Artur Eisenbach - Polski Serwis Naukowy

Grób Marii Czarniewicz-Eisenbach i symboliczny grób Artura Eisenbacha na cmentarzu żydowskim w Warszawie

Artur Eisenbach (ur. 7 kwietnia 1906 w Nowym Sączu, zm. 30 października 1992 w Tel Awiwe) – polski historyk żydowskiego pochodzenia, znawca dziejów ludności żydowskiej w Polsce, w latach 1966-1968 dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Alina Cała (ur. 1953) – polska historyk, pracownica naukowa Żydowskiego Instytutu Historycznego zajmująca się historią stosunków polsko-żydowskich w XIX i XX w., w tym dziejami antysemityzmu, stereotypami narodowościowymi, ruchami ideologicznymi wśród Żydów i historią Żydów po 1945 roku. Córka Krystyny Kulpińskiej-Całej.

Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk to instytut naukowy Polskiej Akademii Nauk, z siedzibą w Warszawie na Rynku Starego Miasta 29/31, w tzw. kamienicy książąt mazowieckich. Instytut powstał w roku 1953 jako placówka PAN i jego twórcą oraz pierwszym dyrektorem był wybitny historyk średniowiecza prof. dr Tadeusz Manteuffel.

Biografia

Urodził się w Nowym Sączu w rodzinie biednych, ortodoksyjnych Żydów. Po ukończeniu szkoły elementarnej zaczął pracować jako ślusarz. W 1923 ukończył kursy nauczycielskie w Wilnie, a w 1927 przeniósł się do Krakowa. W 1930 zdał maturę i rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, które jednak ukończył na Warszawskim. Był uczniem Marcelego Handelsmana, pod kierunkiem którego napisał pracę magisterską. W 1931 przeniósł się do Bielska.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

W 1935 uzyskał magisterium, po którym rozpoczął pracę w Towarzystwie Ochrony Zdrowia. Należał do kręgu historyków, którzy zajmowali się dziejami Żydów w Polsce. Współpracował z Żydowskim Instytutem Naukowym w Wilnie JIWO oraz był członkiem Warszawskiej Komisji Historycznej JIWO.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Nowy Sącz – miasto powiatowe i na prawach powiatu grodzkiego, w województwie małopolskim. Przed reformą administracyjną w 1998 r. stolica województwa nowosądeckiego. W latach 1973-1977 miasto było siedzibą gminy wiejskiej Nowy Sącz. Trzecie co do liczby mieszkańców i piąte co do powierzchni miasto w województwie małopolskim. Liczba ludności: 84 556 (GUS, grudzień 2009). Ważny węzeł komunikacyjny, główny ośrodek turystyczny ziemi sądeckiej. Jedno z najstarszych miast w Małopolsce – lokowane 8 listopada 1292 r.

Na początku II wojny światowej wraz z rodziną udał się do rodzinnego miasta żony (siostry Emanuela Ringelbluma) – Buczacza, gdzie w 1942 zginęła jego małżonka i córka. On sam został zesłany w głąb Związku Radzieckiego, skąd w 1946 jako repatriant wrócił do Polski i osiadł w Warszawie. Podjął pracę w Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej przy Centralnym Komitecie Żydów Polskich i następnie jako kierownik archiwum w Żydowskim Instytucie Historycznym, którego dyrektorem był w latach 1966-1968.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Praca dyplomowa – pisemna praca, której napisanie i obronienie jest konieczne do zdobycia przez ucznia, studenta, słuchacza lub doktoranta dyplomu ukończenia szkoły bądź uczelni, a zarazem tytułu zawodowego lub tytułu naukowego.

Po wydarzeniach z marca 1968 został zdymisjonowany ze stanowiska dyrektora Instytutu, czego powodem była jego skuteczna walka w obronie zbiorów i dorobku przed jego planowaną likwidacją. W 1966 został pracownikiem Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk. W 1977 przeszedł na emeryturę. W 1982 był konsultantem przy produkcji filmu Jerzego Kawalerowicza Austeria (film) W 1987 wyjechał do Izraela, gdzie współpracował z Uniwersytetem Hebrajskim w Jerozolimie i Instytutem Yad Vashem. W obliczu pogłębiającej się choroby nowotworowej popełnił samobójstwo w Tel Awiwe i tam został pochowany. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie.

Austeria - polski film fabularny w reżyserii Jerzego Kawalerowicza, zrealizowany na podstawie powieści Juliana Stryjkowskiego. Film poddany cyfrowej rekonstrukcji w technologii 2K przez Kino RP. Premiera odnowionej wersji cyfrowej miała miejsce 28 czerwca 2009, w Krakowie.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Twórczość

Artur Eisenbach zajmował się głównie gromadzeniem i opracowywaniem dokumentów dotyczących Holocaustu. Posłużyły one jako materiał dowodowy w procesach przeciw zbrodniarzom hitlerowskim. Zajmował się również historią Żydów w drugiej połowie XVIII i XIX wieku. Pod koniec życia pracował nad przygotowaniem edycji wszystkich dzieł Emanuela Ringelbluma.

Bielsko (niem. Bielitz, czes. Bílsko) – do 1950 samodzielne miasto na Śląsku Cieszyńskim. Po połączeniu z Białą Krakowską, obszar miasta stanowi zachodnią część historycznego centrum Bielska-Białej.

Repatriacja – powrót do kraju ojczystego osób, które wskutek różnych przyczyn niezależnych od siebie znalazły się poza jego granicami. Dotyczy to np. jeńców wojennych, przesiedleńców. Termin też odnosi się do duchowego powrotu do Syjonu wg filozofii ruchu rastafari.

1987: Emancypacja Żydów na ziemiach polskich 1785-1870 na tle europejskim

1983: Z dziejów ludności żydowskiej w Polsce w XVIII i XIX w.

1976: Ludność żydowska Królestwa a powstanie listopadowe

1976: Problem emancypacji Żydów w opinii Wielkiej Emigracji przed powstaniem styczniowym

1976: Wielka emigracja wobec kwestii żydowskiej : 1832-1849

1976: Hotel Lambert wobec sprawy żydowskiej w przededniu Wiosny Ludów

1972: Kwestia równouprawnienia Żydów w Królestwie Polskim

1953: Hitlerowska polityka eksterminacji Żydów w latach 1939-45

Przypisy

Magda Prokopowicz (red.), Żydzi polscy. Historie niezwykłe, Wydawnictwo Demart. Warszawa 2010, s. 70-71.
Symboliczny grób Artura Eisenbacha w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie

Bibliografia

Alina Cała, Hanna Węgrzynek, Gabriela Zalewska: Historia i kultura Żydów polskich. Słownik. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 2000. ISBN 83-02-07813-1.

Antony Polonsky http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Eisenbach_Artur