Armata - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy broni. Zapoznaj się również z: pieśń Armata w Wikisource.

Benfold, niszczyciel typu Arleigh Burke, strzela z armaty MK45 kalibru 127 mm

armaty wymierzone w morze w twierdzy Christiansholm w Kristiansand

Schemat ładowania armaty

Armata 105 mm wz. 29 wyprodukowana w Starachowicach w 1938

XIX-wieczne armaty na zamku w Kwidzynie

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Armata

Zobacz hasło armata w Wikisłowniku

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o armacie

Zobacz w Wikiźródłach hasło Armata w Encyklopedii staropolskiej

Armata była dawniej bronią miotająca pociski za pomocą prochu. Współcześnie terminem tym określa się działo o bliskim płaskiemu torze lotu pocisku, służące do ostrzeliwania celów będących na linii pola widzenia.

Hakownica to jedna z najstarszych typów ręcznej broni palnej. Powstała przed rokiem 1400 jako udoskonalenie prymitywnej rusznicy. Często zaliczana jest do najlżejszego typu dawnej artylerii.

Twierdza, forteca – ufortyfikowane miasto, gród, klasztor. Czasem jest to samodzielna budowla o charakterze obronnym. Twierdze były budowane od starożytności do czasów II wojny światowej, na stałe przebywała w nich załoga. Określenie twierdza stosowane jest także w odniesieniu do więzienia, które znajdowało się na terenie twierdzy.

Wynaleziona przed 1280 rokiem w Chinach w postaci metalowej rury (lufy), wyrzucającej pociski w stronę wroga za pomocą prochu strzelniczego. W Europie znana od 1326 jako bombarda.

Z armat wyodrębniły się:

broń ręczna (aktualnie nie zaliczana do armat):

karabin – poprzednio: ręczna puszka, hakownica, muszkiet;

pistolet – poprzednio: krócica – np. Vis;

rewolwer;

działa:

haubica;

współczesne armaty, np. armata wz. 02/26;

granatniki np. granatnik wz. 1936;

moździerze.

Najpotężniejszymi pod względem kalibru działami były: okrętowe (np. japońskie pancerniki "Yamato" i "Musashi" miały działa kalibru 460 mm), kolejowe (np. niemiecka Dora miała kaliber 800 mm) i obrony wybrzeża (były to najczęściej działa kolejowe lub okrętowe zamontowane na wybrzeżu). Historycznie największy kaliber (890 mm) ma nie Car Puszka z 1586, przechowywana do dziś w moskiewskim Kremlu, lecz amerykańskie działo doświadczalne Little David (zwane w niektórych źródłach moździerzem) o kalibrze 914 mm.

Pancerniki typu Yamato (大和) – seria japońskich okrętów klasy pancerników z okresu II wojny światowej, składająca się z dwóch ukończonych jednostek: "Yamato" i "Musashi". Były to największe pancerniki, jakie kiedykolwiek powstały i największe okręty II wojny światowej. Trzeci okręt tego typu "Shinano" ukończono ostatecznie jako lotniskowiec.

Łoże działa - jest podstawą działa. Służy do umocowania w nim lufy. Łoża dział współczesnych są łożami sprężystymi. Wyposażone są w oporopowrotnik zmniejszający oddziaływanie wystrzału na mechanizmy działa. W działach polowych łoże składa się z dwóch części: łoża górnego i łoża dolnego. W przedniej części łoża dolnego umieszczone jest podwozie działa. W łożu górnym znajdują się łożyska czopów kołyski. W kołysce umieszczona jest lufa.W XIV-XV wieku łoże działa zwane było lawetą i miało kształt drewnianego kloca z zamocowaną nieruchomo lufą. Od wieku XV łoża klocowe umieszczano na kołach, zaś w XVI wieku zaczęto stosować łoża złożone z dwóch ścian bocznych połączonych poprzecznymi wzmocnieniami. Lufa opierała się na czopach, co umożliwiało zmianę kąta podniesienia lufy bez konieczności zmiany położenia całego działa. Łoża żelazne zaczęto stosować od XIX wieku.

Obecnie działa kalibru ponad 240 mm są wielką rzadkością, a w praktyce najczęściej stosuje się działa do 155 mm (na lądzie) oraz 130 mm (na okrętach).

Typowa armata współczesna składa się z następujących elementów:

lufy,

hamulca wylotowego,

łoża (łoże górne i łoże dolne),

mechanizmu podniesieniowego i kierunkowego,

kołyski,

zamka,

tylca (tylko w małokalibrowych armatach automatycznych),

oporopowrotnika.

Niektóre armaty posiadają również przedmuchiwacz lufy (najczęściej eżektorowy, rzadziej na sprężone powietrze)

Granatnik 46 mm wz.30 i granatnik 46 mm wz.36 – polski granatnik z okresu międzywojennego. Opracowana na początku lat trzydziestych, przez polskich inżynierów, nowoczesna broń wsparcia dla małych pododdziałów piechoty (pluton, kompania).

Nadarmata - używane w czasie pierwszej wojny światowej działa o bardzo dużej donośności (ponad 120 km), przeznaczone do ostrzeliwania strategicznie ważnych celów wojskowych. Znane również jako działa ponaddalekonośne. Ze względu na małą celność, długi czas przeładowania i wysoką awaryjność nadarmaty wykazywały bardzo małą przydatność bojową. Nie będąc w stanie zadać poważnych szkód nieprzyjacielowi, posiadały w efekcie przede wszystkim znaczenie propagandowe. Nadarmaty nie zostały zastosowane w drugiej wojnie światowej. Używano wprawdzie armat o kalibrze większym niż nadarmaty, posiadających jednak mniejszą donośność (np. niemiecka 80 cm K (E) Dora).

Zobacz też

Nadarmata