Artykulacja - muzyka - Polski Serwis Naukowy

Artykulacja – jeden z elementów dzieła muzycznego określający sposób wydobycia i kształtowania dźwięku. W skład artykulacji wchodzi także frazowanie. Artykulacja nadaje utworowi muzycznemu odpowiedni wyraz i dopełnia go pod względem technicznym.

Istnieje szereg określeń artykulacyjnych, niektóre z nich mają charakter uniwersalny, inne są charakterystyczne dla danego instrumentu.

Znaki artykulacyjne

Uniwersalne

Pozostałe

arco – dla instrumentów smyczkowych oznacza wykonanie przez pocieranie strun smyczkiem

pizzicato – dla instrumentów smyczkowych wydobycie dźwięku przez szarpnięcie struny palcem

col legno – dla instrumentów smyczkowych wydobycie dźwięku przez uderzenie struny drzewcem smyczka.

flażolet – dla instrumentów smyczkowych, gitary i harfy: lekkie dotknięcie struny w odpowiednim miejscu, a dla aerofonów: odpowiednie przedęcie; zmienia się wówczas wysokość i barwa dźwięku

con sordino – z tłumikiem; dla instrumentów smyczkowych oznacza założenie tłumika na podstawek, dla aerofonów – włożenie go do czary głosowej; dla fortepianu i pianina – użycie (jeśli to możliwe) środkowego pedału

senza sordino – bez tłumika

glissando (skrót gliss.) – prześlizgując się

marcato – podkreślając

arpeggio – akord łamany (nie po kolei)

tremolo – wibrująco (szybkie powtarzanie jednego dźwięku)

tremolando – wibrująco (szybkie powtarzanie dwóch dźwięków)

détaché – dla instrumentów smyczkowych oznacza pocieranie strun smyczkiem na przemian wraz z każdą nutą

martelé

sautillé

gettato

ricochet

alzando

flautando

frullato

sforzato - wzmacniając, akcentując

sul tasto – dla instrumentów smyczkowych oznacza grę blisko gryfu (chwytni)

sul ponticello – dla instrumentów smyczkowych oznacza grę blisko podstawka

Inne określenia ekspresyjno-interpretacyjne

agitato – niespokojnie, burzliwie

animato – z ożywieniem

apassionato – gwałtownie

cantabile – śpiewnie

con amore – z uczuciem

con brio – z życiem

con dolore – z boleścią

con grazia – z wdziękiem

dolce – słodko

espressivo – wyraziście

feroce – dziko

giocoso – wesoło

leggiero – lekko

martellato – jak gdyby uderzając młotem

mezza voce – półgłosem

mormorando – z zamkniętymi ustami (w śpiewie)

perdendo – zanikając

pesante – ciężko

risoluto – śmiało

scherzando – żartobliwie

smorzando – tłumiąc, zamierając

sostenuto – powściągliwie

sotto voce – półgłosem

tranquillo – spokojnie

triste – smutno

Określenia artykulacyjne w grze na gitarze

tirando – po szarpnięciu struny palec pozostaje w powietrzu

apoyando – po szarpnięciu palec opiera się o sąsiednią strunę

Perkusja

W grze na werblu (i ogólnej grze na zestawie perkusyjnym) stosuje się podział ze względu na:

Elementy dzieła muzycznego (elementy muzyczne) – porządkują one materiał dźwiękowy będący tworzywem dzieła muzycznego. W wyniku współdziałania tych elementów dzieło uzyskuje określony kształt.

Glissando - oznaczenie "płynnego" przejścia od jednego dźwięku do drugiego po kolei poprzez wszystkie możliwe do zagrania na danym instrumencie dźwięki leżące między nimi.

Wysokość trzymania pałek czyli free stroke:

Full stroke (od forte do forte fortissimo) – Uderzenie z pałki trzymanej prostopadle do podłoża

Medium stroke (mezzo) – Forma pośrednia pomiędzy full i low stroke

Low stroke (od piano pianissimo do piano) – bardzo niskie trzymanie pałek, ok. 2 cm nad membraną

Technikę trzymania pałek:

Tradycyjna – Trzymanie pałki kciukiem tak, aby pałka przechodziła pomiędzy palcem środkowym a serdecznym

Amerykańska (standardowa) – pośrednia pomiędzy niemiecką a francuską, luźna i wygodna, użyteczna w graniu na całym zestawie

Francuska – Trzymanie pałeczki w standardowy sposób (pomiędzy kciukiem a resztą dłoni), z tym że kciuk znajduje się nad resztą dłoni poprzez obrócenie całej dłoni

Niemiecka – Najbardziej płaska technika, wierzch dłoni jest równolegle usytuowany do membrany. Bardzo głośna, przy użyciu tej samej siły, co w chwycie francuskim, uzyskuje się o wiele głośniejszy dźwięk

Technikę uderzenia

W tej dziedzinie występuje pewna dowolność, wszystko zależy od fantazji muzyka, np. Rim shot – polega na jednoczesnym uderzeniu w obudowę bębna jak i w membranę, co daje specyficzny i głośny dźwięk.

Bibliografia

Franciszek Wesołowski: Zasady muzyki. Kraków: PWM, 2008, s. 148-152. ISBN 978-83-224-0461-4.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Artykulacja (muzyka)