Aristide Cavaillé-Coll - Polski Serwis Naukowy

Aristide Cavaillé-Coll

Aristide Cavaillé-Coll (4 lutego 1811 - 13 października 1899) - francuski organmistrz. Jest uznawany za największego budowniczego organów piszczałkowych swoich czasów. Do budowy organów piszczałkowych wprowadził wiele innowacji, a ich podstawy teoretyczne wyłożył w książkach i artykułach naukowych. Opracował nowe rodzaje piszczałek i głosów organowych, np. flûte harmonique.

Montpellier (oksyt. Montpelhièr) - miasto i gmina na południu Francji w odległości 10 km od wybrzeża Morza Śródziemnego, nad rzeką Lez, w regionie Langwedocja-Roussillon, w departamencie Hérault.

Fagot (z wł. "faggio" – buk, instrument bowiem jest zawsze wykonany z drewna, twardego, np. bukowego) – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych z podwójnym stroikiem. Do tej samej rodziny należą także obój, rożek angielski i kontrafagot, który transponuje oktawę niżej od fagotu. Istnieją dwie odmiany fagotu: niemiecka (hecklowska) i francuska. Różnią się one brzmieniem i mechanizmem, a także wysokością (niemiecki ma 130 cm, zaś francuski 150 cm). Skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od B1 do f²(jednak górny dźwięk zależy głównie od umiejętności grającego i można uzyskać wyższe). Instrument składa się z sześciu części: stroika , esu, skrzydła, stopy, rury basowej oraz czary głosowej. Tworzą one kanał o długości ponad 2,4 m. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane i zamykane są klapami (tylko 5 – e,d,c,h,a – bezpośrednio palcami). Stroik umieszczony u wylotu rurki składa się z dwóch płytek wykonanych z trawy o nazwie arundo trzcinowate (łac. Arundo donax) złożonych ze sobą. Uderzając w nie językiem i jednocześnie dmuchając grający wydobywa dźwięk.Przy takim samym układzie klap,a różnej sile nacisku na stroik można czasami wydobyć różne dźwięki. Korpus instrumentu tradycyjnie wykonywany jest z drewna, najczęściej z klonu. Drewno na fagot musi "leżakować" od dziesięciu do nawet stu pięćdziesięciu lat. Instrument charakteryzuje się głębokim, melancholijnym i bardzo naturalnym brzmieniem. Fagot jest większy niż obój i rożek angielski, brzmi niżej. Nie jest instrumentem transponującym. Wykorzystywany jest w orkiestrze kameralnej, symfonicznej, jako instrument solowy, w jazzie oraz w różnego typu zespołach instrumentalnych.

Grób Cavaille-Colla na cmentarzu Montparnasse, Paryż

Urodził się w Montpellier, w rodzinie organmistrzów. Od dziecka wykazywał zdolności w zakresie konstrukcji mechanicznych, który rozwinął maksymalnie w późniejszej działalności. Jego instrumenty są organami symfonicznymi, tzn. umieją naśladować brzmienie wielu instrumentów orkiestrowych i mają wiele głosów językowych. Największe organy, jakie zbudował, znajdują się w kościele St Sulpice w Paryżu.

Organy piszczałkowe – to klawiszowy, aerofoniczny oraz idiofoniczny instrument muzyczny; budowany najczęściej w kościołach, salach koncertowych, synagogach reformowanych, aulach. Organy piszczałkowe są największym instrumentem nieporównywalnym z żadnym innym, jaki został wymyślony, pod względem rozmiarów przestrzennych, ilości źródeł fal dźwiękowych, sumarycznej mocy emitowanej do otoczenia, dynamiki i bardzo często różnorodności barw i możliwości kolorystycznych, a także pod względem złożoności konstrukcyjnej. Przewyższają nawet w wielu aspektach orkiestrę symfoniczną, chociaż na organach gra tylko jeden człowiek. Rozpiętość skali dźwięków dużych organów wynosi ok. 10 oktaw, co jest porównywalne z zakresem dźwięków odbieranych przez ludzki słuch (od 16 Hz do ok. 16 kHz), jednakże są instrumenty na świecie posiadające jeszcze większą skalę (patrz niżej).

Obój – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych. Obój należy do grupy instrumentów z podwójnym trzcinowym stroikiem. Do tej samej rodziny należą także rożek angielski, fagot i kontrafagot. Powszechnie skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od b do g3, rzadziej do a3. Osiągnięcie wysokości dźwięków wyższych ( do c4) wymaga dużych umiejętności grającego. Instrument to podłużna rura, lekko stożkowa, zakończona lejkowatym rozszerzeniem. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane i zamykane są klapami. W instrument dmie się za pośrednictwem cienkiej, metalowej rurki (otoczonej korkiem, na którą nawija się podwójną trzcinkę) ze stosunkowo dużym ciśnieniem, a jednocześnie niewielką ilością powietrza. Stroik umieszczony u wylotu rurki, składa się z dwóch listków wykonanych z trzciny o nazwie Arundo donax – i złożonych ze sobą. Powietrze przepływając pomiędzy nimi wywołuje ich wibrację, drganie. Korpus instrumentu tradycyjnie wykonywany jest z drewna, najczęściej afrykańskiego blackwoodu (Dalbergia melanoxylon), istnieją także egzemplarze wykonane z drewna rosewood (Dalbergia nigra). Standardowa długość instrumentu wynosi ok. 60 cm. Obój charakteryzuje się melancholijnym, śpiewnym i dość przenikliwym brzmieniem co predestynuje go do roli instrumentu solowego. Świetnie sprawdza się także w muzyce filmowej.

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech organów budowanych przez Cavaille-Colla i jedną z podstawowych inowacji jest umieszczenie sekcji Grand Orgue na najniższym manuale, zamiast pozytywu. Zastosowanie łączników mechanicznych umożliwiało w tej sytuacji grę na całych organach z tego manuału. Rozbudował także mechanizmy sterujące żaluzjami, dające organiście znacznie więcej możliwości ekspresyjnych. Opracował nowe rodzaje piszczałek, imitujących takie instrumenty jak fagot, obój oraz rożek angielski. Opracował głos organowy zwany fletem harmonicznym, który razem z Montre (francuska nazwa pryncypału), gambą i bourdonem tworzyły głosy podstawowe (fonds). Ważną inowacją były też dzielone wiatrownice, z połączeniami sterowanymi wentylami. Umożliwiało to sterowanie ciśnieniem wywieranym na niektóre głosy.

Montparnasse - południowo-zachodni fragment Paryża, położony głównie na terenie XIV dzielnicy tego miasta. Dzielnica ta rozpoczyna się od granic ogrodu Luksemburskiego i rozciąga się w kierunku południowo-zachodnim, aż do granic administracyjnych ścisłego Paryża.

5184 Cavaillé-Coll – planetoida z grupy pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 3 lat i 62 dni w średniej odległości 2,16 j.a. Została odkryta 16 sierpnia 1990 roku w Obserwatorium La Silla przez Erica Elsta. Nazwa planetoidy pochodzi od Aristide Cavaillè-Colla (1811-1899), francuskiego organmistrza. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (5184) 1990 QY7.

Zobacz też

5184 Cavaillé-Coll

Linki zewnętrzne

http://www.cavaille-coll.com/ Association Aristide Cavaille-Coll

http://www.culture.gouv.fr/culture/cavaille-coll/en/index.html Strona opracowana przez rząd francuski