".

Od początku 1945 r. w kraju na sile przybierała cywilna opozycja wobec rządzących wojskowych, a także antyperonowska opozycja w armii, tworzona pod kierunkiem generała Eduardo Avalosa, która 10 października doprowadziła do obalenia i uwięzienia Peróna oraz zmusiła rząd do przyjęcia postanowienia o rozpisaniu wyborów. W ciągu tygodnia od aresztowania Peróna na ulice największych miast wyszli robotnicy, a ich protesty stawały się coraz gwałtowniejsze i przyciągały coraz więcej nowych uczestników. 17 października Peróna uwolniono, a data ta została przez peronistów uznana za narodziny wielkiego masowego ruchu.

Anglia (ang. England, język staroangielski Englaland) – w przeszłości samodzielne królestwo, obecnie największa i najludniejsza część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Anglię zamieszkuje 83% całkowitej populacji państwa. Region zajmuje dwie trzecie wyspy Wielkiej Brytanii i posiada granice lądowe z Walią na zachodzie i Szkocją na północy. Wyspa oblewana jest przez Morze Północne, Morze Irlandzkie, Ocean Atlantycki i Kanał La Manche. Stolicą Anglii jest miasto Londyn, natomiast jej patronem – święty Jerzy.

Generał Edelmiro Julián Farrell (ur. 12 lutego 1887, zm. 21 października 1980), argentyński wojskowy i polityk, jeden z inicjatorów czerwcowego zamachu stanu w 1943 roku, wprowadzającego rządy junty wojskowej. W latach 1944-1946 pełnił urząd prezydenta Argentyny.

Wybory lutowe 1946 roku

Juan Perón w dniu zaprzysiężenia na prezydenta Argentyny

Perón nie przyjął żadnego stanowiska w rządzie; był przywódcą i wiedział, że ma za sobą miliony obywateli. Do wyborów prezydenckich startował z ramienia własnej Partii Pracy, utworzonej na wzór angielskiej Labour Party, która, jak pisze Ryszard Stemplowski, była jedynie fasadą popierającą jego siły. Poparcia Perónowi udzieliły, oprócz związków zawodowych, także hierarchowie kościelni i wojskowi. Jego kontrkandydatem był radykał José Tamborini, wysunięty przez Unię Demokratyczną (sojusz komunistów, demokratów i – nieoficjalnie – konserwatystów).

Prezydent (od łac. praesidens – zasiadający na czele) – najwyższy urząd w państwie będącym republiką, zwykle jednoznaczny z pełnieniem funkcji głowy państwa. W systemie prezydenckim prezydent jest również szefem rządu (np. w USA).

24 lutego 1946 r. Perón uzyskał 56% głosów (304 głosów elektorskich, przy 72 głosach elektorskich Tamboriniego) i został trzydziestym prezydentem Argentyny. W wyborach parlamentarnych Partia Pracy zdobyła aż 109 miejsc w Izbie Deputowanych, radykałowie łącznie 46, a konserwatyści tylko 2. Partia Peróna zdominowała również Senat – przypadło jej 26 miejsc, a pozostałe 2 objęli kandydaci niezależni. Do Kongresu pierwszy raz od trzydziestu lat nie wszedł ani jeden socjalista.