Aristonikos - Polski Serwis Naukowy

Aristonikos (? - 128 p.n.e.) – przywódca powstania antyrzymskiego (tzw. powstanie Aristonikosa) w Azji Mniejszej, uzurpator na tronie władcy Pergamonu pod imieniem Eumenesa III.

Życiorys

Pochodzenie

Był synem z nieprawego łoża króla Pergamonu Eumenesa II i przyrodnim bratem Attalosa III Filometora, który, umierając w 133 p.n.e., przekazał w testamencie swe państwo Rzymowi.

Wódz

Aristonikos sięgnął po władzę królewską, nie mając żadnych praw do dziedziczenia tronu. Nie został uznany ani przez Rzym, ani przez warstwy rządzące Pergamonu, nie uzyskał również poparcia greckich polis (w tym samej stolicy państwa, miasta Pergamon), obawiających się utraty wolności przyznanej im przez Attalosa III. Aristonikos: „...skierował się wówczas ku wnętrzu kraju i zebrał pośpiesznie mnóstwo ludzi biednych i niewolników przyciągniętych obietnicą wolności, nazwał ich heliopolitami" (Strabon „Hypommmata historika” – "Zapiski historyczne", fragmenty). Na wezwanie Aristonikosa odpowiedzieli wszyscy, którzy mieli nadzieję na odmianę swego losu – biedni rzemieślnicy, uboga ludność wiejska, niewolnicy, a także liczący na łatwe łupy zwykli rabusie i awanturnicy z Pergamonu i innych terenów Azji Mniejszej. Powstańcy Aristonikosa mieli wywalczyć sobie Heliopolis (gr. państwo Heliosa) – państwo sprawiedliwości, braterstwa i równości.

Rzemiosło – zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, posiadającą udokumentowane kwalifikacje do wykonywania danej działalności gospodarczej we własnym imieniu i na swój rachunek, przy zatrudnieniu niewielkiej liczby pracowników, których praca ma na celu wspieranie działalności rzemieślnika. O tym, czy dana działalność jest rzemiosłem decydują jej właściwości,charakter, niewielka skala i rozmiar oraz brak cechy uciążliwości środowiskowej oraz społecznej typowej dla działalności na przemysłowej lub też produkcyjnej w znacznym rozmiarze. Jako przykład rzemiosła można podać artystyczny wyrób cegieł prowadzony w niewielkim rozmiarze, a jak o działalność przemysłową produkcję materiałów budowlanych w specjalnie przeznaczonych do tego urządzeniach prowadzona w znacznych rozmiarach w sposób zorganizowany i ciągły.

Attalos III Filometor Euergetes (ur. 170 lub 171 p.n.e., zm. 133 p.n.e.) – król (basileus) Pergamonu w latach 139 – 133 p.n.e., ostatni władca z dynastii Attalidów, syn Eumenesa II.

Upadek

Początkowo Aristonikos odnosił duże sukcesy, opanował wiele miast w zachodniej części Azji Mniejszej, zdobył część Myzji i Lidii, zdobył także Kolofon i obległ Smyrnę. Nie zdołał zdobyć jednak samego Pergamonu, który obronił władca Pontu Mitrydates V Euergetes. Aristonikos zdołał opanować większość państwa w momencie przybycia komisji senackiej, mającej realizować postanowienia testamentu Attalosa III. Nowy władca Pergamonu zawładnął również flotą pergamońską i miał zdecydowaną przewagę na morzu. Jakkolwiek Rzymianie wezwali na pomoc sojuszników, królów Bitynii, Paflagonii i Kapadocji, nie zdołali oni jednak pokonać sił Aristonikosa, a walczący z nim władca Kapadocji Ariarates V został rozbity i poległ na polu bitwy. W 131 p.n.e. przybyła do Pergamonu regularna armia rzymski, którą dowodził konsul Publiusz Licyniusz Krassus. Wódz rzymski poniósł ciężką klęskę w bitwie między Myriną a Elają, dostał się do niewoli i zginął. Dopiero udzielona Rzymianom pomoc ze strony floty Efezu zmusiła Aristonikosa do cofnięcia się w głąb lądu. Wówczas Rzymianie przysłali następną, silną armię dowodzoną przez nowego konsula Marka Perpernę, która rozbiła oddziały rebeliantów w bitwie pod Stratonikają w 130 p.n.e.

Paflagonia (gr.: Παφλαγονία, Paphlagonίa) – starożytna kraina w północnej części Azji Mniejszej (ob. Turcja) nad południowym brzegiem Morza Czarnego między Bitynią na zachodzie a Pontem na wschodzie. Na południu graniczyła z Frygią (późniejsza Galacja). Według Strabona, geografa greckiego, zachodnią granicą regionu była rzeka Parthenius (ob. Bartın), a wschodnią Halys (ob. Kızılırmak).

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.

Kres życia

Aristonikosa, który schronił się w dobrze umocnionej Stratonikei, wzięto do niewoli po długotrwałym oblężeniu i wywieziony do Rzymu, gdzie został zabity (uduszony) w więzieniu.

Bibliografia

Iwaszkiewicz P., Łoś W., Stępień M., Władcy i wodzowie starożytności. Słownik, WSiP, Warszawa 1998, s. 56, ISBN 83-02-06971-X.

Jaczynowska M., Historia starożytnego Rzymu, PWN, Warszawa 1983, s. 153-154, ISBN 83-01-00268-9.

Praca zbiorowa pod redakcją Aleksandra Krawczuka, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, Oficyna Wydawnicza FOGRA, Warszawa 2005, s. 282, ISBN 83-85719-84-9.

Morby J.E., Dynastie świata. Przewodnik Chronologiczny i Genealogiczny, Wydawnictwo Znak, Kraków 1998, s. 74, ISBN 83-7006-781-6.