Armia Ochotnicza - II RP - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy Armii Ochotniczej pod dowództwem gen. Józefa Hallera. Zapoznaj się również z: Armia Ochotnicza – stronę ujednoznaczniającą.

Mundur żołnierza Armii Ochotniczej

Generalny Inspektor Armii Ochotniczej gen. broni Józef Haller

Gmach Główny Politechniki Warszawskiej, tu mieściło się dowództwo Armii Ochotniczej

Rozkaz Dzienny Nr 1 Generalnego Inspektora Armii Ochotniczej gen. Józefa Hallera

Odznaka baterii „Janka” 205 Ochotniczego Pułku Piechoty

Odznaka 240 Ochotniczego Pułku Piechoty

Armia Ochotnicza – akcja moblilizacyjna Wojska Polskiego, rozpoczęta w trakcie wojny polsko-bolszewickiej mocą decyzji Rady Obrony Państwa.

Władysław Dąbrowski, znany także jako Władysław Dąmbrowski lub Władysław Dombrowski (ur. 19 kwietnia 1891 w Suwałkach, zm. 21 października 1927) – herbu Junosza, major kawalerii Wojska Polskiego, "zagończyk", dowódca oddziału partyzanckiego na Wileńszczyźnie w latach 1919-1920.

3 Pułk Szwoleżerów Mazowieckich im. Pułkownika Jana Kozietulskiego (3 pszwol.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP stacjonujący w garnizonie Suwałki, w koszarach ros. 2 Pułku Huzarów.

Generalnym Inspektorem Armii Ochotniczej był gen. Józef Haller.

Geneza

Katastrofalna sytuacja militarna na froncie polsko-bolszewickim, wywołana rozpoczętą w maju 1920 ofensywą Armii Czerwonej w kierunku Warszawy, doprowadziła do kryzysu politycznego, w wyniku którego 9 czerwca 1920 upadł Rząd Leopolda Skulskiego, a nowy gabinet Władysława Grabskiego powstał dopiero 23 czerwca 1920. Na wniosek nowego premiera, motywowany grozą sytuacji i wynikającą z niej pilną potrzebą zmobilizowania wszystkich zasobów państwa, Sejm 1 lipca 1920 powołał Radę Obrony Państwa. Radzie przewodniczył Naczelnik Państwa, wiceprzewodniczącym był premier, a pozostałymi członkami: marszałek Sejmu i 10 desygnowanych przez partie posłów, 3 ministrów oraz 3 przedstawicieli armii wyznaczonych przez Naczelnego Wodza. ROP miała praktycznie nieograniczone kompetencje. Rozpoczęła swoje działania natychmiast i już w dniu jej powołania podjęła na wniosek premiera decyzję o Utworzeniu Armii Ochotniczej. 3 lipca 1920 Rada wydała odezwę do narodu pt Obywatele Rzeczypospolitej! Ojczyzna w potrzebie! wzywającą wszystkich zdolnych do noszenia broni, by dobrowolnie zaciągali się w szeregi armii, stwierdzając, że za ojczyznę każdy w Polsce z własnej woli gotów złożyć krew i życie. W akcji mobilizującej społeczeństwo wzięły udział wszystkie, z wyjątkiem komunistów, ugrupowania polityczne.

Piechota II RP - jeden z trzech, obok artylerii i kawalerii, głównych rodzajów wojska Sił Zbrojnych II RP (w ówczesnej terminologii rodzaj wojsk nazywano bronią).

Twierdza Modlin (rosyjska nazwa Nowogieorgiewsk) – twierdza położona na Mazowszu u zbiegu Wisły i Narwi, około 30 km na północny zachód od Warszawy. Składa się z cytadeli położonej na prawym brzegu Narwi, umocnionych przedmości: kazuńskiego i nowodworskiego oraz z dwóch pierścieni fortów. Jest jedną z największych i najlepiej zachowanych twierdz w Polsce.

8 lipca 1920 Minister Spraw Wojskowych, gen. por. Kazimierz Sosnkowski wydał rozkaz Nr 70 29/Org. o utworzeniu z dniem 7 lipca 1920 Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej i mianowaniu gen. broni Józefa Hallera Generalnym Inspektorem Armii Ochotniczej.

Odzew społeczny na odezwę był niezwykle silny. Do 30 września 1920 w szeregi armii wstąpiło 105.714 ochotników, w tym 52.690 (49,8%) do piechoty, 9.456 (8,9%) do kawalerii i 12.495 (11,8%) do artylerii oraz 9.446 (8,9%) do wojsk technicznych, 11.285 (10,7%) do wojsk wartowniczych, 6.683 (6,4%) do pozostałych formacji (wojsk taborowych, etapowych) i 3.659 (3,5%) w charakterze sił kancelaryjnych.

Rozkaz — polecenie bezwarunkowego wykonania bądź zaniechania określonej czynności bądź innego zachowania (tj. akt indywidualny i konkretny), wydane przez osobę dysponującą władzą (przełożony, dowódca, zwierzchnik) nad osobą, której wydano polecenie (podwładny, pełniący służbę). Rozkazy (dyktaty) wydawane są ustnie bądź pisemnie lub za pomocą sygnału, nie przewidują możliwości ich zaskarżenia, co nie wyłącza możliwości odmowy wykonania rozkazu sprzecznego z prawem. Rozkaz podlega natychmiastowemu wykonaniu, chyba że wyraźnie wskazano inny termin na jego realizację.

5 Dywizja Strzelców Polskich (5 DSP) – wielka jednostka piechoty Armii Polskiej we Francji, zorganizowana na Syberii i tam, w okresie od stycznia 1919 do stycznia 1920, walcząca w wojnie domowej w Rosji.

Dywizja Ochotnicza

22 lipca 1920 Generalny Inspektor Armii Ochotniczej wydał rozkaz o sformowaniu Dywizji Ochotniczej. Na dowódcę dywizji wyznaczony został ppłk Adam Koc.

Do formowania dywizji przystąpiono w sierpniu 1920 w Modlinie. W skład dywizji włączono 101 Rezerwowy oraz 201, 202 i 205 Ochotnicze Pułki Piechoty. W listopadzie 1920 dywizja została rozformowana. Pułki ochotnicze zdemobilizowane.

Ten sam los miał spotkać 101 Rezerwowy Pułk Piechoty, jednak w uznaniu zasług Naczelny Wódz postanowił pozostawić jednostkę na stopie pokojowej. Stan osobowy pułku został uzupełniony żołnierzami z trzech likwidowanych pułków ochotniczych oraz kadrą oficerską byłej Dywizji Syberyjskiej przybyłą z niewoli rosyjskiej. W celu zachowania tradycji pułk został przemianowany na 3 Pułk Syberyjski.

Wojna polsko-bolszewicka (wojna polsko-rosyjska 1919-1920) – wojna pomiędzy odrodzoną II Rzeczpospolitą a Rosją Radziecką, dążącą do podboju państw europejskich i przekształcenia ich w republiki radzieckie zgodnie z doktryną i deklarowanymi celami politycznymi ("rewolucja z zewnątrz") rosyjskiej partii bolszewików.

Ministerstwo Spraw Wojskowych (M.S.Wojsk. ) – naczelny organ administracji państwowej powołany do kierowania i administrowania siłami zbrojnymi II RP w czasie pokoju i przygotowania ich do działań na wypadek wojny, w latach 1918-1942.

Pułki użyte w walkach

Ochotniczy Pułk Obrony Warszawy

204 Ochotniczy Pułk Piechoty

207 Ochotniczy Pułk Piechoty

213 Ochotniczy Pułk Piechoty – sformowany z funkcjonariuszy Policji Państwowej, znajdował się w Odwodzie Naczelnego Wodza

238 Ochotniczy Pułk Piechoty

240 Ochotniczy Pułk Piechoty

Pułki uzupełniające

206 Ochotniczy Pułk Piechoty

208 Ochotniczy Pułk Piechoty

216 Ochotniczy Pułk Piechoty

218 Ochotniczy Pułk Piechoty

219 Ochotniczy Pułk Piechoty

221 Ochotniczy Pułk Piechoty

222 Ochotniczy Pułk Piechoty

224 Ochotniczy Pułk Piechoty

225 Ochotniczy Pułk Piechoty

226 Ochotniczy Pułk Piechoty

Ochotnicze pułki kawalerii

201 Pułk Szwoleżerów (ochotniczy) – późniejszy 3 Pułk Szwoleżerów Mazowieckich;

203 Pułk Ułanów (ochotniczy) – w połowie 1921, zatwierdzony jako jednostka stanu pokojowego, otrzymał nazwę 27 Pułk Ułanów;

208 Pułk Ułanów (ochotniczy) – potem p.n. 208 Pułk Ułanów „Krakusów”

209 Pułk Ułanów (ochotniczy) – 8 listopada 1920 na bazie 209 i 212 Pułku Ułanów sformowano 22 Pułk Ułanów;

211 Pułk Ułanów (ochotniczy) – sformowany przez mjr Władysława Dąbrowskiego na rozkaz Józefa Hallera z 20 lipca 1920;25 lipca 1920 naznaczony dcą pułku od 26 lipca formuje 211 P. uł organizację pułku zakończono pod koniec pierwszej połowy sierpnia, kiedy na przedpolach stolicy rozpoczął się bój o Radzymin; od października 1920 p.n. 23 Pułk Nadniemeńskich; 1 czerwca 1921 włączony do 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich;

212 Pułk Ułanów (ochotniczy) – 8 listopada 1920 na bazie 209 i 212 Pułku Ułanów sformowano 22 Pułk Ułanów;

214 Pułk Ułanów (ochotniczy) – w grudniu 1920 przeformowany w 24 Pułk Ułanów.

Przypisy

Lech Wyszczelski, Operacja Warszawska Sierpień 1920, Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona (2005) s. 153-154.

Bibliografia

Księga chwały piechoty, praca zbiorowa, Warszawa 1992, reprint wydania z 1939 r.