Argiszti I - Polski Serwis Naukowy

Argiszti I – syn Menui, król Urartu, panujący w latach 786-764 p.n.e. W okresie jego panownia Urartu rozszerzyło swoje granice o tereny Zakaukazia.

Polityka i wyprawy Argisztiego I

W okresie panowania Argisztiego I państwo znajdowało się u szczytu swojej potęgi. Skutkiem podbojów jego ojca, Menui, spowodowały przejęcie asyryjskich wodnych szlaków handlowych, prowadzących do Azji Mniejszej. Urartu zmonopolizowało handel bronią, co negatywnie wpłynęło na zaopatrywanie w nią armii asyryjskiej.

Hetyci (biblijni חתי lub HTY) – lud posługujący się indoeuropejskim językiem hetyckim, który około XVII w. p.n.e. stworzył potężne państwo z centrum w Hattusa (dzisiejsze Boğazkale) w Anatolii. Potęga państwa opierała się na znakomicie, jak na owe czasy, uzbrojonej armii (broń z żelaza, zbroje, doskonałe rydwany bojowe). W okresie swojej największej świetności Hetyci kontrolowali Anatolię, północną Mezopotamię, Syrię i Palestynę. Państwo Hetytów upadło około 1200 p.n.e. prawdopodobnie pod naporem Ludów Morza, chociaż nieliczne hetyckie miasta-państwa w północnej Syrii przetrwały do roku 708 p.n.e.

Urartu, Ararat, Biajnili, Królestwo Wan (urart. – KURbi-a-i-na; orm. – Ուրարտու; tur. – Urartular; pers. – اورارتو) – starożytne państwo na Bliskim Wschodzie, na obszarze Wyżyny Armeńskiej (obecnie terytorium byłego Urartu znajduje się w granicach Armenii, Turcji i Iranu). Najwcześniejsze wzmianki o Urartu jako związku plemion pochodzą z XIII wieku p.n.e.; jako samodzielne państwo wymienione zostało w źródłach pisanych z VIII wieku p.n.e. Upadek królestwa nastąpił w VI wieku p.n.e., przedtem Urartu zajmowało silną pozycję wśród państw Bliskiego Wschodu [1].

Argiszti I nie podejmował wypraw wojennych przeciwko osłabionej Asyrii. Z powodzeniem odpierał jedynie jej próby przywrócenia utracone szlaki handlowe. Ekspansja Urartu za jego panowania została skierowana na północ. Argiszti I rozszerzył granice Urartu o Zakaukazie, gdzie założył miasto Argisztihinili, w pobliżu współczesnego Armawiru, oraz miasto-twierdzę Erebuni na wzniesieniu Arin Berd w pobliżu współczesnego Erywania. Początkowo na mieszkańców Erebuni składali się wzięci do niewoli i wysiedleni przez Urartyjczyków mieszkańcy państwa Hatti. Zbudowanie Erebuni pozwoliło Urartu na dalszą ekspansję - w rejonie jeziora Sewan.

p.n.e. - skrót stosowany w języku polskim, rozwijany "przed naszą erą", oznaczający datę przed początkiem ery chrześcijańskiej, który wiązany jest z datą narodzenia Jezusa Chrystusa. Odpowiada on łacińskiemu skrótowi AC, czyli ante Christum lub angielskiemu B.C. lub BC, czyli before Christ (pol. "przed Chrystusem").

Armenia, Republika Armenii (Հայաստան - Hajastạn, Հայաստանի Հանրապետություն - Hajastani Hanrapetutjun) – państwo w Azji na Zakaukaziu. Armenia graniczy od północy z Gruzją, od południa z Iranem i z azerską eksklawą Nachiczewan, od wschodu z Azerbejdżanem, od zachodu z Turcją. Niepodległość uzyskała w 1991 r. w związku z rozpadem ZSRR. Armenia nie ma dostępu do morza. Stolicą Armenii jest obecnie Erywań, który jest też największym miastem w kraju. Od 1991 roku Armenia należy do Wspólnoty Niepodległych Państw.

Gospodarka Urartu za Argisztiego I

Sytuacja gospodarcza Urartu za czasów Argisztiego I była stabilna. Praca nad budową systemu irygacyjnego, podjęta przez Menuę, została ukończona. Te czynniki umożliwiły szybki rozwój gospodarki urartyjskiej.

Prawdopodobnie Argiszti I był najbardziej zaangażowany w sprawy na północy kraju, bowiem na terytorium współczesnej Armenii odnaleziono dwanaście spośród dziewiętnastu inskrypcji króla. Założone przez niego miasta, Argisztihinili i Erebuni, mogły pełnić funkcje rezydencji. Działalność Argisztiego I na Zakaukaziu była skierowana przede wszystkim na rozwój gospodarki wiejskiej.

Erebuni, Irpuni, Irepuni (urart. URUer-bu-ú-ni, orm. Էրեբունի) – starożytne miasto Urartu. Ruiny Erebuni znajdują się na wzgórzu Arin Berd obok współczesnego Erywania w Armenii. Miasto zostało założone przez króla urartyjskiego Argisztiego I w 782 roku p.n.e. Miało chronić północną granicę państwa w Dolinie Ararat. W związku z tym, że na miejscu Erebuni znajduje się obecnie stolica Armenii, starożytne miasto często jest utożsamiane z Erywaniem.

Irygacja (nawadnianie) - uzupełnianie zasobów wody w glebie w celu zapewnienia odpowiednich warunków wegetacji roślin uprawnych. Stosowana od starożytności w Egipcie, Mezopotamii, Persji, Indiach, Sri Lance, Chinach, Peru.

Przypisy

Г. А. Меликишвили, Урартские клинообразные надписи, Вестник древней истории, 1(1953), 1(1954) ; К. Оганесян, Арин-берд (Ганли-тапа) - урартская крепость города Ирпуни, Известия академии наук Армянской ССР, 8(1951).

Bibliografia

Пиотровский Б. Б., Ванское царство (Урарту), Москва 1959.
Меликишвили Г. А., Урартские клинообразные надписи, Москва 1960.
Zimansky P. E., Ecology and Empire. The Structure of the Urartian State, Chicago 1985. ISBN 0-918986-41-9.

Sewan (orm. Սևանա լիճ – Sewana licz) – największe jezioro w Republice Armenii, a także największe jezioro Kaukazu i jedno z najwyżej położonych jezior świata (1916 m n.p.m.). Położone jest 120 km na północny wschód od Erywania w prowincji Gegharkunik. Razem z jeziorami Wan i Urmia nazywane jest jednym z trzech mórz Armenii (jako jedyne spośród nich leży na terytorium współczesnej Republiki Armenii).

Armawir - miasto w Armenii, w Dolinie Ararackiej. Stolica prowincji Armawir. Do 1932 Sardarbad, w latach 1932-1992 Oktemberian. Według danych szacunkowych na rok 2008 liczy 26 387 mieszkańców. Ośrodek przemysłowy.