Zołnierze armii URL

Armia Czynna Ukraińskiej Republiki Ludowe - armia Ukraińskiej Republiki Ludowej, utworzona w 1917 z zukrainizowanych oddziałów rosyjskich, Strzelców Siczowych, Wolnego Kozactwa, ukraińskich jeńców pochodzących z Galicji oraz ochotników.

Podczas wojny ukraińsko-radzieckiej toczyła walki z bolszewikami oraz Armią Ochotniczą. Zdarzały się jej również na Wołyniu potyczki z wojskami polskimi. Po podpisaniu "Aktu Zjednoczenia Państwa Ukraińskiego" była wspierana przez Ukraińską Armię Halicką, szczególnie po wyparciu jej za Zbrucz w lipcu 1919.

Podczas wojny polsko-bolszewickiej z jeńców i internowanych żołnierzy Armii URL utworzono Armię Czynną URL, związaną sojuszem z Wojskiem Polskim.

Powstanie armii w 1917 roku

Proces formowania armii ukraińskiej rozpoczął się po obaleniu caratu w Imperium Rosyjskim w lutym 1917, równocześnie z rozwojem ruchu narodowo-wyzwoleńczego na terenie Ukrainy. 17 marca 1917 w Kijowie powołano Ukraińską Centralną Radę.

22 marca 1917 w Kijowie z inicjatywy Mykoły Michnowskiego odbyły się pierwsze zebrania i wiece ukraińskich oficerów i żołnierzy rosyjskiej armii, które zwróciły się do Rządu Tymczasowego z żądaniami narodowej i terytorialnej autonomii Ukrainy i ogłosiły się Tymczasową Ukraińską Radą Wojskową (TUWR).

29 marca 1917 na naradzie wojskowych garnizonu kijowskiego utworzono pierwszą organizację wojskową - Ukraiński Klub Wojskowy im. hetmana Pawła Połubotka. Na tym właśnie zebraniu uchwalono postanowienie o rozpoczęciu tworzenia armii narodowej przez tworzenie ukraińskich pułków ochotniczych, a pierwszemu z nich nadano nazwę - I Ukraiński Pułk Kozacki im. hetmana Bohdana Chmielnickiego. Jednocześnie z Klubem Wojskowym utworzono Ukraiński Wojskowy Komitet Organizacyjny, który miał się zajmować głównie tworzeniem narodowych sił zbrojnych.

10 kwietnia 1917 w Kijowie odbył się wiec ukraińskich żołnierzy frontowych, na którym uchwalono skierowane do Rządu Tymczasowego żądanie stworzenia armii ukraińskiej, oddzielenia na froncie żołnierzy-Ukraińców od żołnierzy innych narodowości, i uformowania z nich pułków z ukraińskim językiem dowodzenia.

W kwietniu 1917 w Mińsku powstała Ukraińska Frontowa Rada (dla Frontu Zachodniego) na czele z Symonem Petlurą. Równocześnie zaczęto tworzyć ochotnicze oddziały Wolnego Kozactwa, które w połowie 1917 liczyły już kilkadziesiąt tysięcy ludzi.

W maju 1917, nie zważając na opór rosyjskiego dowództwa, sformowano I Ukraiński Pułk Kozacki im. hetmana Bohdana Chmielnickiego pod dowództwem kapitana D. Putnyka-Hrebeniuka, a potem podpułkownika Jurija Kapkana.

Zalążkiem narodowej armii ukraińskiej stał się I Korpus Ukraiński pod dowództwem gen. Pawła Skoropadskiego. W połowie 1917 liczebność zukrainizowanych jednostek wojskowych sięgała 170 tysięcy żołnierzy i oficerów.

Formowanie

Ukraińska Centralna Rada została w większości zdominowana przez socjalistów, którzy optowali za autonomią w obrębie Imperium Rosyjskiego. W związku z tym byli oni przeciwnikami powoływania narodowych sił zbrojnych, a promowali ochotnicze siły milicyjne. Ze stanowiskiem UCR nie zgadzał się Mykoła Michnowśkyj, który zorganizował Klub im. hetmana Połubotka, i jako jego lider wszedł do UCR. Domagał sie on pełnej niepodległości Ukrainy, zorganizowania armii narodowej, zawarcia pokoju z państwami centralnymi, odwołania służących w armii rosyjskiej 4 mln Ukraińców, i obsadzenia nimi granicy ukraińsko-rosyjskiej. Z inicjatywy Michnowskiego wbrew stanowisku UCR rozpoczęto formowanie ochotniczych jednostek wojskowych.

W sierpniu 1917 zukrainizowany XXXIV korpus rosyjskiej armii pod dowództwem generała Pawła Skoropadskiego został przemianowany na I Korpus Ukraiński, a we wrześniu z rosyjskiego VI Korpusu Armijnego stworzono II Siczowy Korpus Zaporoski pod dowództwem generała Mandryki.

W listopadzie 1917 ukraińscy oficerowie i żołnierze fińskiego pułku piechoty utworzyli Kureń Hajdamacki pod dowództwem kapitana Pustowita. W zimie 1917/1918 część z nich wzięła udział w walkach z wojskami bolszewickimi na Lewobrzeżnej Ukrainie i w obronie Kijowa.

Jednak znaczna część ukraińskich wojsk (16 dywizji), które nie zostały ściągnięte w odpowiednim czasie z frontu przez rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej, została rozbita przy próbie powrotu na Ukrainę, lub samorzutnej demobilizacji.

Centralna Rada nie dostrzegała potrzeby sformowania regularnej armii, obstając przy wymogu tworzenia sił zbrojnych na bazie milicyjnej. Wskutek tego, jaki i bolszewickiej agitacji, ukrainizowane oddziały rozpadały się.

W listopadzie 1917 komendant Kijowskiego Okręgu Wojskowego pułkownik W. Pawłenko rozpoczął tworzenie ukraińskiej gwardii, na początek formując w Kijowie dwie dywizje serdiuckie. Pod koniec tegoż roku z ukraińskich jeńców armii austro-węgierskiej pochodzących z Galicji utworzono Halicko-Bukowiński Kureń Strzelców Siczowych, przemianowany niedługo potem na Kureń Strzelców Siczowych, a w marcu 1918 powiększony do rozmiarów pułku.

W listopadzie 1917 utworzono Ukraiński Generalny Sztab Wojskowy, przeznaczony do dowodzenia wszystkimi jednostkami ukraińskimi. Pod koniec grudnia 1917 przed rozpoczęciem wojny ukraińsko-bolszewickiej URL z powodów politycznych nie posiadała armii posiadającej wartość bojową. Tylko 16 stycznia 1917 na posiedzeniu Małej Rady przyjęto uchwałę o utworzeniu armii narodowej, która jednak przez opór części probolszewicko nastawionych członków Centralnej Rady nie weszła w życie. Pod koniec stycznia - początku lutego 1918 na podejściach do Kijowa rozgorzały zacięte walki z atakującymi wojskami bolszewickimi pod dowództwem Michaiła Murawiowa. Przeciwstawili się im skutecznie Hajdamacki Kosz Słobodzkiej Ukrainy, Kureń Strzelców Siczowych, Pomocniczy Kureń Studencki, kureń Wolnego Kozactwa, pułk im. koszowego K. Hordijenki, Ogólny Kureń Czarnomorski, Kureń Kolejowy, dywizjon samochodów pancernych i inne niewielkie oddziały wojskowe.

Zdobywszy Kijów, wszystkie oddziały ukraińskie oprócz Hajdamackiego Kosza w rejonie miasteczka Ihnatiwci zostały połączone w Ogólny Zahon Zaporoski pod dowództwem generała Kostiatyna Prisowśkiego, uważanym za rozpoczęcie tworzenia regularnej armii.

Atak na Kijów w 1918

Po podpisaniu traktatu brzeskiego 27 lutego 1918 Armia URL rozpoczęła natarcie na Kijów. W walkach brali udział sformowane przez Niemców i Austriaków dywizje Synożupannyki і Sirożupannyki. W czasie walk Główny Korpus Zaporoski przemianowano na Dywizję Zaporoską, a w końcu marca w Korpus Zaporoski. 2-3 marca 1918 miasto opuściły wojska ukraińskie, і 7 marca 1918 do stolicy powrócił rząd URL. Rozwijając szybko ofensywę na Lewobrzeżnej Ukrainie, ukraińskie oddziały 9 kwietnia 1918 wyzwoliły Połtawę, а 19 kwietnia - Charków. Do końca kwietnia 1918 całe terytorium Ukrainy zostało wyzwolone spod władzy bolszewików. 13 kwietnia 1918 na rozkaz ministra wojny Ołeksandra Żukowskiego Krymska Grupa Armii URL, przełamując opór wroga, rozpoczęła natarcie na Krym. 22 kwietnia 1918 wojska URL zajęły Dżankoj, а wkrótce Symferopol i Bachczysaraj.

Dalsze natarcie wojsk ukraińskich zostało wstrzymane na żądanie niemieckiego dowództwa. W okresie Hetmanatu dowództwo niemiecko-austriackie przeciwstawiając się formowaniu ukraińskich oddziałów, zdemobilizowało Synożupanników, zmniejszyło znacznie dywizję Sirożupanników, rozbroiło pułk Strzelców Siczowych. W składzie ukraińskiej armii znajdował się Korpus Zaporoski. W lipcu 1918 sformowano 1 Dywizję Serdiucką.