Armata czołgowa - Polski Serwis Naukowy

Armata wyszczególniona na sylwetce współczesnego czołgu.

Brytyjski Sherman Firefly z armatą 17-funtową.

Armata czołgowa – rodzaj armaty przystosowany do montowania w wieży czołgu lub innego pojazdu pancernego, służący do zwalczania pojazdów nieopancerzonych, pancernych, a także siły żywej, budynków i umocnień.

Armata 17-funtowa (ang. Royal Ordnance Quick Firing 17-pounder) – brytyjskie działo przeciwpancerne kalibru 76,2 mm z okresu II wojny światowej. Było to najlepsza armata w arsenale Aliantów, pociski APDS były w stanie zniszczyć nawet najcięższe niemieckie czołgi, był to praktyczny odpowiednik słynnej niemieckiej armaty 88 mm. Po wojnie, w roli artylerii przeciwpancernej została zastąpione przez działo bezodrzutowe BAT 120 mm, a w roli armaty czołgowej przez działo 20-funtowe.

Łoże działa - jest podstawą działa. Służy do umocowania w nim lufy. Łoża dział współczesnych są łożami sprężystymi. Wyposażone są w oporopowrotnik zmniejszający oddziaływanie wystrzału na mechanizmy działa. W działach polowych łoże składa się z dwóch części: łoża górnego i łoża dolnego. W przedniej części łoża dolnego umieszczone jest podwozie działa. W łożu górnym znajdują się łożyska czopów kołyski. W kołysce umieszczona jest lufa.W XIV-XV wieku łoże działa zwane było lawetą i miało kształt drewnianego kloca z zamocowaną nieruchomo lufą. Od wieku XV łoża klocowe umieszczano na kołach, zaś w XVI wieku zaczęto stosować łoża złożone z dwóch ścian bocznych połączonych poprzecznymi wzmocnieniami. Lufa opierała się na czopach, co umożliwiało zmianę kąta podniesienia lufy bez konieczności zmiany położenia całego działa. Łoża żelazne zaczęto stosować od XIX wieku.

Historia

Pierwsze czołgi były używane podczas I wojny światowej do pokonywania okopów, zasiek z drutu kolczastego oraz lejów po pociskach artyleryjskich dużych kalibrów jako wsparcie dla piechoty, szczególnie w przypadkach napotkania stanowiska karabinu maszynowego. Najczęściej były to zwykłe działa artylerii polowej, pozbawione podwozia i zamocowane w wieży lub bezpośrednio w kadłubie czołgu, strzelały najczęściej amunicją odłamkową o niskiej prędkości wylotowej pocisku. Lufy tych armat były przeważnie krótkie, zbyt długie mogłyby przeszkadzać w manewrowaniu pojazdem (w przypadku zamontowania armat w kadłubie), duże prędkości wylotowe były zbędne (walka toczyła się na krótkich dystansach). Ponadto pancerze pierwszych czołgów były cienkie, miały w zamyśle chronić przed odłamkami pocisków artyleryjskich i amunicją karabinową, wysoka prędkość wylotowa pocisku nie była potrzebna.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Drut kolczasty – liniowy element konstrukcyjny zapór (zasieków przeciwpiechotnych i ogrodzeń (płotów). Wykonywany jest w postaci dwóch (rzadziej trzech) skręconych spiralnie drutów stalowych (nośnych, właściwych). Na nich w odstępach nawinięte są w sposób uniemożliwiający przesuwanie wzdłuż i obracanie wokół drutu nośnego, krótkie odcinki drutu (zwoje) o wystających, ostro ściętych końcach długości kilkunastu milimetrów. Właściwości drutu kolczastego opisują: grubość drutów nośnych, odległość pomiędzy zwojami kolców i liczba wystających końców w zwoju (2 lub 4).

Charakterystyka

Armaty takie charakteryzują się dużą długością lufy (powyżej 40 kalibrów), a przez to wysoką prędkością wylotową pocisków, obecnie głównie o gładkim przewodzie (uwarunkowane jest to głównie mniejszym zużywaniem się lufy oraz lepszymi właściwościami przy strzelaniu amunicją przeciwpancerną wykorzystującą energię kinetyczną do przebicia pancerza), automatycznym lub półautomatycznym zamkiem oraz względnie niskim odrzutem. Współcześnie przystosowane są najczęściej do strzelania nabojami z pociskiem podkalibrowym, kumulacyjnym, rzadziej burzącym, natomiast w okresie drugiej wojny światowej zwykle były to pełnokalibrowe przeciwpancerne, odłamkowe oraz dymne. Niektóre armaty czołgowe, np. rosyjska 2A46M (D-81TM), montowana na czołgach T-72B, są dodatkowo przystosowane do wystrzeliwania przeciwpancernych pocisków kierowanych (w tym wypadku jest to rakieta systemu 9K119 Refleks).

Prędkość wylotowa jest to prędkość, z jaką pocisk opuszcza lufę po wystrzale. Obliczana jest metodami balistyki wewnętrznej lub mierzona względem lufy.

Czołgowy karabin maszynowy - rodzaj karabinu maszynowego przeznaczony do montażu w wozach bojowych (czołgach, transporterach opancerzonych itp.). Istnieją czołgowe karabiny maszynowe zasilane amunicją karabinową i wielkokalibrową.