Artur Sandauer - Polski Serwis Naukowy

Artur Sandauer (ur. 14 grudnia 1913 w Samborze, zm. 15 lipca 1989 w Warszawie) – polski krytyk literacki, eseista, tłumacz, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, ojciec Adama Sandauera.

Elementy biograficzne

Ukończywszy filologię klasyczną na uniwersytecie we Lwowie, w latach 1939-1941 uczył w Samborze. Tam został uwięziony w getcie żydowskim, z którego uciekł w 1943 r., a następnie się ukrywał. W latach 1944-1945 był w LWP korespondentem wojennym Dziennika "Pancerni", zdemobilizowanym w stopniu podporucznika. W latach 1946-1948 przebywał w Paryżu. W latach 1948-1949 pracował w Redakcji Tygodnika "Odrodzenie" w Warszawie. Od 1974 r. profesor literatury polskiej na Uniwersytecie Warszawskim.

Anton Pawłowicz Czechow (ros. Антон Павлович Чехов, ur. 29 stycznia 1860 w Taganrogu, zm. 15 lipca 1904 w Badenweiler, Niemcy) – rosyjski nowelista i dramatopisarz.

Socrealizm (realizm socjalistyczny) – kierunek w sztuce, określany jako metoda twórcza, istniejący od 1934 w sztuce radzieckiej, a następnie w pozostałych krajach socjalistycznych. Miał tam oficjalny status podstawowej i jedynej metody twórczości artystycznej i był ideowym oraz propagandowym narzędziem partii komunistycznych.

Od 1949 r. był żonaty z malarką Erną Rosenstein (1913–2004), z którą miał syna Adama (ur. 1950), fizyka, działacza politycznego i społecznego.

Artur Sandauer w okresie 1947-1949 występował aktywnie przeciwko socrealizmowi, w efekcie czego otrzymał zakaz publikowania, który obowiązywał do końca okresu stalinowskiego. Jego cykl publikacji z 1957 r, a potem książka pt. "Bez taryfy ulgowej" były zwrotem rozpoczynającym odejście od oficjalnie obowiązującej doktryny socrealizmu. Przy okazji, fachowy, kolejarski termin "bez taryfy ulgowej" przyjął się w języku potocznym. Ponieważ cenzura uniemożliwiała druk pierwszych artykułów tego cyklu, ukazywały się one początkowo w Kulturze Paryskiej. Sandauer był pierwszym polskim pisarzem mieszkającym w kraju, który odważył się publikować w Kulturze Paryskiej.

Witold Marian Gombrowicz (ur. 4 sierpnia 1904 w Małoszycach pod Ostrowcem Św., zm. 25 lipca 1969 w Vence, koło Nicei) – polski powieściopisarz, nowelista i dramaturg.

Reporter wojenny – dziennikarz pracujący dla prasy, radia lub telewizji, specjalizujący się w relacjonowaniu przebiegu konfliktów zbrojnych, przewrotów wojskowych lub rewolucji. Zajmuje się zbieraniem materiałów, najczęściej jako naoczny świadek, przeprowadza wywiady z osobami biorącymi udział w wydarzeniach, zbiera opinie wśród świadków wydarzeń. Często też robi fotoreportaż lub nagrywa materiał dla stacji telewizyjnej z terenu konfliktu.

W 1964 r. był jednym z sygnatariuszy tzw. listu 34 - listu protestacyjnego 34 intelektualistów skierowanego do Prezesa Rady Ministrów przeciwko zaostrzaniu cenzury.

Mimo że nigdy nie należał do PZPR, po wprowadzeniu stanu wojennego przyjął członkostwo w Narodowej Radzie Kultury - organizacji, która poparła gen. Jaruzelskiego.

Sandauer bronił twórczości Gombrowicza w Polsce w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych (walczył również o pamięć i uznanie dzieła Schulza). W Dzienniku Gombrowicza znajduje się kilka fragmentów odnoszących się do Sandauera, utrzymywali oni bowiem regularną korespondencję, której część opublikowana została w Cahier de l’Herne przez Sandauera.

Zygmunt Bauman (ur. 19 listopada 1925 w Poznaniu) – socjolog, filozof, eseista, jeden z najważniejszych twórców koncepcji postmodernizmu (ponowoczesności, płynnej nowoczesności, późnej nowoczesności). Znawca i interpretator Holocaustu. Wielokrotnie nagradzany prestiżowymi nagrodami, w tym nagrodą im. Theodora W. Adorno.

Arystofanes z Aten (gr. Ἀριστοφάνης, Aristophanes) (ok. 446-385 p.n.e.) - grecki dramatopisarz, jeden z twórców komedii staroattyckiej. Jego twórczość miała ostre akcenty społeczne i polityczne. Przedstawił w niej bogaty obraz życia Aten swoich czasów. Był zagorzałym przeciwnikiem bogaczy i obrońcą interesów średnich warstw społecznych oraz chłopów. Pierwsze swoje komedie wystawiał pod nazwiskami aktorów, ponieważ sam był zbyt młody, by zgłaszać utwory na zawody teatralne. Ostatnie dwie komedie - Sejm kobiet oraz Plutosa czasami zalicza się już do komedii średnioattyckiej. W sztuce Chmury, wystawionej w 423 p.n.e., opisał działanie soczewki.

Nagrobek Artura Sandauera i Erny Rosenstein na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, 30 lipca 2006

Zmarł z powodu glejaka mózgu.

Termin allosemityzm

Sandauer, zainteresowany problematyką żydowską m.in. ze względu na swoje żydowskie korzenie, wprowadził do języka polskiego termin allosemityzm, oznaczający postrzeganie Żyda jako innego, egzotycznego : allosemityzm polega (...) na wyróżnianiu tego pochodzenia, na przeświadczeniu o jego wyjątkowości i stanowi ogólna bazę, z której można wysnuć zarówno anty – jak i filosemickie wnioski – idea ta została przejęta przez Z. Baumana, [in:] "Allosemitism: Premodern, Modern, Postmodern".

„Kultura” - emigracyjny miesięcznik polski, ukazujący się w latach 1947–2000, stanowiący centrum kulturalno-polityczne dla emigracji polskiej po drugiej wojnie wywierając wpływ na Polskę Ludową.

Ludowe Wojsko Polskie (LWP) – nieoficjalna nazwa używana dla określenia części Wojska Polskiego utworzonej podczas II wojny światowej w latach 1943–1944 na terytorium ZSRR, a następnie wywodzących się z niej sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 1944–1952 i Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1952–1989.

Wybrana bibliografia

Utwory prozatorskie: Śmierć liberała (1949),

Poeci trzech pokoleń (1955),

Moje odchylenia (mętniackie, kosmopolityczne, formalistyczne) (1956),

O jedności treści i formy (1952-1953, opublikowany w 1957).

Bez taryfy ulgowej (1959),

Zapiski z martwego miasta. Autobiografie i parabiografie (1963).

Dla każdego coś przykrego (1966).

Samobójstwo Mitrydatesa (1968),

Liryka i logika (1969),

Matecznik literacki (1972),

Studia biblijne Bóg, Szatan, Mesjasz i...? (1977).

Zebrane pisma krytyczne (tom 1-3, 1981),

O sytuacji pisarza polskiego pochodzenia żydowskiego w XX wieku (1982),

Pisma zebrane (tom 1-4, 1985).

Autobiografia Byłem... (wydana 1991).

Tłumaczenia

Księga Rodzaju

Johann Wolfgang Goethe Faust: tragedii część pierwsza

Arystofanes Chmury, Żaby, Ptaki

Ajschylos Agamemnon

Sofokles Edyp królem

Eurypides Elektra

Teokryt Sielanki

Rainer Maria Rilke Poezje

Władimir Majakowski Dobrze, Łaźnia

Antoni Czechow Trzy siostry, Wujaszek Wania, Iwanow

antologia Poeci rosyjscy

Linki zewnętrzne

Śmierć liberała – pisma Artura Sandauera na stronie internetowej syna, Adama Sandauera.

Serwis Humanistyczny Hamlet - artykuł Artura Sandauera "Rzeczywistość zdegradowana" (rzecz o Brunonie Schulzu)

"O sytuacji pisarza polskiego pochodzenia żydowskiego w XX wieku" - książka opublikowana w 1982 roku

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Artura Sandauera

Przypisy

Pogromcy raka. wprost.pl.
O sytuacji pisarza polskiego pochodzenia żydowskiego w XX wieku (rzecz, którą nie ja powinienem był napisać...), Czytelnik, 1982, s. 17