Arthur Henderson - Polski Serwis Naukowy

Arthur Henderson (ur. 13 września 1863 w Glasgow, zm. 20 października 1935) – brytyjski polityk, członek Partii Pracy, minister w rządach Herberta Henry'ego Asquitha, Davida Lloyda George'a i Ramsaya MacDonalda, przewodniczący Konferencji Rozbrojeniowej Ligi Narodów, laurat pokojowej Nagrody Nobla w 1934 r.

Partia Pracy (ang. Labour Party, LP), potocznie laburzyści (labourists) – brytyjska socjaldemokratyczna partia polityczna powstała w lutym 1900 r. ze zjednoczenia Niezależnej Partii Pracy, Towarzystwa Fabiańskiego i Federacji Socjaldemokratycznej; do 1906 roku pod nazwą Komitet Przedstawicielstwa Robotniczego (Labour Representation Comitee).

Herbert Henry Asquith, 1. hrabia Oxford i Asquith KG (ur. 12 września 1852 w Morley, Yorkshire, zm. 15 lutego 1928 w Sutton Courtenay, Oxfordshire) - polityk brytyjski, premier Wielkiej Brytanii z ramienia Partii Liberalnej w latach 1908-1916, wcześniej minister spraw wewnętrznych i Kanclerz Skarbu. Kontynuował reformy liberalnego rządu Campbella-Bannermana, zwyciężając w walce o ograniczenie uprawnień Izby Lordów. Stał na czele rządu w pierwszych latach I wojny światowej, a w 1914 r. był również ministrem wojny.

Wczesne lata życia i początki kariery politycznej

Był synem Davida Hendersona. Jego ojciec zmarł gdy Arthur miał 10 lat. Następnie Arthur przeprowadził się wraz z resztą rodziny do Newcastle upon Tyne. W wieku 12 lat rozpoczął pracę w fabryce lokomotyw. Po ukończeniu 17 lat wyjechał na rok do Southampton. Po powrocie rozpoczął pracę w odlewni metalu. W 1884 r. stracił pracę. Wkrótce rozpoczął działalność w związkach zawodowych. W 1892 r. został wybrany do Iron Founders Union.

Okręg wyborczy Widnes powstał w 1885 r. i wysyłał do brytyjskiej Izby Gmin jednego deputowanego. Okręg obejmował miasto Widnes w hrabstwie Lancashire. Został zlikwidowany w 1983 r.

Liga Narodów (ang. League of Nations, fr. Société des Nations) – nieistniejąca już organizacja międzynarodowa powstała z inicjatywy prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona. Statut Ligi został przyjęty przez konferencję pokojową w Wersalu 28 czerwca 1919 r. Stał się on częścią traktatu wersalskiego i wszedł w życie po ratyfikacji 10 stycznia 1920 roku.

W 1900 r. poparł pomysł Keira Hardie'ego dotyczący utworzenia Labour Representation Committee (LRC), z którego wykształciła się później Partia Pracy. W 1903 r. Henderson został wybrany do Izby Gmin jako reprezentant okręgu Barnard Castle. Rok później został skarbnikiem LRC (od 1906 r. Partii Pracy). W latach 1908-1910 Henderson był liderem Partii Pracy, a w latach 1912-1934 jej sekretarzem generalnym.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

James Ramsay MacDonald (ur. 12 października 1866 w Lossiemouth, Morayshire, Szkocja, zm. 9 listopada 1937 podczas rejsu statkiem Reina del Pacifico na Oceanie Atlantyckim) – polityk brytyjski szkockiego pochodzenia, premier Wielkiej Brytanii w latach 1924 oraz 1929-1935. Przewodził mniejszościowemu rządowi Partii Pracy, który załamał się wobec wielkiego kryzysu. Od 1931 r. MacDonald stał na czele tzw. rządu narodowego składającego się z konserwatystów, liberałów i kilku laburzystów. Wszedł też do kolejnego rządu premiera Baldwina.

Na stanowiskach ministerialnych

Po wybuchu I wojny światowej lider laburzystów Ramsay MacDonald podał się do dymisji w proteście przeciwko zaangażowaniu Wielkiej Brytanii w ten konflikt. Jego następcą został Henderson. Po utworzeniu rządu wojennego w 1915 r. Henderson został przewodniczącym Rady Edukacji. Był pierwszym w historii laburzystowskim ministrem. W 1916 r. David Lloyd George zastąpił Asquitha na stanowisku premiera. Henderson otrzymał wówczas stanowisko ministra bez teki. Zrezygnował w sierpniu 1917 r., kiedy gabinet odrzucił jego propozycję zorganizowania międzynarodowego konferencji dotyczącej wojny. Wkrótce potem zrezygnował z funkcji lidera Partii Pracy.

Okręg wyborczy Newcastle upon Tyne East powstał w 1918 r. i wysyłał do brytyjskiej Izby Gmin jednego deputowanego. Okręg został zniesiony w 1997 r. Komisja Rozgraniczenia dla Anglii w 2005 r. odtworzyła okręg na następne wybory parlamentarne.

20 października jest 293. (w latach przestępnych 294.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 72 dni. Jest to początek miesiąca Brumaire we francuskim kalendarzu rewolucyjnym.

Henderson przegrał wybory 1918 r. Do parlamentu powrócił rok później po wyborach uzupełniających w okręgu Widnes. Po elekcji został głównym whipem Partii Pracy i sprawował to stanowisko do 1923 r., kiedy ponownie przegrał wybory. Powrócił jeszcze w tym samym roku, wygrywając wybory uzupełniające w okręgu Newcastle upon Tyne East. W 1923 r. ponownie przegrał wybory, a w 1924 r. powrócił do parlamentu jako reprezentant okręgu Burnley.

Okręg wyborczy Clay Cross powstał w 1918 r. i wysyłał do brytyjskiej Izby Gmin jednego deputowanego. Okręg położony był w północno-wschodniej części hrabstwa Derbyshire. Został zlikwidowany w 1950 r.

Izba Gmin – izba niższa dwuizbowego parlamentu brytyjskiego, odgrywa jednak rolę nadrzędną wobec Izby Lordów. W obecnej kadencji (2005-2010) w jej skład wchodzi 646 deputowanych (MPs od angielskiego Member of Parliament - "członek parlamentu"), wybieranych przez całość obywateli Zjednoczonego Królestwa w powszechnych, czteroprzymiotnikowych wyborach. Począwszy od następnej kadencji, której rozpoczęcie planowane jest na połowę maja 2010, liczba członków Izby wzrośnie do 650.

Kiedy w 1924 r. Partia Pracy utworzyła swój pierwszy rząd Henderson objął w nim tekę ministra spraw wewnętrznych. W drugim rządzie, w latach 1929-1931, Henderson był ministrem spraw zagranicznych. W 1931 r. sprzeciwił się powstaniu rządu narodowego. Wraz z większością laburzystowskich deputowanych przeszedł do opozycji i stanął na czele Partii Pracy. Przegrał jednak wybory w 1931 r. i rok później zrezygnował ze stanowiska.

Chronologiczna lista premierów Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Britain, UK):

Ostatnie lata

Henderson powrócił do Izby Gmin w 1933 r., wygrywając wybory uzupełniające w okręgu Clay Cross. W następnych latach przewodniczącym Konferencji Rozbrojeniowej w Genewie oraz został uhonorowany pokojową nagrodą Nobla w 1934 r.

Zmarł w 1935 r. Dwóch jego synów, William i Arthur, również zostało laburzystowskimi politykami.

Linki zewnętrzne

Nobel biography