Arran - Polski Serwis Naukowy

Kamienne kręgi Machrie Moor

Arran (gael. Eilean Arainn) - wyspa brytyjska w zatoce Firth of Clyde, u zachodnich wybrzeży Szkocji. Jej powierzchnia wynosi 427 km², a liczba mieszkańców - 5058 (2001). Arran jest siódmą co do wielkości szkocką wyspą i dziewiątą w kolei z otaczających Wielką Brytanię (wyłączając Irlandię).

Kolumba, Kolumban z Iony, scs. Prepodobnyj Kołumba, igumien Ionskij (ur. 7 grudnia 521 w Gartan, hrabstwie Donegal, zm. 9 czerwca 597 na wyspie Iona) – opat i misjonarz, święty Kościoła katolickiego, prawosławny święty mnich.

Język piktyjski – język używany w czasach rzymskich oraz we wczesnym średniowieczu przez Piktów - lud zamieszkujący Szkocję. Ze względu na znikomą liczbę zachowanych dokumentów w postaci inskrypcji, klasyfikacja genetyczna tego języka jest wśród językoznawców sprawą sporną. Większość specjalistów uważa obecnie język piktyjski za język celtycki spokrewniony z grupą goidelską, do której należą język szkocki gaelicki oraz irlandzki. Niektórzy łączą go z językami azjanickimi. Istnieją również zwolennicy dwóch (lub więcej) języków piktyjskich, z ktorych jeden byłby językiem indoeuropejskim, a drugi (pozostałe) nieindoeuropejskim.

Powierzchnia wyspy jest górzysta - najwyższy szczyt to Goat Fell - 874 m n.p.m. Rozwinięła się na niej turystyka. Główna miejscowość na wyspie to Brodick.

Wyspa Arran to jedna z najpiękniejszych i najsławniejszych miejsc w Szkocji, znajdująca się przy zachodnim wybrzeżu, pomiędzy regionami Ayrshire i Kintyre. Arran to wyjątkowa wyspa, nazywana miniaturą Szkocji ze względu na niezwykła różnorodność terenu. Można tu znaleźć odpowiedniki „Lowland”, „Highland” oraz wiele dolin zwanych „Glen”. Na początku XIX w. na Arran znajdowało się ponad 50 destylarni whisky. Większość z nich funkcjonowała nielegalnie i w ukryciu przed poborcami podatkowymi. Destylaty z tej wyspy w ówczesnych czasach były uznawane za jedne z najlepszych a jedyną konkurencję stanowiła dla nich whisky „Glen Livet”.

Arran Distillery – destylarnia single malt whisky znajdująca się w mieście Lochranza w Szkocji. Jest jedyną gorzelnią na wyspie Arran. Założona w 1995 jest pierwszą legalną destylarnią na wyspie od ponad 150 lat. Na Arran były już wcześniej destylarnie - łącznie ok. 50, jednak większość z nich produkowała tylko na potrzeby innych lub działała nielegalnie. Woda czerpana jest z Loch na Davie.

Język gaelicki szkocki (gaelicki, Scots Gaelic, nazwa własna: Gàidhlig) - język z grupy goidelskiej (q-celtyckiej) języków celtyckich. Posługuje się nim około 58 tys. osób (2001) zamieszkujących północną część Wielkiej Brytanii, tj. północno-zachodnią Szkocję i archipelag Hebrydów. Władze brytyjskie przyznały mu status regionalnego języka urzędowego na Hebrydach Zewnętrznych (region Western Isles).

mapa zachodniego wybrzeża Szkocji z zaznaczona wyspą Arran

Historia

Na wyspie znajduje się wiele kamiennych kręgów datowanych na okres neolitu, wliczając słynne Machrie Moor oraz Giant's Graves wzniesione nad zatoką Whiting Bay. Jaskinia St. Molio's Cave posiada rzeźbienia naskalne, które są przykładami rzadkiego języka piktyjskiego. Obecnie wyspa określana jest mianem "raju dla geologów".

Neolit (zob. neo - "nowy", lit - "kamień"; inaczej młodsza epoka kamienia) - końcowy okres epoki kamienia (poprzedzający epokę brązu). Jego charakterystyczne cechy to uprawa roślin i hodowla zwierząt oraz stałe osady. Proces ten nazwano "rewolucją neolityczną". W neolicie rozwijają się też nowe techniki obróbki kamienia, takie jak gładzenie powierzchni i wiercenie otworów. Nazwa epoki wprowadzona przez Johna Lubbocka w 1865 roku.

Turystyka – zjawisko przestrzennej ruchliwości ludzi, które związane jest z dobrowolną zmianą miejsca pobytu, środowiska i rytmu życia. Obejmuje całokształt stosunków i zjawisk związanych z ruchem turystycznym.

Mówi się, że na wyspie zatrzymali się św. Kolumba oraz św. Ninian. Arran było częścią średniowiecznego biskupstwa Sodor and Man. W jaskiniach poniżej Keil Point znajduje się płyta, która w przeszłości najprawdopodobniej służyła za ołtarz. Kamień ten posiada dwa petrosomatoglify, odciski prawej stopy, które przypisuje się świętemu Kolumbie.

Brodick (szk. Breadhaig) - miejscowość wypoczynkowa, największa położona na szkockiej wyspie Arran nad zatoką Firth of Clyde, znana z własnego browaru, fabryki kosmetyków i świeczek oraz produkcji serów. W mieście, jak i na całej wyspie, znajdują się liczne pola golfowe. Do głównych atrakcji turystycznych zaliczany jest zamek Brodick, otoczony ogrodami z bujną roślinnością. Dobrze rozbudowana infrastruktura turystyczna: hotele, restauracje, schroniska, wypożyczalnie sprzętu.

Szkocja (ang. Scotland, gael. Alba) – dawniej niezależne królestwo, obecnie część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Obejmuje północną część wyspy Wielkiej Brytanii oraz Hebrydy, Orkady i Szetlandy. Od południa graniczy z Anglią. Krajobraz w przeważającej części wyżynny i górski. Klimat umiarkowanie ciepły, wybitnie morski. Na północy Szkocji Góry Kaledońskie i Grampiany, na południu Wyżyna Południowoszkocka. W centrum niewielka Nizina Środkowoszkocka skupiająca większą część ludności.

Zobacz też

Arran (whisky)

Przypisy

2001 UK Census per List of islands of Scotland
Hamish Haswell-Smith: The Scottish Islands. Edinburgh: Canongate, 2004, s. 11-17. ISBN 1841954543.
Beare, Beryl: Scotland. Myths & Legends. Avonmouth: Parragon, 1996. ISBN 0-75251-694-9.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Arran

Skróty: n.p.m. – nad poziomem morza oraz m n.p.m. – metry nad poziomem morza używane są przy mierzeniu wysokości bezwzględnej danego obiektu na Ziemi. Określa punkt odniesienia, którym jest średni poziom morza.