ArmeniaArtykuł - Armenia - pochodzi z Wikipedii (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)Suplement Łotwa Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej powstałe w 1918 roku. Jedno z państw nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO. Od strony lądowej graniczy z Litwą (453 km), Białorusią (141 km), Rosją (217 km) i Estonią (339 km). Łączna długość granic lądowych wynosi 1150 km, ponadto Łotwa posiada 531 km wybrzeża Morza Bałtyckiego. Łotwa jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004 i NATO od 29 marca 2004, poza tym należy do ONZ, OBWE, Rady Europy oraz Rady Bałtyckiej i Rady Państw Morza Bałtyckiego.Światowa Organizacja Handlu Światowa Organizacja Handlu (ang. World Trade Organization (WTO)) – organizacja międzynarodowa z siedzibą w Genewie. WTO stanowi kontynuację Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT), została powołana w 1994 w Marrakeszu (Maroko), w ramach tzw. rundy urugwajskiej GATT..am .am - krajowa domena internetowa najwyższego poziomu przypisana dla stron internetowych z Armenii, jest aktywna od 1994 roku i administrowana przez ISOC-AM, lokalny oddział Internet Society.28 maja 28 maja jest 148. (w latach przestępnych 149.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 217 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.ASALA ASALA - Tajna Ormiańska Armia dla Wyzwolenia Armenii (or: Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակ, ang: Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia) - organizacja terrorystyczna działająca w latach 1975-1986.Abchazja Abchazja (abch. Аҧсны Apsny, gruz. აფხაზეთი Apchazeti lub Abchazeti, ros. Абха́зия Abchazija) – państwo nieuznawane, położone w północno-zachodniej Gruzji, nad Morzem Czarnym, w górach Kaukazu. Zajmuje powierzchnię 8 550 km², zamieszkiwanych przez około 216 000 osób[1]. Stolicą Abchazji jest Suchumi.Afganistan Afganistan, Islamska Republika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej.Akrotiri Akrotiri – brytyjska suwerenna baza wojskowa w południowej części Cypru, mająca formalnie status terytorium zamorskiego. Umiejscowiona jest na półwyspie o tej samej nazwie, pomiędzy zatokami Episkopi i Akrotiri, na południe i na zachód od Limassol. Stacjonuje tam ok. 1300 żołnierzy. Ośrodek administracyjny mieści się w Episkopi (jest wspólny dla Akrotiri i Dhekelii). Utworzona w 1960 roku. Terytorium suwerennych baz Akrotiri i Dhekelii jest zarządzane przez administratora mianowanego przez brytyjskiego monarchę, który jest jednocześnie dowódcą wojsk brytyjskich na Cyprze. Obecnie funkcję administratora pełni Richard Lacey.Albania Albania (Shqipëria, Republika Albanii – Republika e Shqipërise) – państwo w południowo-wschodniej Europie na Bałkanach, nad Morzem Adriatyckim. Graniczy z Grecją (282 km), Macedonią (151 km) oraz Kosowem (114 km) i Czarnogórą (173 km). Albania na zachodzie graniczy z morzem Adriatyckim i z morzem Jońskim na południowym zachodzie. Od Włoch oddziela ją cieśnina Otranto o szerokości ok. 72 km. Łączna długość granic lądowych wynosi 720 km, natomiast wybrzeża morskiego – 362 km.Aleksander Krawczuk Aleksander Krawczuk (ur. 7 czerwca 1922 w Krakowie) – polski historyk starożytności i eseista, profesor UJ, były minister kultury, poseł na Sejm I i II kadencji.Aleksander Macedoński Aleksander III Wielki (Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας Aleksandros ho Megas) zwany też Aleksandrem Macedońskim (gr. Ἀλέξανδρος ὁ Τρίτος ὁ Μακεδών Aleksandros ho Tritos ho Makedon); ur. 20 albo 26 lipca 356 p.n.e. w Pella, zm. 10 czerwca 323 p.n.e.) – król Macedonii z dynastii Argeadów (336-323 p.n.e.). Jest powszechnie uznawany za wybitnego stratega i jednego z największych zdobywców w historii ludzkości.Ameryka Ameryka – część świata położona na półkuli zachodniej, w skład której wchodzą dwa kontynenty: Ameryka Północna i Ameryka Południowa. Rozciąga się na długości ponad 15,5 tys. km od Archipelagu Arktycznego po Ziemię Ognistą. Niekiedy na oznaczenie obu Ameryk używa się także określeń Nowy Świat lub półkula zachodnia.Anatolia Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.Andora Andora, Księstwo Andory (katal. Principat d'Andorra [prinsiˈpat dənˈdorə], hiszp. Principado de Andorra, franc. Principauté d'Andorre), nazwa historyczna (tradycyjna): Doliny Andory (katal. Les Valls d'Andorra)[2] – małe państwo w południowo-zachodniej Europie, bez dostępu do morza. Leży w Pirenejach granicząc od północy z Francją, a od południa z Hiszpanią.Andranik Markarian Andranik Markarian (orm.: Անդրանիկ Մարգարյան) (ur. 12 czerwca 1951, zm. 25 marca 2007) - polityk armeński, od 12 maja 2000 do 25 marca 2007 premier Armenii. Zastąpił na tym stanowisku Arama Sarkisiana. Członek Republikańskiej Partii Armenii.Angola Angola (Republika Angoli - República de Angola) – państwo w południowo-zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim, członek Unii Afrykańskiej. Sąsiaduje z Demokratyczną Republiką Konga, Namibią, Kongiem oraz Zambią. W przeszłości była kolonią portugalską. Posiada znaczne zasoby surowców naturalnych, w tym ropy naftowej i diamentów.Ani (państwo) Ani (orm.: Անի, łac.: Abnicum) królestwo armeńskie (obecnie na terenie Armenii i częściowo Turcji), istniejące od 2 połowy IX wieku do 1045 roku, ze stolicą w Ani; pod rządami Bagratydów, weszło w skład Cesarstwa Bizantyńskiego.Antigua i Barbuda Antigua i Barbuda (Antigua and Barbuda) to wyspiarskie państwo na Morzu Karaibskim, w archipelagu Małych Antyli (Ameryka Środkowa).W skład tego państwa wchodzą wyspy: Antigua i Barbuda oraz Redonda. Powiązane hasła: Łotwa, Średniowiecze, Świadkowie Jehowy, Światowa Organizacja Handlu, .am, 12 marca, 190 p.n.e., 1 stycznia, 21 września, 23 sierpnia, 24 kwietnia, 26 maja, 28 maja, 28 stycznia, 331 p.n.e., 5 grudnia, 5 lipca, 6 stycznia, 782 p.n.e., 7 grudnia, 7 kwietnia, 9 maja, ASALA, Abchazja, Afganistan, Akrotiri, Albania, Aleksander Krawczuk, Aleksander Macedoński, Ameryka, Anatolia, Andora, Andranik Markarian, Angola, Ani (państwo), Antigua i Barbuda, Apostolski Kościół Ormiański, Ara Piękny, Arabia Saudyjska, Arabowie, Aragac, Araks, Aram (Biblia), Aramejczycy, Ararat, Argentyna, Arka Noego, Armeńska Socjalistyczna Republika Radziecka, Armenia (ujednoznacznienie), Armenia Mała, Artaksydowie, Asyryjczycy (współcześni), Australia, Austria, Autonomia Palestyńska, Azerbejdżańska Socjalistyczna Republika Radziecka, Azerbejdżan, Azja, Bahaizm, Bahrajn, Bangladesz, Barbados, Belgia, Belize, Benin, Bhutan, Białoruś, Biblia, Birma, Bitwa pod Awarajr, Bliski Wschód, Bośnia i Hercegowina, Boże Narodzenie, Boliwia, Botswana, Brazylia, Brunei, Bułgaria, Burkina Faso, Burundi, Cesarstwo Bizantyńskie, Chińska Republika Ludowa, Chile, Chorwacja, Chrześcijaństwo, Cylicja, Cypr, Cypr Północny, Czad, Czarnogóra, Czechy, Dżibuti, Dania, Demokratyczna Republika Armenii, Demokratyczna Republika Konga, Dewiza, Dhekelia, Diadochowie, Diaspora, Dolar amerykański, Domena najwyższego poziomu, Dominika, Dominikana, Dram, Eczmiadzyn, Egipt, Eksklawa, Ekwador, Elektrownia jądrowa, Epifania, Erywań, Estonia, Etymologia, Etymologia ludowa, Eufrat, Europa, Europa Zachodnia, Fidżi, Filipiny, Finlandia, Flaga Armenii, Francja, Górski Karabach, Gęstość zaludnienia, Gabon, Gambia, Geografia Armenii, Ghana, Giumri, Gomer, Grecja, Grecy, Grenada, Gruzja, Grzegorz Oświeciciel, Gujana, Gwatemala, Gwinea, Gwinea Bissau, Haiti, Herb Armenii, Hetyci, Historia Armenii, Hiszpania, Holandia, Honduras, Hongkong, Hymn Armenii, Hymn państwowy, II wojna światowa, ISO 3166-1, I wiek p.n.e., I wojna światowa, Imperium Rosyjskie, Imperium Rzymskie, Imperium osmańskie, In statu nascendi (prawo), Indie, Indonezja, Irańczycy, Irak, Iran, Irlandia, Islam, Islandia, Izrael, Język angielski, Język ormiański, Język urzędowy, Jafet, Jamajka, Japonia, Jednostka monetarna, Jemen, Jordania, Kalendarz juliański, Kambodża, Kamerun, Kanada, Katar, Katolicyzm, Kaukaz (kraina historyczna), Kazachstan, Kenia, Kirgistan, Kościół katolicki, Kościół katolicki obrządku ormiańskiego, Kościół ormiański, Kod telefoniczny, Kolumbia, Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego, Kongo, Konstantyn I Wielki, Konstytucja, Korea Północna, Korea Południowa, Kostaryka, Kuba, Kurdowie, Kuwejt, Laos, Lesotho, Liban, Liczba ludności, Liechtenstein, Lista etymologii nazw państw, Lista państw świata według liczby ludności, Lista państw świata według powierzchni, Litwa, Ludobójstwo Ormian, Luksemburg, Macedonia, Madagaskar, Makau, Malawi, Malediwy, Malezja, Mali, Malta, Maroko, Mauretania, Mauritius, Mazdaizm, Meksyk, Mesrop Masztoc, Mezopotamia, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Międzynarodowy kod samochodowy, Michaił Gorbaczow, Mołdawia, Monako, Mongolia, Monofizytyzm, Morze Śródziemne, Morze Kaspijskie, Mozambik, Nachiczewan, Namibia, Nepal, Niemcy, Niepodległość, Niger, Nigeria, Nikaragua, Noe, Norwegia, Nowa Zelandia, Oman, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Organizacja Współpracy Gospodarczej Państw Morza Czarnego, Ormiański Kościół Ewangelicki, Ormianie, Ormianie w Polsce, Osetia Południowa, Półwysep Bałkański, Państwa Azji, Państwo Palestyna, Pakistan, Panama, Papua-Nowa Gwinea, Paragwaj, Parlament, Partowie, Pentekostalizm, Persowie, Peru, Podział administracyjny Armenii, Pole powierzchni, Polska, Portugalia, Prawosławie, Premier, Premierzy Armenii, Prezydenci Armenii, Prezydent, Produkt krajowy brutto, Protestantyzm, Prowincja Aragacotn, Prowincja Ararat, Prowincja Armawir, Prowincja Gegharkunik, Prowincja Kotajk, Prowincja Lori, Prowincja Sjunik, Prowincja Szirak, Prowincja Tawusz, Prowincja Wajoc Dzor, Rada Europy, Referendum, Republika, Republika Środkowoafrykańska, Republika Chińska, Republika Południowej Afryki, Republika Zielonego Przylądka, Rewolucja październikowa, Robert Koczarian, Rosja, Rosjanie, Rumunia, Rwanda, Rzeź Ormian, Słowacja, Słowenia, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny, Salwador, San Marino, Scytowie, Senegal, Serż Sarkisjan, Serbia, Sewan, Sierra Leone, Singapur, Sobór chalcedoński, Sri Lanka, Stany Zjednoczone, Stolica, Stolica Apostolska, Strefa czasowa, Suazi, Surinam, Syria, Szwajcaria, Szwecja, Tadżykistan, Tajlandia, Tanzania, Taurus, Terytorium zależne, Tigran Sarkisjan, Tigranes II, Timor Wschodni, Tiridates III, Togo, Tonga, Trynidad i Tobago, Trzęsienie ziemi w Armenii (1988), Tunezja, Turcja, Turcy, Turkmenistan, Uganda, Ukraińcy, Ukraina, Unia Europejska, Uniwersalny czas koordynowany, Urartu, Urmia (jezioro), Urugwaj, Ustrój polityczny, Ustrój polityczny Armenii, Uzbekistan, VII wiek, VII wiek p.n.e., VI wiek p.n.e., Węgry, Władca, Włochy, Wan (jezioro), Wenezuela, Wielka Brytania, Wielkanoc, Wietnam, Wspólnota Europejska, Wspólnota Niepodległych Państw, Wyżyna Armeńska, Wybrzeże Kości Słoniowej, Wyprawy krzyżowe, Wyspy Salomona, XIII wiek, XIX wiek, XI wiek p.n.e., Zakaukaska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka, Zakaukazie, Zambia, Zimbabwe, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich,
Armenia, Republika Armenii (Հայաստան - Hajastạn, Հայաստանի Հանրապետություն - Hajastani Hanrapetutjun) – państwo w Azji na Zakaukaziu. Armenia graniczy od północy z Gruzją, od południa z Iranem i z azerską eksklawą Nachiczewan, od wschodu z Azerbejdżanem, od zachodu z Turcją. Niepodległość uzyskała w 1991 r. w związku z rozpadem ZSRR. Armenia nie ma dostępu do morza. Stolicą Armenii jest obecnie Erywań, który jest też największym miastem w kraju. Od 1991 roku Armenia należy do Wspólnoty Niepodległych Państw.
Pochodzenie nazwyNazwa Armenii używana w niemal wszystkich językach pochodzi od perskiej nazwy Armanestân i Arman znalezionych w staroperskich inskrypcjach. Nazwa ta z kolei pochodzi od nazwy jednej z graniczących z Persją prowincji państwa Urartu, leżącej na terenie historycznych ormiańskich ziem, która z kolei została tak nazwana z uwagi na fakt, iż znaczną część jej populacji w owym czasie (ok. poł I tys. p.n.e.) stanowili Aramejczycy. Wg średniowiecznej europejskiej etymologii słowo Armen może odnosić się do starożytnej półlegendarnej postaci Arama, sławnego ze swych dzielnych czynów. Irańczycy używają nazwy "Armeni". Ustrój politycznyObowiązuje konstytucja z 1995 roku przyjęta w referendum. Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 5 - letnią kadencję. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego parlamentu (Zgromadzenie Narodowe) o 4-letniej kadencji. 131 deputowanych jest wybieranych w wyborach powszechnych. Władzę wykonawczą sprawuje rząd na czele z premierem, powoływanym przez prezydenta. Ministrów z rekomendacji premiera mianuje prezydent. Geografia
 Armenia zajmuje północno-wschodnią część Wyżyny Armeńskiej. Około 90% kraju leży na wysokości ponad 1000 m n.p.m., największym wzniesieniem jest wygasły wulkan Aragac (4090 m n.p.m.). Jest to obszar aktywny sejsmicznie, ostatnie silne wstrząsy miały miejsce w 1988 i 1993 r. W rowie tektonicznym na wysokości 1900 m n.p.m. znajduje się największe na Kaukazie jezioro Sewan (powierzchnia 1240 km kwadratowych, a głębokość do 83 metrów). W południowo-zachodniej części kraju rozciąga się śródgórska kotlina Araracka, osiągająca wysokość 850-1000 m n.p.m. Najdłuższa rzeka Armenii Araks w swym środkowym biegu wyznacza granicę z Turcją i Iranem. Kraj bez dostępu do morza. Na równinach i przedwzgórzach Armenii panuje klimat podzwrotnikowy suchy o cechach kontynentalnych, z krótkimi, mroźnymi zimami i gorącymi latami. Średnia temperatura stycznia wynosi -3 °C,a lipca od 24 °C do 26 °C. Roczna suma opadów waha się od 200 do 500 mm. Na wyżej położonych obszarach panuje klimat umiarkowany, a na wysokości ponad 2000 m n.p.m. - chłodny górski. Średnia roczna suma opadów przekracza tu 800 mm. HistoriaOrmianie swoje pochodzenie wywodzą od Hajka, prawnuka Noego (syn Togarma, syna Gomera, syna Jafeta), którego arka osiadła na górze Ararat (leżącej w dzisiejszej Turcji). Nazwa Armenia ma pochodzić od imienia ormiańskiego przywódcy Arama. W rzeczywistości Ormianie przywędrowali na teren Armenii już w czasach historycznych, z północy, przez Kaukaz albo przez Bałkany i Anatolię, po czym zasiedlili południowy Kaukaz i całą wschodnią połowę Azji Mniejszej. Armenia właściwa obejmuje nie tylko dzisiejszą Republikę Armenii, lecz również tereny dzisiejszej wschodniej Turcji (Wyżynę Armeńską) po górny Eufrat i wschodni kraniec gór Taurus, północną Mezopotamię (między jeziorami Urmia i Wan) oraz zachodni Azerbejdżan (ściślej - jego część leżącą w dzisiejszym Iranie).
Między XI a VII w. p.n.e. na terenach współczesnej Armenii istniało potężne królestwo Urartu, które zostało rozbite przez Scytów. W roku 782 p.n.e. wzniesione zostało miasto Erywań. W VI w. p.n.e. Armenię zajęli Persowie, a w 331 p.n.e. Aleksander Wielki. Armenia pozostawała pod władzą państw diadochów aż do 190 p.n.e. W I w. p.n.e. za panowania króla Tigranesa II z dynastii Artaksydów Armenia stała się najpotężniejszym państwem Azji Mniejszej, sięgającym od Morza Kaspijskiego do Śródziemnego i od Mezopotamii po Kaukaz. Po śmierci Tigranesa III Armenia utraciła mocarstwowy status, odgrywała jednak istotną rolę w rywalizacji między Rzymem a Partami. Dzięki działalności św. Grzegorza Oświeciciela już w 301 (12 lat przed tym, gdy Konstantyn I Wielki zniósł prześladowania chrześcijan w Rzymie[2]) król Armenii Tiridates III ustanowił chrześcijaństwo religią państwową, co czyni Armenię najstarszym chrześcijańskim państwem świata[3]. W 406 ormiański mnich Mesrop Masztoc stworzył od podstaw alfabet ormiański, co przyczyniło się do bujnego rozwoju kultury. Po upadku królestwa armeńskiego w 428 zachodnia część Armenii znalazła się pod panowaniem Bizancjum, a wschodnia - Persji. Perski ucisk narodowy i religijny (próba narzucenia mazdaizmu) doprowadził do wybuchu w 451 powstania w obronie wiary i narodowości, które choć militarnie zakończyło się klęską (Bitwa pod Awarajr z 26 maja 451 roku), stłumione przez znacznie liczniejszych Persów, to jednak zmusiło ich do nadania Armenii szerokiej autonomii. Z powodu wojny z Persami Kościół Ormiański nie mógł uczestniczyć w soborze chalcedońskim w 451. Wskutek przekłamań i różnic językowych a także machinacji politycznych Bizancjum Ormianie odrzucili w 554 na synodzie w Dwinie postanowienia tego soboru potępiające monofizytyzm, tym samym odłączając się od Kościoła Powszechnego. W VII w. Armenia została podbita przez Arabów i pozostawała pod ich panowaniem aż do 884. Od 885 do 1045 istniało kolejne niepodległe ormiańskie królestwo Ani, podbite przez Bizancjum. W 1071 Armenia została podbita przez Turków. 
W Cylicji na wybrzeżu Morza Śródziemnego powstało wówczas w 1080 stworzone przez uchodźców Królestwo Małej Armenii, sprzymierzone z krzyżowcami aż do czasu swego upadku w 1375. Aż do XIX w. praktycznie cała Armenia znalazła się pod panowaniem muzułmańskich Turków osmańskich, jednak Ormianie zdołali zachować swą religijną i narodową tożsamość, zaś ormiańscy uchodźcy wnieśli istotny wkład do kultury europejskiej. Ormianie systematycznie emigrowali z terenów zajętych przez Turków i Persów, w wyniku czego przeważająca większość Ormian mieszka dziś poza właściwą Armenią - w diasporze rozsianej po całym świecie. W kolejnych wojnach w latach 1813 i 1828 Imperium Rosyjskie zdobyło na Imperium Osmańskim i Persji wschodnią Armenię, co znacznie poprawiło sytuację Ormian. W latach 1895 i 1915 władze tureckie przeprowadziły na ziemiach zachodniej Armenii dwie fale czystek etnicznych (ludobójstwa) znane dziś pod nazwą rzezi Ormian. W ich toku wymordowano 1-1,5 mln Ormian[4]. Po rewolucji październikowej w Rosji na Armenię z zachodu i wschodu napadli Turcy. Po ich przegranej w I wojnie światowej, w 1918 proklamowano utworzenie Demokratycznej Republiki Armenii. W 1920 roku Turcja zajęła większość jej terytorium, bolszewicy wcielili pozostałą część do Związku Radzieckiego, zaś ormiańska elita padła ofiarą stalinowskich czystek. Utworzono wówczas Armeńską SRR, która 12 marca 1922 weszła w skład Zakaukaskiej Republiki Radzieckiej i pozostała w niej do 5 grudnia 1936.
Po II wojnie światowej nastąpił wzrost gospodarczy i Armenia stała się najbogatszą spośród republik ZSRR. W latach 1975-1986 na emigracji działała organizacja terrorystyczna ASALA, stworzona przez diasporę ormiańską. Celem jej było wzięcie odwetu na Turcji za dokonaną rzeź Ormian z czasów I wojny światowej. Za rządów Gorbaczowa odżył spór z Azerbejdżańską SRR o Górski Karabach ("Arcach") - zamieszkany głównie przez Ormian obwód autonomiczny leżący na terenie Azerbejdżanu. Wskutek tego Turcja i Azerbejdżan nałożyły na Armenię blokadę gospodarczą. Sytuację gospodarczą dodatkowo pogorszyło w 1988 silne trzęsienie ziemi, które zniszczyło miasto Giumri oraz zmusiło władze do zamknięcia elektrowni atomowej Mecamor. W lipcu 1990 Armenia ogłosiła swą niepodległość, potwierdzoną w referendum 21 września 1991. Wkrótce potem zmuszona była stoczyć wojnę z Azerbejdżanem w obronie ormiańskiej ludności Górskiego Karabachu, tymczasowo zakończoną korzystnym dla niej zawieszeniem broni w 1994. W 1998 r. przywódca Ormian z Górskiego Karabachu, Robert Koczarian, został wybrany na prezydenta Armenii. Wybory parlamentarne w 1999 wygrał opozycyjny wobec prezydenta blok „Jedność”. Po zabójstwie Wazgena Sarkisjana premierem został Aram Sarkisjan. W 2000 zastąpił go Andranik Markarian. GospodarkaSytuacja gospodarcza Armenii stopniowo poprawia się, jest jednak nadal zła jak na standardy europejskie. Armenia pozostaje pod wpływem blokady gospodarczej ze strony Turcji i Azerbejdżanu, jedynymi otwartymi granicami pozostają granice z Gruzją i z Iranem. W 1994 rząd przy wsparciu MFW rozpoczął ambitny program liberalizacji gospodarki, który od 1995 przyniósł wzrost gospodarczy i członkostwo w WTO. Armenia zdołała sprywatyzować większość małych i średnich przedsiębiorstw, ograniczyć inflację i ustabilizować walutę. Brak energii elektrycznej i paliw został rozwiązany poprzez ponowne uruchomienie elektrowni atomowej w Mecamor, co pozwoliło krajowi zostać eksporterem energii elektrycznej, ale powoduje naciski ze strony Unii Europejskiej. Rolnictwo jest niedoinwestowane, oparte na przestarzałych technologiach, wskutek czego kraj nie jest samowystarczalny żywnościowo. Uprawia się głownie zboża, herbatę, winorośla i tytoń. Sektor usług wytwarza tylko 20% PKB. Gospodarka Armenii nadal pozostaje blisko związana z Rosją. Pomoc dla kraju płynie głównie z diaspory. SpołeczeństwoOkoło 3 mln mieszkańców, 98% Ormian, 1% Rosjan, poza tym Grecy, Asyryjczycy, Ukraińcy, Kurdowie. 95% deklaruje przynależność do Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego (ogólnie chrześcijanie stanowią 99% społeczeństwa, w tym członkowie innych Kościołów ormiańskich). W wyniku wojny opuściło Armenię około 200 tys. Azerów, przybyło zaś 260 tys. ormiańskich uchodźców z Azerbejdżanu. Z powodów historycznych większość Ormian mieszka poza granicami kraju, na Bliskim Wschodzie, w Rosji, Europie Zachodniej i Ameryce, zaś z powodu złej sytuacji gospodarczej nadal trwa silna emigracja. W latach 1991-2001 wyjechało z Armenii ok. 800 tys. Ormian. Religijność
[5] Podział administracyjnyKraj podzielony jest na 10 prowincji (marzer, orm. մարզեր, l.poj. - marz, orm. մարզ) i jedno miasto wydzielone: 
Zobacz też
Linki do innych stron: Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Armenia
Przypisy
Suplement C.D. ASALA ASALA - Tajna Ormiańska Armia dla Wyzwolenia Armenii (or: Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակ, ang: Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia) - organizacja terrorystyczna działająca w latach 1975-1986.Abchazja Abchazja (abch. Аҧсны Apsny, gruz. აფხაზეთი Apchazeti lub Abchazeti, ros. Абха́зия Abchazija) – państwo nieuznawane, położone w północno-zachodniej Gruzji, nad Morzem Czarnym, w górach Kaukazu. Zajmuje powierzchnię 8 550 km², zamieszkiwanych przez około 216 000 osób[1]. Stolicą Abchazji jest Suchumi.Afganistan Afganistan, Islamska Republika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej.Akrotiri Akrotiri – brytyjska suwerenna baza wojskowa w południowej części Cypru, mająca formalnie status terytorium zamorskiego. Umiejscowiona jest na półwyspie o tej samej nazwie, pomiędzy zatokami Episkopi i Akrotiri, na południe i na zachód od Limassol. Stacjonuje tam ok. 1300 żołnierzy. Ośrodek administracyjny mieści się w Episkopi (jest wspólny dla Akrotiri i Dhekelii). Utworzona w 1960 roku. Terytorium suwerennych baz Akrotiri i Dhekelii jest zarządzane przez administratora mianowanego przez brytyjskiego monarchę, który jest jednocześnie dowódcą wojsk brytyjskich na Cyprze. Obecnie funkcję administratora pełni Richard Lacey.Albania Albania (Shqipëria, Republika Albanii – Republika e Shqipërise) – państwo w południowo-wschodniej Europie na Bałkanach, nad Morzem Adriatyckim. Graniczy z Grecją (282 km), Macedonią (151 km) oraz Kosowem (114 km) i Czarnogórą (173 km). Albania na zachodzie graniczy z morzem Adriatyckim i z morzem Jońskim na południowym zachodzie. Od Włoch oddziela ją cieśnina Otranto o szerokości ok. 72 km. Łączna długość granic lądowych wynosi 720 km, natomiast wybrzeża morskiego – 362 km.Aleksander Krawczuk Aleksander Krawczuk (ur. 7 czerwca 1922 w Krakowie) – polski historyk starożytności i eseista, profesor UJ, były minister kultury, poseł na Sejm I i II kadencji.Aleksander Macedoński Aleksander III Wielki (Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας Aleksandros ho Megas) zwany też Aleksandrem Macedońskim (gr. Ἀλέξανδρος ὁ Τρίτος ὁ Μακεδών Aleksandros ho Tritos ho Makedon); ur. 20 albo 26 lipca 356 p.n.e. w Pella, zm. 10 czerwca 323 p.n.e.) – król Macedonii z dynastii Argeadów (336-323 p.n.e.). Jest powszechnie uznawany za wybitnego stratega i jednego z największych zdobywców w historii ludzkości.Ameryka Ameryka – część świata położona na półkuli zachodniej, w skład której wchodzą dwa kontynenty: Ameryka Północna i Ameryka Południowa. Rozciąga się na długości ponad 15,5 tys. km od Archipelagu Arktycznego po Ziemię Ognistą. Niekiedy na oznaczenie obu Ameryk używa się także określeń Nowy Świat lub półkula zachodnia.Anatolia Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.Andora Andora, Księstwo Andory (katal. Principat d'Andorra [prinsiˈpat dənˈdorə], hiszp. Principado de Andorra, franc. Principauté d'Andorre), nazwa historyczna (tradycyjna): Doliny Andory (katal. Les Valls d'Andorra)[2] – małe państwo w południowo-zachodniej Europie, bez dostępu do morza. Leży w Pirenejach granicząc od północy z Francją, a od południa z Hiszpanią.Andranik Markarian Andranik Markarian (orm.: Անդրանիկ Մարգարյան) (ur. 12 czerwca 1951, zm. 25 marca 2007) - polityk armeński, od 12 maja 2000 do 25 marca 2007 premier Armenii. Zastąpił na tym stanowisku Arama Sarkisiana. Członek Republikańskiej Partii Armenii.Angola Angola (Republika Angoli - República de Angola) – państwo w południowo-zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim, członek Unii Afrykańskiej. Sąsiaduje z Demokratyczną Republiką Konga, Namibią, Kongiem oraz Zambią. W przeszłości była kolonią portugalską. Posiada znaczne zasoby surowców naturalnych, w tym ropy naftowej i diamentów.Ani (państwo) Ani (orm.: Անի, łac.: Abnicum) królestwo armeńskie (obecnie na terenie Armenii i częściowo Turcji), istniejące od 2 połowy IX wieku do 1045 roku, ze stolicą w Ani; pod rządami Bagratydów, weszło w skład Cesarstwa Bizantyńskiego.Antigua i Barbuda Antigua i Barbuda (Antigua and Barbuda) to wyspiarskie państwo na Morzu Karaibskim, w archipelagu Małych Antyli (Ameryka Środkowa).W skład tego państwa wchodzą wyspy: Antigua i Barbuda oraz Redonda. Apostolski Kościół Ormiański Apostolski Kościół Ormiański (Święty Apostolski Katolicki Kościół Ormiański, Kościół gregoriański, orm. Հայ Արաքելական Եկեղեցի) - Kościół z grupy Kościołów wschodnich, przedchalcedoński, działający wśród Ormian - pierwotnie w Armenii i na Bliskim Wschodzie, obecnie również wśród diaspory ormiańskiej na całym świecie. Liczy około 6 milionów wiernych.Ara Piękny Ara Piękny - (orm.: Արա Գեղեցիկ - Ara Geghecik, ur. w 844 r. p.n.e., zm. w 828 r. p.n.e.), pierwszy, historycznie poświadczony król Armenii, kojarzony najczęściej z legendarnym praojcem Ormian - Aramem. Według legendy zapisanej przez Mojżesza z Chorenu, zakochała się w nim współczesna mu królowa Semiramida. Jednak on odrzucił jej zaloty, za co wojska asyryjskie najechały Armenię, zaś sam król zginął w trakcie walk. Bohater wielu legend, podań i dzieł artystycznych.Arabowie Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.Aragac Aragac (orm. Արագած) - masyw wulkaniczny o wysokości 4090 m n.p.m.. Jest to najwyższy szczyt współczesnej Republiki Armenii, znajduje się w prowincji Aragacotn około 40 km od stolicy Armenii Erywania. Góra jest wygasłym stratowulkanem powstałym w okresie holocenu.Araks Araks (pers.: ارس, orm.: Արաքս, tur.: Araz) – rzeka w Turcji, Armenii, Iranie i Azerbejdżanie (Zakaukazie). Długość - 994 km, powierzchnia zlewni – 102 tys. km². Źródła w Turcji na Wyżynie Armeńskiej. Uchodzi do Kury jako jej prawobrzeżny dopływ.Aram (Biblia) Aram – według Biblii syn Sema (a wnuk Noego), ojciec Husa, Hula, Getera i Mesecha. Postać ta występuje w rozdziale X Księgi Rodzaju. Protoplasta Aramejczyków.Aramejczycy Aramejczycy to nazwa ludów semickich, które w II tysiącleciu p.n.e. żyły na pustyniach na zachód od Mezopotamii. W drugiej połowie II tysiąclecia zaczęły przenikać do Mezopotamii i Syrii. Najdawniejsze wzmianki o Aramejczykach (jako plemieniu Ahlamu) pochodzą z listów z Tell el-Amarna i dokumentów akadyjskich z XIV wieku p.n.e.. W XIII wieku p.n.e. utworzyły one na terenach Syrii niewielkie państewka. Najpotężniejszym z nich było Aram ze stolicą w Ibe (obecnie Damaszek). Dalszy rozwój nastąpił na przełomie XI i X wieku p.n.e., powstały wtedy takie panstwa-miasta jak Bit-Adimi, Bit-Bachiani, Bit-Zamani. Aramejscy koczownicy coraz liczniej osiedlali się również w Mezopotamii. W VIII w. p.n.e. państwa aramejskie w Syrii zostały podbite przez Asyrię. Jej królowie rozproszyli Aramejczyków przesiedleniami po całym Bliskim Wschodzie, przyczyniając się w ten sposób do rozpowszechnienia języka aramejskiego, który był także językiem ojczystym Jezusa.Ararat Góra Ararat (orm.: Արարատ, heb.: אררט, tur.: Ağrı; per.: آرارات) – masyw wulkaniczny, leżący w samym sercu Wyżyny Armeńskiej między jeziorami Wan i Sewan, na terytorium Turcji, 32 km od granicy z Armenią i 16 km od granicy z Iranem. Masyw górski zajmuje powierzchnię ok. 1000 km² i składa się z dwóch szczytów: Wielkiego – 5137 m n.p.m. i Małego Araratu 3896 m n.p.m. W Biblii góry Ararat (które utożsamia się z górami Urartu [1]) wskazane są jako miejsce spoczynku Arki Noego po potopie.Argentyna Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska – República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa pochodzi od łacińskiego argentum (srebro), którym Indianie obdarowali hiszpańskich rozbitków Juana Díaza de Solís. Pod względem wielkości Argentyna jest ósmym krajem na świecie i drugim w Ameryce Południowej (biorąc pod uwagę liczbę ludności i powierzchnię). Argentyna jest członkiem organizacji gospodarczej Mercosur.Arka Noego Arka Noego (hebr. tebah – skrzynia) – pływająca drewniana konstrukcja, która zgodnie z przekazami religii abrahamowych zbudowana została na polecenie Boga przez Noego, by mógł on ocalić własną osobę, swoją rodzinę i przedstawicieli wszystkich gatunków zwierząt przed Potopem. Najbardziej znany opis Arki znajduje się w biblijnej Księdze Rodzaju (6,14 – 8,19).Armenia Mała Armenia Mała, zwana również Mniejszą lub Cylicyjską była królestwem istniejącym w latach 1080 - 1375 na terenie Cylicji. Utworzone zostało głównie przez uchodźców z Armenii Właściwej podbitej przez Turków seldżuckich. Stolica znajdowała się w Sis.Asyryjczycy (współcześni) Asyryjczycy znani także jako Asyro-chaldejczycy - mieszkańcy północnego Iraku, Iranu, Turcji i Syrii, w większości wierni chrześcijańskich kościołów Bliskiego Wschodu: chaldejskiego, Asyryjskiego Kościoła Wschodu, zwanego również błędnie "nestoriańskim", syryjsko-ortodoksyjnego, zwanego również błędnie "jakobickim" oraz syryjsko-katolickiego.Autonomia Palestyńska Autonomia Palestyńska (arab.: السلطة الوطنية الفلسطينية - As-Sulta al-Watanijja al-Filastinijja; hebrajski: הרשות הפלסטינית - Haraszut HaFalastinit) jest tymczasową strukturą administracyjną zarządzającą obszarem Strefy Gazy i częścią Zachodniego Brzegu, znanych łącznie pod nazwą Palestyny.Azja Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).Bahaizm Bahaizm, Bahá'í – religia monoteistyczna, założona w Persji w XIX wieku przez Bahá'u'lláha, podkreślająca duchową jedność całej ludzkości[1]. Szacuje się, że obecnie na świecie jest około pięciu do sześciu milionów bahaitów w ponad 200 krajach i terytoriach[2]. Jako ruch religijny, bahaizm wyłonił się z babizmu.Bahrajn Bahrajn, Królestwo Bahrajnu (Al-Bahrajn, Mamlakat al-Bahrajn) – niewielkie państwo położone w Azji na archipelagu w Zatoce Perskiej. W roku 1971 uzyskało niepodległość. Od lat 30. XX wieku wydobywa się tam ropę naftową, a uzyskane dochody inwestuje na miejscu. Od 2002 roku emir Bahrajnu używa tytułu "król".Bangladesz Bangladesz, Ludowa Republika Bangladeszu (beng. গনপ্রজাতন্ত্রী বাংলােদশ) – państwo w Azji Południowej, położone nad Zatoką Bengalską i graniczące z Indiami i Birmą. Jedno z najgęściej zaludnionych i zarazem najbiedniejszych państw świata. Stolicą Bangladeszu jest Dhaka (dawna Dakka) z 10,5 mln mieszkańców. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ten artykuł dotyczy państwa w Azji. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.
