Arthur de Gobineau - Polski Serwis Naukowy

Arthur de Gobineau

Joseph Arthur, hrabia de Gobineau (ur. 14 lipca 1816 w Ville-d'Avray, zm. 13 października 1882 w Turynie) — francuski dyplomata, pisarz i filozof; uchodzi za twórcę doktryny rasizmu.

Poglądy rasowe

Twórca „chemii” ras i „geologii moralnej”. O wszystkim decyduje czystość rasowa - im czystsza rasa i więcej ludzi o pożądanych cechach, tym wartościowsza cywilizacja w danym państwie. Rozwój społeczeństwa zależy od czystości rasy i zdolności wrodzonych. Swoje poglądy na temat przyczyn rozwoju i zahamowań różnych narodów wysnuł podczas podróży z racji pełnionej funkcji dyplomaty. Odrzucił czynniki geograficzne jako kształtujące ludzi a skupił się na zagadnieniu antropologiczno-rasowym.
Podzielił hierarchicznie rasy:

Poniższy podział ras ludzkich opiera się na XVIII-wiecznej koncepcji Blumenbacha. Podział ten wraz z wyróżnionymi antropologicznymi cechami ras budzi wiele zastrzeżeń.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

rasa biała – inaczej rasa aryjska cechować się miała cechami biologicznymi jak niebieskie oczy, włosy blond i wysokiego wzrostu. Psychicznie charakteryzować miała tę rasę wysoka inteligencja, mała zmysłowość, zdolność dobrej organizacji otoczenia (urodzeni władcy) jak i swojego wnętrza, energiczność, wiara w honor, poczucie bezinteresowności, męstwo, wojowniczość, zmysł ładu i harmonii, ambiwalentność oraz racjonalizm;

rasa żółta – jako rasa męska fizycznie prezentowała się jako ludzie średniego wzrostu o ciemnych włosach i oczach. Psychika wiąże się z wytrwałością, praktyczne podejście, utylitaryzm, pozbawienie skłonności do fantazji i idealistycznych oraz średni poziom inteligencji. Gobineau określił ją więc jako rasę kupców;

rasa czarna – określona rasą kobiecą z uwagi na uczuciowość, duża pobudliwość, zmysłowość, poświęcenie uwagi estetyce, fantazję, uzdolnienia artystyczne. Jako władcy nie mieliby się sprawdzać z powodu słabej woli oraz niezdolności do samodzielnej organizacji własnego życia i otoczenia.

Arthur de Gobineau

Indie (gdzie rasa aryjska zabezpieczona była systemem kastowym, chroniącym przed wymieszaniem i degeneracją) i Chiny zachowały czystość rasową, stąd niezmienność kultury tamtych cywilizacji. W epoce starożytnej w Europie dziełem Aryjczyków miały być cywilizacje rzymska i grecka, przy czym ta ostatnia zatraciła talent polityczny w wyniku stopniowego mieszania z rasą czarną. Podobny los miał spotkać inne starożytne cywilizacje, które w wyniku mieszania się zatracały zasadnicze cechy rasy aryjskiej. Z mieszaniny tejże rasy (Germanie) w Europie z niższymi rasami tubylczymi powstała burżuazja. W mieszaniu się ras upatrywał stopniowy upadek cywilizacji łacińskiej. Ludy Europy Środkowo-Wschodniej uważał za ludy aryjskie, z tym, że twierdził, że są bardziej wymieszane niż np. ludy skandynawskie i dlatego są mniej aryjskie.

Germanie, inaczej Germanowie - odłam Indoeuropejczyków żyjący w północnej i środkowo-północnej Europie, na północ od ludów celtyckich, posługujący się językami germańskimi. W epoce brązu zamieszkiwali tereny Skandynawii, Jutlandii i części Niemiec. Wg Tacyta (I w. n.e.) Germanie dzielili się na Ingewonów, Hermionów i Istewonów, wymienia też Swebów (Swewów), Wandalów, Chattów, Fryzów, Chauków i Cherusków, Semnonów (prawdopodobnie należących do Swebów) i Longobardów (również należących do Swebów), Anglów, Hermundurów, Markomanów, Kwadów, Bastarnów, Gotów, Gepidów, Swinonów i Sytonów.

Poniższy podział ras ludzkich opiera się na XVIII-wiecznej koncepcji Blumenbacha. Podział ten wraz z wyróżnionymi antropologicznymi cechami ras budzi wiele zastrzeżeń.

Przejawem zatracania aryjskości wg Gobineau miała być demokracja, pozwalająca sprawować władzę także przez ludzi do tego nie przygotowanych. Sprawiało to, że uzdolnienia organizatorskie w tym zakresie traciły stopniowo na znaczeniu.

Za głównych przedstawicieli najszlachetniejszej według niego rasy aryjskiej uważał nie Niemców, ale Skandynawów. W jego ojczyźnie zaś aryjskość najlepiej mieli reprezentować francuscy arystokraci pochodzenia ario-germańskiego.

Jego poglądy zostały wykorzystane w ideologii nazistowskiej.

Dzieła

(1853-55) - Szkice o nierówności ras ludzkich - wydany w czterech tomach, zawiera zasadnicze poglądy rasowe Gobineau;

(1877) - Odrodzenie (La Renaissance) - powieść.

Literatura

Sylwestrzak Andrzej, Historia doktryn politycznych i prawnych, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002, ISBN 83-7334-008-4